Gazneliler-Türk Hanedanı

Gazneliler-Türk Hanedanı


Gazneliler,(9631186) Horasan, Afganistan ve Kuzey Hindistan'da egemenlik kurmuş bir Türk hanedanıdır Adını, başkent edindikleri Gazne kentinden almıştır
Gazneliler'in kurucusu sayılan Alptigin Samaniler'in ordu komutanlarındandı Samani Hükümdarı Abdülmelik'in 961'de ölümü üzerine Alptigin tahtı ele geçirmeye çalıştı,
başarısızlığa uğrayınca da Gazne'ye çekilerek 983'te burada bağımsız bir yönetim kurdu


Alptigin kısa bir süre sonra ölünce yerine oğlu Ebu İshak İbrahim geçti 966977 arasında yönetim komutanlardan Bilgetigin ile Böritigin'in elinde kaldı 977'de başa geçen Sebüktigin de bir ordu komutanıydı Sebüktigin Afganistan'ın bir bölümünü denetimi altına aldıktan sonra 986'da Kuzey Hindistan'a yönelik ilk akını başlattı Bu tarihten başlayarak Gazneliler sınırlarını daha çok Hindistan'a doğru genişletmeye çalıştılar Sebüktigin'den sonra 998'de tahta çıkan ve Gazneli Mahmud diye de anılan Mahmud 1005'te Samaniler'in topraklarını Karahanlılar'la paylaşarak bu devlete son verdi 1030'a kadar süren hükümdarlığı döneminde Kuzey Hindistan'a 17 sefer düzenledi İslam dinini Hindistan'a yaydığı gibi elde ettiği ganimetlerle de son derece zenginleşti Batıda bütün Güney İran'ı, Büveyhiler'i yenerek de Irakı Acem'i (günümüzde İran sınırları içindeki Güneydoğu Azerbaycan bölgesi) ele geçirdi Kazandığı başarılar yüzünden Abbasi halifesi, Mahmud'a sultan sanı verdi ve onu "kâfirlerin çekici" olarak ilan etti İslam dünyasında geniş ün kazanan Mahmud, Gazneliler'in en büyük hükümdarı sayılır


Mahmud'dan sonra başa geçen oğlu Mesud döneminde (103040) Gazneliler özellikle Horasan üzerinden gelen yoğun Türkmen akınlarıyla karşılaştılar Selçuklu beyleri Tuğrul Bey ile Çağrı Bey'in önderliğindeki Türkmenler 1040'ta Dandanakan Savaşı'nda Gazneli ordusunu büyük bir bozguna uğrattılar ve İran' da yeni bir güç olarak ortaya çıktılar Batıdaki topraklarını yitiren Gazneliler bundan sonra hem Selçuklular'la, hem de Hindistan'da sık sık baş gösteren ayaklanmalarla uğraşmak zorunda kaldılar 100 yıl kadar süren bu dönem içinde uzun zaman tahtta kalan İbrahim (105999) ve Behram Şah (111757) Hindistan'da bazı başarılar elde ettiler, ama Selçuklular'ın 1157'de dağılması da Gazneliler'e fazla yarar sağlamadı Bu karışık ortamdan güçlenerek çıkan, 1100'den beri Afganistan'ın Gur bölgesine egemen olan Gurlular oldu Önce Horasan ve Afganistan'ı tümüyle ele geçiren Gurlular Pencap yöresine çekilen Gazneliler'i orada da izlediler 1186'da son hükümdar Hüsrev Melik'i tutsak ederek Gazneliler hanedanına son verdiler


Gazneliler'in tarihte oynadıkları en önemli rol, İslam dinini Hindistan içlerine yaymalarıdır Bu yüzden bazı tarihçiler bugünkü HindistanPakistan ayrılığının temelinin Gazneliler'ce atıldığını savunur Gazneliler dönemi kültür ve sanat bakımından da daha sonraki İslam devletlerini etkilemiştir Mimarlık alanındaki başarıların, yeniliklerin izleri Anadolu Beylikleri'nde bile görülmüştür İslam tarihinde seçkin bir yeri olan ünlü bilgin Birûnî 1017'den sonra Gazneliler'in hizmetinde çalışmış, Firdevsi, Unsuri, Ferruhi, Menuçehri Damgani gibi ünlü şairler de gene bu dönemde yetişmişlerdir (bak BİRÛNÎ) Tarihçilik bakımından da Gazneliler döneminden önemli yapıtlar kalmıştır Bunlar arasında Utbi, Gerdizi ve Ebu'lFazl Beyhaki tarihleri sayılabilir