Akdeniz-Güney Avrupa'yı Kuzey Afrika'dan Ayıran,doğuda Asya Kıtasına Dayanan Içdeniz

Akdeniz-Güney Avrupa'yı Kuzey Afrika'dan ayıran,doğuda Asya kıtasına dayanan içdeniz



Güney Avrupa'yı Kuzey Afrika'dan ayıran ve doğuda Asya kıtasına dayanan iç deniz
30°15' kuzey enlemi ile 46° kuzey enlemi ve 6° batı boylamı ile 36° doğu boylamı arasında yer alır

Coğrafya

30°15' kuzey enlemi ile 46° kuzey-enlemi ve 6°batı boylamı ile 36° doğu boylamı arasında yer alan, batıda Cebelitarık boğazı yoluyla Atlas Okyanusu'na, güneydoğuda Süveyş kanalıyla Kızıldeniz'e açılan Akdeniz'in yüzölçümü Karadeniz ve Azak deniziyle birlikte 2 970 000 km2, Cebelitarık boğazından Suriye kıyılarına kadar olan doğu-batı doğrultusundaki uzunluğu 3 800 km'dir Bu uzaklık Karadeniz'in doğu ucuna kadar alınırsa 4 300 km'yi bulur

Genişliğiyse çeşitli yerlere göre değişir; Cenova ile Tunus kıyıları arasında 800 km, Türkiye ile Mısır kıyıları arasında (İskenderiye'den geçen boylam üstünde) 530 km, Sicilya ile Tunus arasında 138 km, Cebelitarık boğa-zmdaysa ortalama 15 km'dir Orta lama derinliği 1 429 m'dir;en derin yeri (5 121 m) Mora yarımadasının güneybatısında yer alır Sicilya adası ile Tunus arasında darlaşan kesim, Akdeniz'i birbirine eşit olmayan iki havzaya ayırır Batıda kalan kesime Batı Akdeniz havzası, doğuda kalan kesimeyse Doğu Akdeniz havzası denir

Batı Akdeniz Havzası

820 000 km2'lik bir alanı kaplayan Batı Akdeniz havzası da çeşitli ada ve yarımadalarla 3 kesime ayrılır, italya yarımadası, Korsika adası ve Sardinya adası arasında kalan kesime Tiren denizi denir

3 500 m'yi geçen derinliklerin bulunduğu Tiren denizi çevresinde yanardağ etkinlikleri görülür (Etna, Vulcano, Stromboli ve Vezüv yanardağları bu çevrededir) Batı Akdeniz havzasında yer alan Balear denizi, doğuda Sardinya ve Korsika adası, batıda Balear adaları, güneydeyse Tunus ve Cezayir ile sınırlıdır

Bu havzada derinlik 3 000 m'yi ender olarak geçer Alboran yanardağ adaları ile Cebelitarık arasında doğu-batı doğrultusunda uzanan denize Alboran denizi denir; en büyük derinlik 1 375 m'dir Afrika kıtası ile İspanya arasında Akdeniz iyice darlaşır ve bu bölgede Akdeniz'i Atlas Okyanusu'na bağlayan Cebelitarık boğazı yer alır Uzunluğu 60 km olan Cebelitarık boğazının en dar yeri yaklaşık 15 km'dir; derinliği orta kesimde 350 m'yi bulur; kıyılarında yer yer 500 m'yi aşan derinlikler görülür

Doğu Akdeniz Havzası

Yüzölçümü 1 688 000 km2 olan Doğu Akdeniz havzası da, bazı yarımada ve adalarla çeşitli denizlere ayrılır Yugoslavya ve
Arnavutluk'un dağlık toprakları ile İtalya yarımadası arasında Adriya denizi, İtalya, Sicilya ve Yunanistan arasında îon denizi yer alır
Mora'daki sıradağların uzantısı olan adalar yayı, Doğu Akdeniz havzasını, Ege denizinden ayırır
Yunanistan ve Anadolu arasında kalan Ege denizi, İstanbul ve Çanakkale boğazlan arasında kalan Marmara denizi,
Rusya, Bulgaristan, Romanya ve Türkiye arasında kalan Karadeniz, SSCB topraklarına bir körfez gibi sokulan
Azak denizi de, Doğu Akdeniz havzasına bağlı denizlerdir

Doğu Akdeniz havzası Batı Akdeniz havzasından daha derindir

Yapılan araştırmalar sonucunda lon denizinde 4 000 m'yi geçen 6 çukur bulunduğu ortaya çıkarılmıştır Ayrıca gene Doğu Akdeniz'de 3 000 m'yi geçen birçok derinlik vardır: Girit'in güneydoğusundaki çukurda 3 310 m; Rodos adası ile Anadolu kıyıları arasında 3 864 m Adriya denizindeki en derin yerse, 1 590 m'dir

Suların mikroplankton bakımından yoksul olması ve ırmakların taşıdığı alüvyonların sınırlı bir alana yayılması nedeniyle Akdeniz, genellikle mavi ve berrak bir denizdir Bununla birlikte, bazı yerlerinde suların değişik renkte olduğu görülür Sözgelimi, İon denizinde ve Girit ile Kıbrıs'ın güneyinde sular koyu mavi, Ege denizinde, Balear denizinde ve Tiren denizinde açık mavi, Cebelitarık boğazı dolaylarında yeşil ve sarımsıdır Akdeniz'in kuzey havzalarındaki ırmak ağızlarının çevresinde de suların sarımsı olduğu görülür


Bunun nedeni, ırmakların taşıdığı elementlerdir Ayrıca, yapılan araştırmalar sonucunda Doğu Akdeniz havzasındaki suların, Batı Akdeniz havzasındaki sulardan daha saydam olduğu ortaya çıkmıştır

Akdeniz'in yüzeyindeki sıcaklık, yıllık ortalama olarak, havanın sıcaklığından daha yüksektir Yüzey sulan genellikle sonbaharda ve kışın, havadan daha sıcaktır
Ama, Dalmaçya kıyılarında suların bazen donduğu da görülür Şubat ayında, ortalama sıcaklık Batı Akdeniz'de 13-14°C, Doğu Akdeniz'deyse 17°C m biraz üstündedir Ağustos ayında sıcaklık batıda 24-25°C, doğudaysa, 25-28°C arasındadır
Anadolu'nun Akdeniz kıyılarında da sıcaklık yaz ve kış aylarında batıdan doğuya doğru gidildikçe artar

Kışın, şubat ayında yüzey sularının ortalama sıcaklığı Fethiye ile Anamur arasında 15°G, daha doğudaysa 16°C tır Ağustos ayında sıcaklık batıda 26°C, doğuda 28°C tır Akdeniz'de 300 m'ye kadar sıcaklık değişmeleri görülür
Daha derinde, durgun suların okyanuslarla yeterli bağlantı kuramaması nedeniyle sıcaklık 13°C dolaylarında kalır Yağışın az, buharlaşmanın da fazla olmasından ötürü, Akdeniz'in büyük bir bölümünde tuzluluk, okyanusların tuzluluğundan fazladır
Batıdan doğuya gidildikçe artan tuzluluk oranı, Alb oran denizinde ortalama °/oo36,5-37, Ege denizinde %o38-39' dur Tuzluluk kuzeye doğru gidildikçe özellikle ırmak ağızlarında azahr Sözgelimi Adriya denizinin güneyinde %o37-38'ken, kuzeyde, Po deltası açığında %o33 kadardır Karadeniz' den gelen az tuzlu suların etkisinde kalan Ege denizinin kuzeyinde tuzluluk, güneye oranla daha düşüktür Kuzeyde %o30'u geçmez, güneydeyse %o 38'dir

Akdeniz'de gelgit hareketleri önemli değildir Cebelitarık boğazı yoluyla Atlas Okyanusu'ndan gelen deniz yükselmesi uzaklara kadar etkili olmaz Gelgit olayı en çok iki yerde kendini gösterir: Gabes körfezinde (122 sm );
Adriya denizinin kuzeyinde (100 sm)

Cebelitarık boğazında, Atlas Okyanusu'nda Akdeniz'e doğru bir yüzey akıntısı vardır 100 m derinliğe kadar etkisini gösteren bu akıntının altında da, Akdeniz'in sularını Atlas Okyanusu'na taşıyan ters yönde bir alt akıntı bulunur
Atlas Okyanusu'ndan Cebelitarık boğazı yoluyla Akdeniz'e giren sular,' Akdeniz'in güney kıyılarını izleyerek doğuya doğru ilerler Bu akıntıdan ayrılan bir kol, Sicilya ve italya kıyılarını dolaşarak kuzeybatıya döner; öbür kolsa, Libya ve Mısır kıyılarından geçerek Suriye'ye yönelir ve Suriye kıyılarından kuzeye çıkar

Türkiye' nin Akdeniz kıyılarında batıya yönelen bu akıntı, Rodos açıklarında Ege denizine girer ve Anadolu kıyıları boyunca kuzeye doğru çıkar Kuzey Ege'de, Çanakkale'den gelen akıntının şiddetiyle yeniden güneye yönelerek Yunanistan kıyılarını izler