Mayoz Canlının Hangi Hücresinde Meydana Gelir

Mayoz canlının hangi hücresinde meydana gelir

Mayoz bölünme eşeyli üreyen canlıların eşey (üreme ) hücrelerinde görülür

Mayoz bölünme sonunda dört yeni hücre oluşur

Oluşan yeni hücrelerin kromozom yapıları birbirinden farklıdır

Mayoz bölünme ile kromozom sayısı yarıya iner

Mayoz bölünme ile diploit (2n kromozomlu) hücreden haploid (monoploid, n kromozomlu) hücreler oluşur

Dişi bireyde mayoz bölünme ile yumurta hücreleri, erkek bireyde sperm hücreleri oluşur

Mayoz bölünme iki aşamada gerçekleşir 1)Mayoz-I 2)Mayoz-II

Mayoz bölünmenin mitoz bölünmeden farklı olmasını sağlayan olaylar bu evrede gerçekleşir Bölünme evreleri mitozda olduğu gibi dört safhadan meydana gelir Şimdi bu bölünmeleri ve mitozdan farklı olarak gerçekleşen olayları inceleyelim

1 Profaz I

Mitoz bölünmede olduğu gibi çekirdek zarı ve çekirdekçik erimeye başlar Kısalıp kalınlaşan kromatin iplikler kromozom halini alırlar Mitoz bölünmeden farklı olarak homolog kromozomlar birbirlerine tutunarak dört kromatitli ve iki kromozomlu tetratları oluştururlar

Kromozomlar tetrat oluşturduğu sırada kardeş olmayan kromatitler bir çok noktadan birbirlerine temas eder Bu noktalara sinapsis denir

Bu sinapsislerden bazılarında kardeş olmayan kromatitler arasında gen alışverişi yapılabilir

Krosing–over denilen bu olay sadece mayoz bölünmede görülür Bu olay sayesinde kromozomlar üzerinde bulunan baskın ve çekinik genlerin diziliş sırası değiştirilir Bu değişim ise oluşacak hücrelerde kalıtsal çeşitliliği artırır

Krosing-over olayı her tetratta görülmez Ne zaman ve ne oranda meydana geleceği, hangi karakterler arasında olacağı tam olarak bilinemez Ancak, bir kromozom üzerindeki genler arası uzaklık arttıkça, krosing-overle değiştirilme ihtimalı artar

2 Metafaz I

Mitoz bölünmeden farklı olarak homolog kromozomlar hücrenin ortasında üst üste gelecek şekilde iki sıra halinde dizilir Bu diziliş şekli sayesinde mayoz I de kardeş kromatitler yerine homolog kromozomlar birbirinden ayrılır

3 Anafaz I

Mitozda kardeş kromatitler birbirinden ayrılıp zıt kutuplara çekilirdi Mayozda ise kardeş kromatitler yerine homolog kromozomlar birbirinden ayrılır Bu olay mayoz bölünmede kalıtsal çeşitliliğin oluşmasında etkilidir

Mayozda krosing-over olmasa bile, homolog kromozomlar rastgele ayrıldığı için, her zaman çeşitlilik sağlanmış olur

4 Telofaz I

Mitoz bölünmede olduğu gibi önce çekirdek bölünmesi tamamlanır çekirdek zarı oluşur Telofazın sonuna doğru sitoplazma bölünmesi başlar Sitokinez mitoz bölünmede olduğu gibi gerçekleşir

Mayozun ikinci bölünmesi başlamadan önce mayoz I de olduğu gibi interfaz safhası görülmez Yani DNA eşlenmesi gerçekleşmez Sadece hayvan hücrelerinde bölünme başlamadan önce sentrozomlar kendini eşler

B MAYOZ II BÖLÜNMESİ

Mayoz II bölünmesi normal mitoz gibi gerçekleşir Mayoz I sonunda oluşmuş haploit (n) kromozomlu hücrelerden, yine haploit olan dört hücre oluşur

1 Profaz II

Çok kısa sürede tamamlanan bir safhadır Eğer oluşmuşsa çekirdek zarı eriyerek kaybolur İğ iplikleri kısalıp kalınlaşır

2 Metafaz II

Kardeş kromatitleri taşıyan kromozomlar hücrenin ortasında tek sıra halinde dizilirler Kromozomlar sentromerlerinden iğ ipliklerine bağlanırlar

3 Anafaz II

Hücrenin ekvator düzleminde dizilmiş olan kromatitler iğ ipliklerinin kısalıp helezonlaşmasıyla birbirinden ayrılır Mitozda olduğu gibi kromatit ayrılması gerçekleştirilmiş olur

4 Telofaz II

Bu safhanın tamamlanmasıyla mayoz bölünme bitmiş olur Profaz II evresinde kaybolan çekirdek zarı yeniden yapılır Kromozomlar tekrar kromatin iplik haline dönüşür Mayoz bölünmenin başlangıcında kaybolan çekirdekçikler tekrar ortaya çıkar

Telofazın sonuna doğru sitoplazma bölünmesi başlar Sitokinezin tamamlanmasıyla diploit (2n) kromozomlu eşey ana hücresinden haploit (n) kromozomlu dört hücre oluşmuş olur