Tarihte Bugün 10 Aralık

Tarihte Bugün 10 Aralık

İsveçli kimya mühendisi Alfred Nobel 1896'da hayatını kaybetti

Bugün kendi adıyla verilen Nobel Ödülleri ile tanınan Alfred Nobel, 21 ekim 1833'te iflas etmiş bir işadamının oğlu olarak dünyaya geldi Babasının değerli ticari malzemelerle yüklü gemisi battığı için ailesi çok yoksuldu

Tarihe 'dinamitin mucidi' olarak geçen Alfred Nobel, patlayıcılara olan düşkünlüğünü babasından aldı 1866'da yüzde 75 nitrogliserin, yüzde 25 emici bir toprak türü olan 'kieselguhr' karışımından o tehlikeli maddeyi buldu: 'Nobel'in Güvenlik Barutu' ya da daha çok bilinen adıyla dinamit

Bu buluşuyla Nobel, kısa sürede tüm Avrupa'da dinamit kralı olarak tanındı Nobel'in patlayıcılara olan merakı Stokcholm'de kurduğu küçük laboratuvarında deneyler yaparken küçük kız kardeşi Emil'in ölümüne de neden oldu

1879'da Paris'te bir laboratuvar kuran Nobel, buradaki çalışmaları sırasında dumansız barutu keşfetti Bu dönemde Fransa'ya karşı kurulan bir ittifakta yer alan İtalya ile işbirliği yapınca Paris'i terk ederek İtalya'ya yerleşmek zorunda kaldı

Nobel, San Remo'da 1896'da beyin kanaması sonucu hayata veda etti Vasiyetinde, servetinin 1 milyon kronunun yeğenleri ve bir dönem aşık olduğu Sofie Hess arasında paylaştırılmasını, geri kalan 33 milyon 200 bin kronunun da her yıl insanlığa hizmette bulunanlara sunulmasını istedi

Bu ödüller fizik, kimya, tıp, edebiyat ve barışa hizmet olmak üzere toplam beş dalda verilecekti Nobel'in bu vasiyeti önceleri büyük tartışma yarattı

Ancak 1900'de İsveç hükümeti Nobel Vakfı'nı kurdu Bu yıldan sonra da Nobel Ödülleri düzenli olarak verilmeye başlandı

Başka neler oldu:

1774: Kazak isyanı önderi Pugaçev idam edildi
1898: İspanyol-Amerikan savaşı sonrasında, Paris Barış Antlaşmasıyla Küba, İspanya'dan bağımsızlığını kazandı
1901: İlk Nobel ödülleri verildi
1918: Trabzon'da, Faik Ahmet (Barutçu) tarafından yayınlanan 'İstikbal' gazetesinin ilk sayısı çıktı
1919: Kaptan Ross Smith, İngiltere'den Avustralya'ya 2 bin 500 mil gibi bir mesafeyi uçan ilk insan oldu
1923: Türkiye Cumhuriyeti ile Arnavutluk Hükümeti arasında Dostluk Antlaşması imzalandı
1948: Birleşmiş Milletler Meclisi, İnsan Hakları Beyannamesi'ni kabul etti Türkiye İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'ne kabul oyu verdi
1964: Martin Luther King, Nobel Barış Ödülü'nü aldı
1970: Rus yazar Aleksandr Soljenitsin, Nobel Edebiyat Ödülü'nü aldı
1978: Enver Sedat ve Menahem Begin Nobel Barış Ödülü aldılar
1979: Rahibe Teresa Nobel Barış Ödülü aldı
1986: Türk asıllı Bulgar halterci Naim Süleymanov (Süleymanoğlu) Avustralya'da Türkiye'ye iltica etmek istediğini bildirdi
1988: Türkiye'de ilk karaciğer nakli gerçekleştirildi Ameliyatı, Hacettepe Üniversitesi'nden Prof Dr Mehmet Haberal yaptı Bursalı Ahmet Aktaş'ın karaciğeri, korneaları ve böbrekleri beş hastaya nakledildi
1994: FKÖ lideri Yaser Arafat, Şimon Peres ve İzak Rabin, Nobel Barış Ödülü aldı
2000: İsveç'teki Avrupa Kros Şampiyonası'nda Türkiye genç bayanlarda takımda gümüş, aynı kategoride Elvan Can ile tarihinde ilk kez bronz madalya kazandı
2006: Şili'de 1973 yılındaki kanlı darbeden sonra ülkeyi 1990'a kadar yöneten diktatör Augusto Pinochet, kalp krizi geçirdikten bir hafta sonra öldü Pinochet, 91 yaşındaydı Eski diktatör için 12 Aralıkta askeri cenaze töreni düzenlendi
2007: Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, Prof Dr Erdoğan Teziç'in görev süresinin dolmasıyla boşalan YÖK üyeliği ve YÖK Başkanlığı'na Prof Dr Yusuf Ziya Özcan'ı seçti YÖK Başkan Vekili Prof Dr Aybar Ertepınar ise görevinden istifa etti

Tarihte Bugün 10 Aralık

Olaylar

1774 - Kazak isyanı önderi Pugaçev idam edildi
1817 - Mississippi, ABD nin 20 eyaleti olarak birliğe katıldı
1898 - İspanyol-Amerikan savaşı sonrası Küba İspanyadan bağımsızlığını kazandı
1863 - Londra metrosu açıldı
1901 - İlk Nobel ödülleri verildi
1902 - Mısır'da Nil nehri üzerinde inşa edilen Aswan Barajı hizmete girdi
1906 - Theodore Roosevelt, Rus-Japon Savaşının sona ermesinde oynadığı arabuluculuk rolünden dolayı, Nobel Barış Ödülü'nü alan ilk Amerikalı oldu
1923 - İrlandalı şair William Butler Yeats Nobel Edebiyat Ödülü'nü aldı
1927 - Fransız filozof Henri Bergson Nobel Edebiyat Ödülü'nü aldı
1929 - Alman yazar Thomas Mann Nobel Edebiyat Ödülü'nü aldı
1941 - Malaya açıklarında Prince of Wales ve Repulse olmak üzere Kraliyet Donanmasına ait iki zırhlı Japon İmparatorluk Deniz Kuvvetleri'ne bağlı torpido bombardıman uçakları tarafından batırıldı
1948 - Birleşmiş Milletler Meclisi, İnsan Hakları Bildirgesini kabul etti Türkiye İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'ne kabul oyu verdi
1956 - Macaristan'da çatışmalar başladı, sıkıyönetim ilan edildi
1964 - Martin Luther King Nobel barış Ödülü'nü aldı
1970 - Rus yazar Aleksandr Soljenitsin Nobel Edebiyat Ödülü'nü aldı
1971 - Aralarında Türkiye İşçi Partisi Genel Sekreteri Tarık Ziya Ekinci'nin de bulunduğu 26 sanıklı Devrimci Doğu Kültür Ocakları davasına Diyarbakır'da başlandı
1975 - Rus bilim insanı Andrey Saharov Nobel Barış Ödülünü aldı
1977 - Uluslararası Af Örgütü Nobel Barış Ödülünü aldı
1977 - İstanbul Toptaşı Cezaevi'nden 9 siyasi tutuklu kaçtı
1978 - Enver Sedat ve Menahem Begin Nobel Barış Ödülünü aldı
1979 - Rahibe Teresa Nobel Barış Ödülünü aldı
1979 - Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürü Gürer Aykal görevinden alınmıştı 10 Aralık günü bu göreve İsmet Kurt'un atanması üzerine Devlet Opera ve Balesi çalışanları Carmina Burana'nın sahnelenmesine katılmama kararı aldı Kurt iki gün sonra istifa etti
1982 - Günaydın gazetesi yayın hayatına başladı
1983 - Arjantin'de askeri rejim sona erdi; Arjantin'in 8 yıldan sonra ilk sivil başkanı Raul Alfonsin oldu
1983 - Polonyalı Dayanışma Sendikası lideri Lech Walesa Nobel Barış Ödülünü aldı
1984 - Güney Afrika'lı Piskopos Desmond Tutu Nobel Barış Ödülünü aldı
1987 - İnsan Hakları Derneği "Genel Af ve Ölüm Cezalarının Kaldırılması" talepli 130 bin imzalı dilekçeyi Meclis Genel Sekreterliği'ne sundu
1987 - Sedat Simavi Basın Ödülü Uğur Mumcu'ya verildi
1988 - Türkiye'de ilk karaciğer nakli ameliyatı yapıldı Ameliyatı, Ankara Hacettepe Üniversitesinden ProfDr Mehmet Haberal gerçekleştirdi
1988 - Cumhurbaşkanı Kenan Evren'in veto ettiği öğrenci affı yasası Meclis'te tekrar kabul edildi Yasa, üniversitelerde türbana izin veriyordu
1988 - Mısırlı Necip Mahfuz Nobel Edebiyat Ödülü'nü aldı
1989 - Aliağa'da çevre şenliği yapıldı
1993 - Güvenlik kuvvetleri Özgür Gündem gazetesinin İstanbul Kadırgadaki merkezini bastı ve tüm çalışanları gözaltına aldı
1994 - Yaser Arafat, Shimon Perez ve Yitzhak Rabin Nobel Barış Ödülünü aldılar
1994 - TBMM TV ( Meclis Tv) kuruldu
2002 - Stanford Üniversitesi insan embriyosu klonlayacağını açıkladı
2002 - Eski Amerikan Başkanı Jimmy Carter, 1970 lerde Orta Doğu'da sürdürdüğü diplomatik arabuluculuklarından dolayı Nobel Barış Ödülünü aldı 2002 - Kuzey Koreden gelen Scud füzeleri taşıyan bir gemi Umman denizinde İspanyol donanması tarafından durduruldu
2002 - Bangladeş gözaltına aldığı iki Avrupalı gazeteciyi serbest bıraktı
2003 - İranlı Shirin Ebadi, Nobel Barış Ödülünü alan ilk müslüman kadın oldu
2005 - 10 Aralık Hareketi ilk toplantısını İstanbul Dedeman Oteli'nde gerçekleştirdi

Doğumlar

1804 - Carl Gustav Jacob Jacobi, Alman matematikçi (ö 1851)
1821 - Nikolay Nekrasov, Rus şair ve gazeteci (ö 1878)
1822 - César Franck, Fransız besteci (ö 1890)
1830 - Emily Dickinson, ABD'li şair (ö 1886)
1851 - Melvil Dewey, ABD'li kütüphaneci (ö 1931)
1870 - Pierre-Felix Louis, Şair
1870 - Adolf Loos, Avusturyalı mimar
1891 - Nelly Sachs, Alman yazar ve şair (ö 1970)
1923 - Jorge Semprun, İspanyol yazar
1938 - Faruk el Şara, Suriyeli diplomat ve siyasetçi
1948 - Dušan Bajević, Bosnalı futbolcu, teknik direktör
1960 - Kenneth Branagh, İngiliz yönetmen
1973 - Brian Molko, Placebo'nun solisti
1978 - Anna Jesień, Polonyalı atlet
1980 - Sarah Chang, ABD'li keman virtüözü
1985 - Raven-Symoné, Amerikalı aktris - pop şarkıcısı

Ölümler

1198 - İbn Rüşt, Endülüslü-Arap felsefeci ve hekim (d 1126)
1603 - William Gilbert, İngiliz hekim ve fizikçi (d 1544)
1896 - Alfred Nobel, İsveçli kimyager ve mühendis (d 1833)
1936 - Luigi Pirandello, İtalyan yazar (d 1867)
1994 - Sâdi Yâver Ataman, Türk müzikolog (d 1906)
1999 - Franjo Tuđman, Hırvatistan'ın ilk devlet başkanı (d 1922)
2004 - Eren Uluergüven, Türk tiyatro sanatçısı, reji asistanı (d 1983)
2005 - Richard Pryor, ABD'li komedyen, artist (d 1940)
2006 - Augusto Pinochet, Şili diktatörü (d 1915)
2007 - Erhan Bener, Türk yazar (d 1929)

Tatiller ve Özel Günler

İnsan hakları günü