Tarihte Bugün 10 Aralık
 

Tarihte Bugün 10 Aralık

İsveçli kimya mühendisi Alfred Nobel 1896'da hayatını kaybetti.

Bugün kendi adıyla verilen Nobel Ödülleri ile tanınan Alfred Nobel, 21 ekim 1833'te iflas etmiş bir işadamının oğlu olarak dünyaya geldi. Babasının değerli ticari malzemelerle yüklü gemisi battığı için ailesi çok yoksuldu.

Tarihe 'dinamitin mucidi' olarak geçen Alfred Nobel, patlayıcılara olan düşkünlüğünü babasından aldı. 1866'da yüzde 75 nitrogliserin, yüzde 25 emici bir toprak türü olan 'kieselguhr' karışımından o tehlikeli maddeyi buldu: 'Nobel'in Güvenlik Barutu' ya da daha çok bilinen adıyla dinamit.

Bu buluşuyla Nobel, kısa sürede tüm Avrupa'da dinamit kralı olarak tanındı. Nobel'in patlayıcılara olan merakı Stokcholm'de kurduğu küçük laboratuvarında deneyler yaparken küçük kız kardeşi Emil'in ölümüne de neden oldu.

1879'da Paris'te bir laboratuvar kuran Nobel, buradaki çalışmaları sırasında dumansız barutu keşfetti. Bu dönemde Fransa'ya karşı kurulan bir ittifakta yer alan İtalya ile işbirliği yapınca Paris'i terk ederek İtalya'ya yerleşmek zorunda kaldı.

Nobel, San Remo'da 1896'da beyin kanaması sonucu hayata veda etti. Vasiyetinde, servetinin 1 milyon kronunun yeğenleri ve bir dönem aşık olduğu Sofie Hess arasında paylaştırılmasını, geri kalan 33 milyon 200 bin kronunun da her yıl insanlığa hizmette bulunanlara sunulmasını istedi.

Bu ödüller fizik, kimya, tıp, edebiyat ve barışa hizmet olmak üzere toplam beş dalda verilecekti. Nobel'in bu vasiyeti önceleri büyük tartışma yarattı.

Ancak 1900'de İsveç hükümeti Nobel Vakfı'nı kurdu. Bu yıldan sonra da Nobel Ödülleri düzenli olarak verilmeye başlandı.

Başka neler oldu:

1774: Kazak isyanı önderi Pugaçev idam edildi.
1898: İspanyol-Amerikan savaşı sonrasında, Paris Barış Antlaşmasıyla Küba, İspanya'dan bağımsızlığını kazandı.
1901: İlk Nobel ödülleri verildi.
1918: Trabzon'da, Faik Ahmet (Barutçu) tarafından yayınlanan 'İstikbal' gazetesinin ilk sayısı çıktı.
1919: Kaptan Ross Smith, İngiltere'den Avustralya'ya 2 bin 500 mil gibi bir mesafeyi uçan ilk insan oldu.
1923: Türkiye Cumhuriyeti ile Arnavutluk Hükümeti arasında Dostluk Antlaşması imzalandı.
1948: Birleşmiş Milletler Meclisi, İnsan Hakları Beyannamesi'ni kabul etti. Türkiye İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'ne kabul oyu verdi.
1964: Martin Luther King, Nobel Barış Ödülü'nü aldı.
1970: Rus yazar Aleksandr Soljenitsin, Nobel Edebiyat Ödülü'nü aldı.
1978: Enver Sedat ve Menahem Begin Nobel Barış Ödülü aldılar.
1979: Rahibe Teresa Nobel Barış Ödülü aldı.
1986: Türk asıllı Bulgar halterci Naim Süleymanov (Süleymanoğlu) Avustralya'da Türkiye'ye iltica etmek istediğini bildirdi.
1988: Türkiye'de ilk karaciğer nakli gerçekleştirildi. Ameliyatı, Hacettepe Üniversitesi'nden Prof. Dr. Mehmet Haberal yaptı. Bursalı Ahmet Aktaş'ın karaciğeri, korneaları ve böbrekleri beş hastaya nakledildi.
1994: FKÖ lideri Yaser Arafat, Şimon Peres ve İzak Rabin, Nobel Barış Ödülü aldı.
2000: İsveç'teki Avrupa Kros Şampiyonası'nda Türkiye genç bayanlarda takımda gümüş, aynı kategoride Elvan Can ile tarihinde ilk kez bronz madalya kazandı.
2006: Şili'de 1973 yılındaki kanlı darbeden sonra ülkeyi 1990'a kadar yöneten diktatör Augusto Pinochet, kalp krizi geçirdikten bir hafta sonra öldü. Pinochet, 91 yaşındaydı. Eski diktatör için 12 Aralıkta askeri cenaze töreni düzenlendi.
2007: Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, Prof. Dr. Erdoğan Teziç'in görev süresinin dolmasıyla boşalan YÖK üyeliği ve YÖK Başkanlığı'na Prof. Dr. Yusuf Ziya Özcan'ı seçti. YÖK Başkan Vekili Prof. Dr. Aybar Ertepınar ise görevinden istifa etti.

Tarihte Bugün 10 Aralık
 

Tarihte Bugün 10 Aralık

Olaylar

1774 - Kazak isyanı önderi Pugaçev idam edildi.
1817 - Mississippi, A.B.D. nin 20. eyaleti olarak birliğe katıldı.
1898 - İspanyol-Amerikan savaşı sonrası Küba İspanyadan bağımsızlığını kazandı.
1863 - Londra metrosu açıldı.
1901 - İlk Nobel ödülleri verildi.
1902 - Mısır'da Nil nehri üzerinde inşa edilen Aswan Barajı hizmete girdi.
1906 - Theodore Roosevelt, Rus-Japon Savaşının sona ermesinde oynadığı arabuluculuk rolünden dolayı, Nobel Barış Ödülü'nü alan ilk Amerikalı oldu.
1923 - İrlandalı şair William Butler Yeats Nobel Edebiyat Ödülü'nü aldı.
1927 - Fransız filozof Henri Bergson Nobel Edebiyat Ödülü'nü aldı.
1929 - Alman yazar Thomas Mann Nobel Edebiyat Ödülü'nü aldı.
1941 - Malaya açıklarında Prince of Wales ve Repulse olmak üzere Kraliyet Donanmasına ait iki zırhlı Japon İmparatorluk Deniz Kuvvetleri'ne bağlı torpido bombardıman uçakları tarafından batırıldı.
1948 - Birleşmiş Milletler Meclisi, İnsan Hakları Bildirgesini kabul etti. Türkiye İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'ne kabul oyu verdi.
1956 - Macaristan'da çatışmalar başladı, sıkıyönetim ilan edildi.
1964 - Martin Luther King Nobel barış Ödülü'nü aldı.
1970 - Rus yazar Aleksandr Soljenitsin Nobel Edebiyat Ödülü'nü aldı.
1971 - Aralarında Türkiye İşçi Partisi Genel Sekreteri Tarık Ziya Ekinci'nin de bulunduğu 26 sanıklı Devrimci Doğu Kültür Ocakları davasına Diyarbakır'da başlandı.
1975 - Rus bilim insanı Andrey Saharov Nobel Barış Ödülünü aldı.
1977 - Uluslararası Af Örgütü Nobel Barış Ödülünü aldı.
1977 - İstanbul Toptaşı Cezaevi'nden 9 siyasi tutuklu kaçtı.
1978 - Enver Sedat ve Menahem Begin Nobel Barış Ödülünü aldı.
1979 - Rahibe Teresa Nobel Barış Ödülünü aldı.
1979 - Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürü Gürer Aykal görevinden alınmıştı. 10 Aralık günü bu göreve İsmet Kurt'un atanması üzerine Devlet Opera ve Balesi çalışanları Carmina Burana'nın sahnelenmesine katılmama kararı aldı. Kurt iki gün sonra istifa etti.
1982 - Günaydın gazetesi yayın hayatına başladı.
1983 - Arjantin'de askeri rejim sona erdi; Arjantin'in 8 yıldan sonra ilk sivil başkanı Raul Alfonsin oldu.
1983 - Polonyalı Dayanışma Sendikası lideri Lech Walesa Nobel Barış Ödülünü aldı.
1984 - Güney Afrika'lı Piskopos Desmond Tutu Nobel Barış Ödülünü aldı.
1987 - İnsan Hakları Derneği "Genel Af ve Ölüm Cezalarının Kaldırılması" talepli 130 bin imzalı dilekçeyi Meclis Genel Sekreterliği'ne sundu.
1987 - Sedat Simavi Basın Ödülü Uğur Mumcu'ya verildi.
1988 - Türkiye'de ilk karaciğer nakli ameliyatı yapıldı. Ameliyatı, Ankara Hacettepe Üniversitesinden Prof.Dr. Mehmet Haberal gerçekleştirdi.
1988 - Cumhurbaşkanı Kenan Evren'in veto ettiği öğrenci affı yasası Meclis'te tekrar kabul edildi. Yasa, üniversitelerde türbana izin veriyordu.
1988 - Mısırlı Necip Mahfuz Nobel Edebiyat Ödülü'nü aldı.
1989 - Aliağa'da çevre şenliği yapıldı.
1993 - Güvenlik kuvvetleri Özgür Gündem gazetesinin İstanbul Kadırgadaki merkezini bastı ve tüm çalışanları gözaltına aldı.
1994 - Yaser Arafat, Shimon Perez ve Yitzhak Rabin Nobel Barış Ödülünü aldılar.
1994 - TBMM TV ( Meclis Tv) kuruldu.
2002 - Stanford Üniversitesi insan embriyosu klonlayacağını açıkladı.
2002 - Eski Amerikan Başkanı Jimmy Carter, 1970 lerde Orta Doğu'da sürdürdüğü diplomatik arabuluculuklarından dolayı Nobel Barış Ödülünü aldı. 2002 - Kuzey Koreden gelen Scud füzeleri taşıyan bir gemi Umman denizinde İspanyol donanması tarafından durduruldu.
2002 - Bangladeş gözaltına aldığı iki Avrupalı gazeteciyi serbest bıraktı.
2003 - İranlı Shirin Ebadi, Nobel Barış Ödülünü alan ilk müslüman kadın oldu.
2005 - 10 Aralık Hareketi ilk toplantısını İstanbul Dedeman Oteli'nde gerçekleştirdi.

Doğumlar

1804 - Carl Gustav Jacob Jacobi, Alman matematikçi (ö. 1851)
1821 - Nikolay Nekrasov, Rus şair ve gazeteci (ö. 1878)
1822 - César Franck, Fransız besteci (ö. 1890)
1830 - Emily Dickinson, ABD'li şair (ö. 1886)
1851 - Melvil Dewey, ABD'li kütüphaneci (ö. 1931)
1870 - Pierre-Felix Louis, Şair
1870 - Adolf Loos, Avusturyalı mimar
1891 - Nelly Sachs, Alman yazar ve şair (ö. 1970)
1923 - Jorge Semprun, İspanyol yazar
1938 - Faruk el Şara, Suriyeli diplomat ve siyasetçi
1948 - Dušan Bajević, Bosnalı futbolcu, teknik direktör
1960 - Kenneth Branagh, İngiliz yönetmen
1973 - Brian Molko, Placebo'nun solisti
1978 - Anna Jesień, Polonyalı atlet
1980 - Sarah Chang, ABD'li keman virtüözü
1985 - Raven-Symoné, Amerikalı aktris - pop şarkıcısı

Ölümler

1198 - İbn Rüşt, Endülüslü-Arap felsefeci ve hekim (d. 1126)
1603 - William Gilbert, İngiliz hekim ve fizikçi (d. 1544)
1896 - Alfred Nobel, İsveçli kimyager ve mühendis (d. 1833)
1936 - Luigi Pirandello, İtalyan yazar (d. 1867)
1994 - Sâdi Yâver Ataman, Türk müzikolog (d. 1906)
1999 - Franjo Tuđman, Hırvatistan'ın ilk devlet başkanı (d. 1922)
2004 - Eren Uluergüven, Türk tiyatro sanatçısı, reji asistanı (d. 1983)
2005 - Richard Pryor, ABD'li komedyen, artist (d. 1940)
2006 - Augusto Pinochet, Şili diktatörü (d. 1915)
2007 - Erhan Bener, Türk yazar (d. 1929)

Tatiller ve Özel Günler

İnsan hakları günü.