Kayaçlar Hakkında Bilgiler , Kayaçların Özellikleri

Kayaçlar hakkında bilgiler , kayaçların özellikleri

Kayaçlar

Kayaç, mineraller doğal olarak bir araya gelmesiyle oluşan katı birikintilerdir

Dünya'nın katı dış katmanı olan litosfer, kayaçlardan oluşmaktadır Genel olarak kayaçlar üç tiptir Bunlar püskürük, tortul ve başkalaşım kayaçları adıyla sınıflandırılır Kayaçlarla ilgilenen bilim dalına petroloji adı verilir Petroloji, coğrafyanın temel dallarından biridir

Kayaçlar, mineral yapılarına, kimyasal bileşenlerine, barındırdığı bileşenlerin dokularına ve oluşumuna neden olan etmenlere göre sınıflandırılmaktadır Bu belirleyiciler yardımıyla yapılan sınıflandırma, üç ana kayaç türünü içerir; bunlar püskürük, tortul ve başkalaşım kayaçlarıdır Bu sınıflandırmada daha çok parçacıkların büyüklükleri temel alınmıştır Bir kayacın başka bir kayaca dönüşümü, kayaç döngüsü adı verilen bir jeolojik modelle gösterilmektedir

Püskürük kayaçlar:

Püskürük kayaçlar, erimiş magmanın soğuyarak sertleşmesiyle oluşan kayaç türlerinin genel adı olup iç püskürük ve dış püskürük olmak üzere iki alt dala ayrılmaktadır

İç püskürük: kayaçları, magmanın yerin altında yavaşça soğuyarak taşlaşması sonucunda oluşmuştur Bu kayaçlar arasında siyenit, diorit, gabro ve kimi yollarda küp şeklinde doğranarak sıra sıra döşenen granit taşı yer alır

Dış püskürük: kayaçları ise, magmanın yeryüzüne çıkması ve orada aniden soğumasıyla oluşan daha az dayanıklı kayaçlardır Bu tür kayaçlar arasında ponza, bazalt, andezit ve volkan camı yer alır

Tortul kayaçlar:

Tortul kayaçlar, kırılgan tortular, organik çökeltiler veya kimyasal çökeltilerin tortulaşmasıyla ve ardından tortuların diyajenez sırasında sıkışıp çimentolaşmasıyla oluşan kayaçlardır Bu kayaçlar kimyasal, fiziksel (kırıntılı) ve organik tortullar olmak üzere üçe ayrılır

Kimyasal tortullar: suların içindeki eriyik maddelerin çökmesi ile oluşmuş olup kireç taşı, traverten, jips ve kaya tuzu gibi örnekler barındırır Bu tortullar, Dünya'daki tüm tortulların %65'ini kapsar

Fiziksel tortullar: kayaçların parçalanması ile oluşan kırıntılı malzemelerin oluşturduğu kayaçlar olup, konglomera, kum taşı ve kil taşı gibi örnekleri içinde bulundurur Bu tortullar, tüm tortulların %20 ilâ 25'ini kapsar

Organik tortullar: bitki ve hayvan kalıntılarının birikmesi sonucunda oluşan kayaçlar olup, petrol, kömür gibi örnekler barındırır Bu tip tortullar, tüm tortullar içinde %10 ilâ 15'lik kısmını kapsar Tüm tortul kayaçlar Dünya'nın yüzeyinde veya yüzeyine yakın tabakalarında oluşur

Başkalaşım kayaçları:

Başkalaşım kayaçları, herhangi bir kayaç türünün, yüksek sıcaklık veya basınç altında değişim geçirmesiyle oluşan ve genelde önceki hâlinden daha dayanıklı kayaçlardır Aşağıda bazı başkalaşım kayacı örnekleri yer almaktadır:

* kalker → mermer

* granit → gnays

* kömür → elmas

* kil taşı → şist

Kayaçların Toplumdaki Etkisi:

Kayaçlar, insanoğlu için kültürel ve teknolojik anlamda büyük bir etkiye sahiptir Taşların madenlerden çıkartılarak çeşitli amaçlar için kullanılması, en eski teknolojik ilerlemelerden biridir Ancak bu süreç çeşitli yerlerde farklı madenlerin ve taşların bulunması nedeniyle farklı zamanlarda ilerleme gösterdi

Tarih öncesi devirler arasında Taş çağı, Bronz çağı ve Demir çağı gibi çağlar yer almaktadır Her ne kadar Taş çağı görünürde tüm dünya medeniyetleri üzerinde sona erdiyse de, birçok kayacın, binaların ve altyapıların inşasında kullanılmasına devam edilmiştir Kayaçlar bu anlamda kullanıldığında kesme taş adıyla anılır