Türkiyenin İklim Özellikleri Sıcaklık Nem Dağılımı

Türkiyenin İklim Özellikleri Sıcaklık,Yağış,Nem Dağılımı

TÜRKİYE İKLİMİ

Türkiye ılıman kuşak ile subtropikal kuşak arasında yer alır Türkiye’nin üç tarafının denizlerle çevrili olması, dağların uzanışı ve yeryüzü şekillerinin çeşitlilik göstermesi, farklı özellikte iklim tiplerinin doğmasına yol açmıştır Yurdumuzun kıyı bölgelerinde denizlerin etkisiyle daha ılıman iklim özellikleri görülür Kuzey Anadolu Dağları ile Toros Sıradağları, deniz etkilerinin iç kesimlere girmesini engeller (Şekil 514) Bu yüzden yurdumuzun iç kesimlerinde karasal iklim özellikleri görülür Dünya ölçüsünde yapılan iklim tasniflerinde kullanılan ölçütler esas alınarak, ülkemizde şu iklim tipleri ayırt edilebilir (Atalay, İ, 1997)

Karasal İklim

Karadeniz İklimi

Akdeniz İklimi

Marmara (Geçiş) İklimi

1Karasal İklim

Yaz ile kış arasında sıcaklık farkı fazla, yağışlar genellikle ilkbahar ve kış mevsiminde gerçekleşmekte, yazın kuraklık egemen olmaktadır Bu iklim; İç, Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgeleri ile Trakya'nın iç kısmında hüküm sürmektedir Yağış ve sıcaklık özelliklerine bağlı olarak karasal iklim dört alt tipe ayrılabilir

a İç Anadolu Karasal İklimi

Yazları biraz sıcak, kışları soğuktur ve soğuğun şiddeti Orta Anadolu’nun doğu kısmına doğru artmaktadır Doğal bitki örtüsü, yaz kuraklığından dolayı alçak kısımlarda bozkırlardan, yüksek kesimlerde ise kuru ormanlardan oluşur Soğuk ay olan Ocak ayı ortalama sıcaklığı -07°C, sıcak ay olan Temmuz ayı ortalama sıcaklığı 22°C, yıllık ortalama sıcaklık 108°C dir Ortalama yıllık toplam yağış 4138mm dir ve yağışların çoğu kış ve ilkbahar mevsimindedir Yaz yağışlarının yıllık toplam içindeki payı %147 dir Yıllık ortalama nispi nem %637 dir

b Doğu Anadolu Karasal İklimi

Kış mevsimi oldukça soğuk ve uzun, yazı serin geçer Ancak düşük rakımlı sahalarda yazın sıcaklık yüksektir Soğuk periyot boyunca bu bölge kar altındadır ve don olayı sık görülür Doğal bitki örtüsü, yüksek rakımlı yerlerde çayırlardan, düşük rakımlı yerlerde ise bozkırlardan ve bunların çevresindeki yüksek kesimlerde kuru ormanlardan oluşur Soğuk ay olan Ocak ayı ortalama sıcaklığı –42°C, sıcak ay olan Temmuz ayı ortalama sıcaklığı 242°C, yıllık ortalama sıcaklık 102°C dir Ortalama yıllık toplam yağış 5794mm dir ve yağışların çoğu kış ve ilkbahar mevsimindedir Yaz yağışlarının yıllık toplam içindeki payı %95 dir Yıllık ortalama nispi nem %602 dir

c Güneydoğu Anadolu Karasal İklimi

Yazları çok sıcak, kışları ise nadiren soğuk geçer Doğal bitki örtüsü, düşük rakımlı düzlüklerde cılız bozkırlar ve kuraklığa dayanıklı çalılardan oluşur Soğuk ay olan Ocak ayı ortalama sıcaklığı 37°C, sıcak ay olan Temmuz ayı ortalama sıcaklığı 298°C, yıllık ortalama sıcaklık 164°C dır Ortalama yıllık toplam yağış 5657mm dır ve yağışların çoğu kış ve ilkbahar mevsimindedir Yaz yağışlarının yıllık toplam içindeki payı %26 dır Yıllık ortalama nispi nem %536 dır Bölgede nispi nem oranının düşük olması buharlaşma miktarını artırmakta ve yaz yağışları zaten az olan bölgede, yaz kuraklığı oldukça yoğun ve uzun sürmektedir

d Trakya Karasal İklimi

Yazı sıcak ve kışı nispeten soğuk geçer Doğal bitki örtüsü kuru ormanlardan oluşur Soğuk ay olan Ocak ayı ortalama sıcaklığı 28°C, sıcak ay olan Temmuz ayı ortalama sıcaklığı 239°C, yıllık ortalama sıcaklık 132°C dır Ortalama yıllık toplam yağış 5597mm dır ve yağışların çoğu kış, ilkbahar ve sonbahar mevsimindedir Bölgede az da olsa yazın da yağış olur Yaz yağışlarının yıllık toplam içindeki payı %176 dır Yıllık ortalama nispi nem %696 dır

2 Karadeniz İklimi

Bu iklim tipi Karadeniz Bölgesi'nin kıyı ve dağların kuzeye bakan kesimleri ile Marmara Bölgesi'nin Karadeniz kıyı kuşağında etkilidir Yaz ile kış arasındaki sıcaklık farkı fazla değildir Yazlar nispeten serin, kışlar ise kıyı kesiminde ılık, yüksek kesimlerde karlı ve soğuk geçer Her mevsimi yağışlı olup su sıkıntısı görülmez Doğal bitki örtüsünü, kıyı bölümünde geniş yapraklı nemli ormanlar ve yüksek kesimlerde ise soğuk ve nemli şartlarda yetişen iğne yapraklı ormanlar oluşturur Soğuk ay olan Ocak ayı ortalama sıcaklığı 42°C, sıcak ay olan Temmuz ayı ortalama sıcaklığı 221°C, yıllık ortalama sıcaklık 130°C dır Ortalama yıllık toplam yağış 8426mm dır Yaz yağışlarının yıllık toplam içindeki payı %194 dır Yıllık ortalama nispi nem %71 dır

3 Akdeniz İklimi:

Bu iklim, Ege Bölgesi'nin büyük bir bölümü ile İç Anadolu'nun batı kesiminde ve Akdeniz Bölgesi'nde Torosların güneye bakan kesimlerinde etkilidir Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlıdır Kıyı kuşağında kar yağışı ve don olayları nadir olarak görülür Yüksek kesimlerde kışlar karlı ve soğuk geçer Kıyı kuşağının doğal bitkisini, sıcaklık ve ışık isteği yüksek ve kuraklığa dayanıklı olan kızıl çam ve bunların tahrip edildiği yerlerde her zaman yeşil olan makiler oluşturur Yüksek yerlerde ise iğne yapraklı karaçam, sedir, ve köknar ormanları hakimdir Soğuk ay olan Ocak ayı ortalama sıcaklığı 64°C, sıcak ay olan Temmuz ayı ortalama sıcaklığı 268°C, yıllık ortalama sıcaklık 163°C civarındadır Ortalama yıllık toplam yağış 7259mm dir ve yağışların çoğu kış mevsimindedir Yaz yağışlarının yıllık toplam içindeki payı %57 dir Bu yüzden bölgede yaz kuraklığı hakimdir Yıllık ortalama nispi nem %632 dir

4 Marmara İklimi:

Marmara Bölgesi'nin kuzey Ege'yi de içine alacak şekilde güney kesiminde görülür Kışları Akdeniz iklimi kadar ılık, yazları Karadeniz iklimi kadar yağışlı değildir Karasal iklim kadar kışı soğuk, yazı da kurak geçmemektedir Bu özelliklerden dolayı Marmara iklimi, karasal Karadeniz ve Akdeniz iklimleri arasında bir geçiş özelliği göstermektedir Buna bağlı olarak doğal bitki örtüsünü alçak kesimlerde Akdeniz kökenli bitkiler, yüksek kesimlerde kuzeye bakan yamaçlarda Karadeniz bitki topluluğu özelliğindeki nemli ormanlar oluşturmaktadır Soğuk ay olan Ocak ayı ortalama sıcaklığı 49°C, sıcak ay olan Temmuz ayı ortalama sıcaklığı 237°C, yıllık ortalama sıcaklık 140°C dir Ortalama yıllık toplam yağış 5952mm dir ve yağışların çoğu kış mevsimindedir Yaz yağışlarının yıllık toplam içindeki payı %117 dir Yıllık ortalama nispi nem %73'tür

TÜRKİYE YILLIK SICAKLIK DAĞILIMI

Aylık sıcaklıkların alansal dağılımına baktığımızda en düşük ortalamaların Ardahan, Kars Erzurum Hakkari, Uludağ, Çerkeş, ve Kangal da 4-8°C, Orta Anadolu'da 8-12°C, Marmara, Karadeniz ve Akdeniz'in kuzeyinde 12-16°C Akdeniz ve Ege kıyılarında ise 16-20°C olduğunu görmekteyiz

Yağış

Atmosferdeki yoğunlaşma sonucu meydana gelen su damlacıkları başlangıçta birkaç mikronla 100 mikron çapındadır Bunların bir arada toplanmasından bulutlar meydana gelir Fakat her buluttan yağış düşmemektedir Yağışın düşebilmesi için damlacıkların birleşip 05 mm çapına ulaşması gerekir Yağışın meydana gelmesinde esas rolü oynayan yoğunlaşma işleminde havanın soğuması önemli bir etkendir Bu yüzden yağış tiplerini soğuma şekillerine göre incelemek mümkündür

Konvektif yağışlar: Yerdeki sıcak hava kütlesinin konvektif yükselmesiyle meydana gelen genellikle sağanak şeklindeki yağışlardır

Orografik Yağışlar: Hava kütlelerinin bir engebeye çarparak yükselmesi ve soğuyarak yoğunlaşması sonucu meydana gelen yağışlardır

Cephesel Yağışlar: Hava kütleleri arasındaki cephelere bağlı meydana gelen yağışlardır Yeryüzündeki yağışların büyük kısmı bu şekildedir

TÜRKİYE MEVSİMLİK YAĞIŞ DAĞILIMI

Mevsimlik yağışların alansal dağılımına baktığımızda Akdeniz Bölgesinin yağışlarının çoğunu Kış aylarında aldığını görüyoruz Akdeniz'de bu yağışı bırakan sistemler dağların etkisiyle iç bölgelerde daha az yağış bırakmaktadır

Karadeniz Bölgesinin ise her mevsim yağışlı olduğunu görmekteyizYaz aylarında ise kuzey bölgelerimiz daha fazla yağış almaktadır MPolar hava kütleleri Karadeniz üzerinde nem kazanıp Rize ve Hopa çevresinde yükselişe geçerek orografik yağışlar bırakır Bu dönemde güney bölgelerimizde yağışların oldukça azaldığını söyleyebiliriz Kuzeyli ve güneyli akımlarda iç bölgeler az yağış alır İç bölgeler ancak batılı akımlarda yağış alır

TÜRKİYE UZUN YILLIK ORTALAM YILLIK TOPLAM YAĞIŞ DAĞILIMI

Türkiye yağış açısından çok çeşitlilik göstermektedir Genelde sahil kesimlerimiz 1000 mm nin üzerinde yağış alırken Rize 2300; Orta Anadolu ise sadece 300 mm civarında yağış almaktadır Bu da sıcaklığın ve buharlaşmanın arttığı yaz aylarında kuraklığa sebep olmaktadır

Şiddetli Yağışlar

Bir yağısın şiddetli sayılabilmesi için; formulüne göre bulunan değere esit veya yüksek olması gerekir Türkiye'de Standart zamanlarda bugüne kadar gerçekleşen maksimum yağışlar incelendiğinde kısa sürelerde en şiddetli yağışların Hopa'da , saatlik ve günlük yağışlarda ise Antalya ve Marmaris'te olduğunu görmekteyiz

Şiddetli yağışlar sonucu oluşan seller yüzey akışına geçen yağışın tahliye edilememesi, alt yapının yeterli olmaması sonucu ortaya çıkan afetlerdir Ayrıca ağaçların mehfez ve köPage Rankingüleri tıkaması sonucu su tahliye olamamakta ve yerleşim alanlarını su basmaktadır

NİSPİ NEM DAĞILIMI

Nispi nem mevcut basınç ve sıcaklıkta, havadaki su buharı miktarının, aynı basınç ve sıcaklıktaki havanın alabileceği maksimum su buharı miktarına oranına denir ve % olarak ifade edilir Diğer bir deyişle nispi nem havanın doyma açığını gösterir Nispi nem mutlak nem miktarını vermez

BUHARLAŞMA DAĞILIMI

Buradaki değerlendirmeler açık yüzey buharlaşma verilerinden yapılmıştır Kış aylarında donma nedeniyle buharlaşma havuzları servisten kaldırılmaktadır Türkiye'nin Nisan-Kasım uzun yıllık buharlaşma miktarlarının alansal dağılımı, GDAnadolu'da buharlaşmanın fazla olduğunu göstermektedir Nispi nem ile buharlaşma arasında ters bir orantı vardır

BULUT KAPALILIĞI

Türkiye'de Bulut kapalılığı kuzeyde fazla güneyde azdır Doğu Karadeniz'de kapalılığın yüksek olması ile yağışlar arasında doğru bir orantı vardır

GÜNEŞLENME DAĞILIMI

Güneşlenme süresi ve şiddeti enleme dayalı parametrelerdir Bulut kapalılığı ile ters orantılıdır Güneyde güneşlenme süre ve şiddeti daha fazladır

RÜZGAR DAĞILIMI

Havanın bütün gazlar gibi genleşme ve akma kabiliyeti vardır Yatay yönde yer değiştiren bir hava kütlesinin hareketine rüzgar denir Yeryüzü çeşitli nedenlerle farklı ısınır Böylece ısınan hava kütlesi genleşerek yükselir Komşu bölgedeki soğuk hava bu bölgeye doğru akmaya başlar Ve rüzgar meydana gelir

Rüzgarın hangi yönden, ne kadar süreyle ve ne kadar sıklıkla estiğinin bilinmesi gerekir

Alansal dağılımda en fazla ortalama hızın Çanakkale'de olduğunu görüyoruz Bozkurt, Gelibolu, Ankara, Kırşehir, İskenderun'da 38m/sec lik maksimum hızlara rastlanmıştır Bu hız saatte 136 km' ye karşılık gelmektedir

Maksimum rüzgar dağılımı

Rüzgar bilgileri rüzgar enerjisi çalışmalarında çok gereklidir Rüzgar santrallerinin kurulabilmesi için gerekli rüzgarlı alanların tespit edilmesi çok önemlidir Coğrafi faktörler rüzgarın hızını önemli ölçüde etkilemektedir Bu konuda özel araştırmalara gerek vardır

BASINÇ DAĞILIMI

Atmosferdeki gazların temas ettikleri yüzeylere uyguladığı kuvvete hava basıncı denmektedir Hava sıcaklığına bağlı olarak yoğunluktaki artma ve azalmalar sebebiyle basınçta değişiklikler görülür Bunun yanı sıra hava basıncı, mevsimler, yükseklik, yerçekimi, cephe ve basınç sistemlerine bağlı olarak değişmektedir

Türkiye de basıncın yükseltiye dayalı olarak 776-1026 mb arasında değiştiğini söyleyebiliriz Meteorolojik çalışmalarda yükselti faktörünü elemine etmek için istasyon basıncı hesaplamayla deniz seviyesine indirilmektedir

TÜRKİYE'Yİ ETKİLEYEN HAVA KÜTLELERİ

Türkiye’nin bulunduğu sahada ve yakın çevresinde belli hava kütleleri yer alır Türkiye’nin hava ve iklim şartları üzerinde esas olarak bu hava kütleleri rol oynarlar

Türkiye’yi etkileyen hava kütleleri

Türkiye soğuk aylarda polar, sıcak aylarda ise tropikal hava kütlelerinin etkisi altındadır:

Sibirya üzerinden gelen cP hava kütlesi karasal karakterli soğuk ve kurudur Kış aylarında sis ve ayaza neden olur, bazen Karadeniz'i geçerken nem kazanarak orografik yağışlar yapabilir

Atlas Okyanusundan gelen mP hava kütlesi ise Avrupa ülkeleri ve Balkanları geçerek Ükemizi etkiler Yerde belirgin olmayan AB Sistemleri ile gelmedikleri için kararsızlık yağışları yapar Yağış olarak Karadeniz sahilinde yağmur iç kesimlerde kar bırakabilir Akdeniz Üzerinden geldiğinde ise daha fazla etkili olur ve her türlü yağışı bırakır

mT hava kütlesi sıcak ve nemli karakterli olduğu için batı bölgelerimizde oldukça fazla yağış bırakır

cT hava kütlesi ise K Afrika üzerinden gelir karasal sıcak ve kurudur Kuzey sistemlerle karşılaşırsa Akdeniz cephesini oluşturup yağış bırakabilir Diğer taraftan Akdeniz'den geçerken yeterli ölçüde nem kazandığı takdirde yine yağış yapması söz konusudur Zaman zaman gördüğümüz çamur yağışları da bu hava kütlesinin ülkemizi etkilemesinin bir sonucudur