Akdeniz-Güney Avrupa'yı Kuzey Afrika'dan Ayıran,doğuda Asya Kıtasına Dayanan Içdeniz
 

Akdeniz-Güney Avrupa'yı Kuzey Afrika'dan ayıran,doğuda Asya kıtasına dayanan içdeniz



Güney Avrupa'yı Kuzey Afrika'dan ayıran ve doğuda Asya kıtasına dayanan iç deniz.
30°15' kuzey enlemi ile 46° kuzey enlemi ve 6° batı boylamı ile 36° doğu boylamı arasında yer alır.

Coğrafya

30°15' kuzey enlemi ile 46° kuzey-enlemi ve 6°batı boylamı ile 36° doğu boylamı arasında yer alan, batıda Cebelitarık boğazı yoluyla Atlas Okyanusu'na, güneydoğuda Süveyş kanalıyla Kızıldeniz'e açılan Akdeniz'in yüzölçümü Karadeniz ve Azak deniziyle birlikte 2 970 000 km2, Cebelitarık boğazından Suriye kıyılarına kadar olan doğu-batı doğrultusundaki uzunluğu 3 800 km'dir. Bu uzaklık Karadeniz'in doğu ucuna kadar alınırsa 4 300 km'yi bulur.

Genişliğiyse çeşitli yerlere göre değişir; Cenova ile Tunus kıyıları arasında 800 km, Türkiye ile Mısır kıyıları arasında (İskenderiye'den geçen boylam üstünde) 530 km, Sicilya ile Tunus arasında 138 km, Cebelitarık boğa-zmdaysa ortalama 15 km'dir. Orta lama derinliği 1 429 m'dir;en derin yeri (5 121 m) Mora yarımadasının güneybatısında yer alır. Sicilya adası ile Tunus arasında darlaşan kesim, Akdeniz'i birbirine eşit olmayan iki havzaya ayırır. Batıda kalan kesime Batı Akdeniz havzası, doğuda kalan kesimeyse Doğu Akdeniz havzası denir.

Batı Akdeniz Havzası
 

Batı Akdeniz Havzası

820 000 km2'lik bir alanı kaplayan Batı Akdeniz havzası da çeşitli ada ve yarımadalarla 3 kesime ayrılır, italya yarımadası, Korsika adası ve Sardinya adası arasında kalan kesime Tiren denizi denir.

3 500 m'yi geçen derinliklerin bulunduğu Tiren denizi çevresinde yanardağ etkinlikleri görülür (Etna, Vulcano, Stromboli ve Vezüv yanardağları bu çevrededir). Batı Akdeniz havzasında yer alan Balear denizi, doğuda Sardinya ve Korsika adası, batıda Balear adaları, güneydeyse Tunus ve Cezayir ile sınırlıdır.

Bu havzada derinlik 3 000 m'yi ender olarak geçer. Alboran yanardağ adaları ile Cebelitarık arasında doğu-batı doğrultusunda uzanan denize Alboran denizi denir; en büyük derinlik 1 375 m'dir. Afrika kıtası ile İspanya arasında Akdeniz iyice darlaşır ve bu bölgede Akdeniz'i Atlas Okyanusu'na bağlayan Cebelitarık boğazı yer alır. Uzunluğu 60 km olan Cebelitarık boğazının en dar yeri yaklaşık 15 km'dir; derinliği orta kesimde 350 m'yi bulur; kıyılarında yer yer 500 m'yi aşan derinlikler görülür.

Doğu Akdeniz Havzası
 

Doğu Akdeniz Havzası

Yüzölçümü 1 688 000 km2 olan Doğu Akdeniz havzası da, bazı yarımada ve adalarla çeşitli denizlere ayrılır. Yugoslavya ve
Arnavutluk'un dağlık toprakları ile İtalya yarımadası arasında Adriya denizi, İtalya, Sicilya ve Yunanistan arasında îon denizi yer alır.
Mora'daki sıradağların uzantısı olan adalar yayı, Doğu Akdeniz havzasını, Ege denizinden ayırır.
Yunanistan ve Anadolu arasında kalan Ege denizi, İstanbul ve Çanakkale boğazlan arasında kalan Marmara denizi,
Rusya, Bulgaristan, Romanya ve Türkiye arasında kalan Karadeniz, S.S.C.B. topraklarına bir körfez gibi sokulan
Azak denizi de, Doğu Akdeniz havzasına bağlı denizlerdir.

Doğu Akdeniz havzası Batı Akdeniz havzasından daha derindir.
 

Doğu Akdeniz havzası Batı Akdeniz havzasından daha derindir.

Yapılan araştırmalar sonucunda lon denizinde 4 000 m'yi geçen 6 çukur bulunduğu ortaya çıkarılmıştır. Ayrıca gene Doğu Akdeniz'de 3 000 m'yi geçen birçok derinlik vardır: Girit'in güneydoğusundaki çukurda 3 310 m; Rodos adası ile Anadolu kıyıları arasında 3 864 m. Adriya denizindeki en derin yerse, 1 590 m'dir.

Suların mikroplankton bakımından yoksul olması ve ırmakların taşıdığı alüvyonların sınırlı bir alana yayılması nedeniyle Akdeniz, genellikle mavi ve berrak bir denizdir .Bununla birlikte, bazı yerlerinde suların değişik renkte olduğu görülür. Sözgelimi, İon denizinde ve Girit ile Kıbrıs'ın güneyinde sular koyu mavi, Ege denizinde, Balear denizinde ve Tiren denizinde açık mavi, Cebelitarık boğazı dolaylarında yeşil ve sarımsıdır. Akdeniz'in kuzey havzalarındaki ırmak ağızlarının çevresinde de suların sarımsı olduğu görülür.


Bunun nedeni, ırmakların taşıdığı elementlerdir. Ayrıca, yapılan araştırmalar sonucunda Doğu Akdeniz havzasındaki suların, Batı Akdeniz havzasındaki sulardan daha saydam olduğu ortaya çıkmıştır.

Akdeniz'in yüzeyindeki sıcaklık, yıllık ortalama olarak, havanın sıcaklığından daha yüksektir. Yüzey sulan genellikle sonbaharda ve kışın, havadan daha sıcaktır.
Ama, Dalmaçya kıyılarında suların bazen donduğu da görülür. Şubat ayında, ortalama sıcaklık Batı Akdeniz'de 13-14°C, Doğu Akdeniz'deyse 17°C m biraz üstündedir. Ağustos ayında sıcaklık batıda 24-25°C, doğudaysa, 25-28°C arasındadır.
Anadolu'nun Akdeniz kıyılarında da sıcaklık yaz ve kış aylarında batıdan doğuya doğru gidildikçe artar.

Kışın, şubat ayında yüzey sularının ortalama sıcaklığı Fethiye ile Anamur arasında 15°G, daha doğudaysa 16°C tır. Ağustos ayında sıcaklık batıda 26°C, doğuda 28°C tır. Akdeniz'de 300 m'ye kadar sıcaklık değişmeleri görülür.
Daha derinde, durgun suların okyanuslarla yeterli bağlantı kuramaması nedeniyle sıcaklık 13°C dolaylarında kalır. Yağışın az, buharlaşmanın da fazla olmasından ötürü, Akdeniz'in büyük bir bölümünde tuzluluk, okyanusların tuzluluğundan fazladır.
Batıdan doğuya gidildikçe artan tuzluluk oranı, Alb oran denizinde ortalama °/oo36,5-37, Ege denizinde %o38-39' dur. Tuzluluk kuzeye doğru gidildikçe özellikle ırmak ağızlarında azahr. Sözgelimi Adriya denizinin güneyinde %o37-38'ken, kuzeyde, Po deltası açığında %o33 kadardır. Karadeniz' den gelen az tuzlu suların etkisinde kalan Ege denizinin kuzeyinde tuzluluk, güneye oranla daha düşüktür. Kuzeyde %o30'u geçmez, güneydeyse %o 38'dir.

Akdeniz'de gelgit hareketleri önemli değildir. Cebelitarık boğazı yoluyla Atlas Okyanusu'ndan gelen deniz yükselmesi uzaklara kadar etkili olmaz. Gelgit olayı en çok iki yerde kendini gösterir: Gabes körfezinde (122 sm );
Adriya denizinin kuzeyinde (100 sm).

Cebelitarık boğazında, Atlas Okyanusu'nda Akdeniz'e doğru bir yüzey akıntısı vardır. 100 m derinliğe kadar etkisini gösteren bu akıntının altında da, Akdeniz'in sularını Atlas Okyanusu'na taşıyan ters yönde bir alt akıntı bulunur.
Atlas Okyanusu'ndan Cebelitarık boğazı yoluyla Akdeniz'e giren sular,' Akdeniz'in güney kıyılarını izleyerek doğuya doğru ilerler. Bu akıntıdan ayrılan bir kol, Sicilya ve italya kıyılarını dolaşarak kuzeybatıya döner; öbür kolsa, Libya ve Mısır kıyılarından geçerek Suriye'ye yönelir ve Suriye kıyılarından kuzeye çıkar.

Türkiye' nin Akdeniz kıyılarında batıya yönelen bu akıntı, Rodos açıklarında Ege denizine girer ve Anadolu kıyıları boyunca kuzeye doğru çıkar. Kuzey Ege'de, Çanakkale'den gelen akıntının şiddetiyle yeniden güneye yönelerek Yunanistan kıyılarını izler.