Beyindeki Tümörler

Beyindeki Kötü Huylu Tümörleri

Beyin tümörlerinin görülme sıklığı 100 bin kişide 3,8 ile 5,1 arasında değişir Kansere bağlı ölümlerin yüzde 2,7′si beyin tümörlerinin sonucudur; ölüm endeksi her 100 bin kişide, erkeklerde 3,3, kadınlarda ise 2,3′tür Beyin tü-mörleri çocukluk çağında kan kanser-leri ve kötü huylu lenfomlardan sonra en sık görülen tümör grubunu oluştu-rur; bu yaşlarda rastlanan kötü huylu tümörlerin yüzde 20-25′i beyin tümör-leridir

Travma, virüs, ailevi yatkınlık gibi et-menleri ortaya çıkarmaya yönelik çalış-malar varsa da, bu tümörlerin kökeni halen bilinmemektedir Bazı tümörler belirgin bir biçimde “embriyonal” ve doğumsal”dır; bazıları ise yaşamın ile-ri evrelerinde ortaya çıkar

Belirtileri

Beyin tümörleri görülme sıklıkla olarak şu belirtiler verirler: İlerleyici nörolojik kusur(%68) genellikle burada bahsedilen kuvvet zayıflığıdır(%45) Baş ağrısı %54, nöbet görülme sıklığı ise %20-40` dır Özellikle 20 yaşın üzerinde; nöbetle gelen hastalarda, tümör yoğun olarak araştırılmalıdır Kafaiçi tümörleri yukarıdaki ana belirtileri vermekle beraber, belirtiler iki ana grupta incelenmelidir Birinci gruptakiler genel belirtiler olarak adlandırılır Bunlar, yerleşimleri neresi olursa olsun bütün kafaiçi tü-mörleri açısından ortak belirtilerdir İkinci grup belirtiler ise tümörün yerle-şimine bağlıdır Genel belirtiler – Bu belirtiler kafaiçi Basınç artmasına bağlıdır; gerek tümör kütlesinden, gerek beyin-omurilik sıvısı dolaşımındaki bozukluklardan kaynak-lanırlar Aynı belirtiler, beyin-omurilik sıvısının aşın üretimine ve Sıvı akımı-nın engellenmesine (tıkayıcı hidrosefali [beyin karıncıklarında aşın beyin-omurilik sıvısı birikmesi]) bağlı olarak kafaiçi basınç artmasının söz konusu olduğu hastalıklarda da görülür Bu be-lirtilerin hepsine birden kafaiçi basınç artışı sendromu (KİBAS) adı verilir Genel belirtilerin en önemlileri baş ağrısı, kusma ve papilla (kör nokta) stazıdır İlave olarak daha seyrek görülen ama oldukça anlamlı olan zihinsel uyuşuk-luk, uykuya eğilim ve nabız azalmasını da eklemek gerekir

Baş ağrısı

En sık ve en erken görü-len belirtidir, genellikle şiddetlidir Sü-rekli olabilir, seyrek olarak da başlan-gıç evresinde nöbetler halinde gelir Bazı olgularda yoğun ve yırtıcıdır Özellik-te, bazılarında ise daha hafif nöbetler biçimde gittikçe şiddetlenerek seyreder Genellikle arka kafa çukuru tümörlerinde, öteki bölgelerdekine oranla daha erken ve şiddetlidir Bu tümörlerde belirtiler genellikle ani ve çok şiddetli baş ağrısı ile başlar Tümör kütlesinin dördüncü karıncığa yaptığı baskı sonucu beyin-omurilik sıvısı dolaşımının engellenme-si (hidrosefali) KİBAS yaparak kusma-ya da neden olur Baş ağrısı yaygın, ya da yerel özel-likte olabilir Baş ağrısının şiddeti vücudun konu-muna göre değişebilir; genellikle dik durulduğunda şiddetlenir, yatıldığında azalır

Kusma

Kafaiçi basınç artmasına bağ-lı kusma yemeklerle ilgili değildir; bu-lantı görülmez, fışkırma biçimindedir Bu özellikleri nedeniyle beyin kökenli kusmaya kolay kusma (bulantısız kus-ma) da denir; ama bu özelliklerin deği-şiklik gösterdiği de olur Kusma daha çok sabahlan aç karnına görülür Bazı olgularda yemeklerden ya da biraz Su içtikten sonra bulantıyla da ortaya çıkabilir ve halsizlik yaratabilir Beyin kökenli kusma, arka kafa çuku-ru tümörlerinde öteki bölgelerin tümör-lerine oranla daha sık görülür

Epilepsi(Sara)

Beyin yarımkürelerinin özellikle şakak lobu(temporal lob) tümörlerin-de ortaya çıkar Beyin tümörü olgula-rında ortaya çıkan yaygın çırpınma nö-betleri tümörün yerel bir belirtisi ola-rak kabul edilmelidir Kafaiçi basınç artmasının erken ve ağır olduğu arka kafa boşluğu tümörlerinde çırpınma nöbeti çok seyrek görülür Oysa şakak lobu(temporal lob) tümörlerinde, çırpınma nöbetleri kafai-çi basınç artması belirtilerinden çok önce (bazen yıllarca önce) ortaya çıka-bilir

Zihinsel uyuşukluk

Zihinsel uyuşuk-luk duygularda kabalaşma, algılamada gecikme ve düşünsel işlevlerde yavaş-lama biçiminde ortaya çıkar Hasta ka-yıtsız, apatik (duyumsamaz) ve dikkat-siz görünür; kavrama yeteneği azalmış-tır ve soruları geç yanıtlar Zihinsel uyuşukluk beyincik tümörlerinde az görülür, Alın lobu başta olmak üzere beyin yarımkürelerinin tümörlerinde de-ğişmez bir belirtidir Ama alın lobu tü-mörlerinde zihinsel uyuşukluktan çok daha fazla olmak üzere şiddetli ruhsal bozukluklar gözle-nir Daha çok zihinsel uyuşukluk görü-len olgularda ise esneme sık rastlanan bir belirtidir

Endokrin bozukluk

Bazı sella tursica(Türk eğeri) bölgesi tümörleri ise endokrin bozukluklar, görme bozuklukları ve bazı kraniyal sinir tutulmaları yapabilir Bunların oluşumundan sonra hastayı hızlı Ameliyata almak işlev kurtulumu veya hayat kurtulumuna sebep olur

Özet olarak, kafaiçi tümörleri; baş ağrısı, kusma, papilla stazı, nabzın seyrekleşmesi ve zihinsel uyu-şukluklarla belirti verirler İlk üçü özellikle arka kafa boş-luğu tümörlerinde sık rastlanır, erken ortaya çıkar ve ağır bir tablo oluşturur; zihinsel uyuşukluk ise beyin yarımkürele-rinin tümörlerinde yaygındır

Odaksal ve yerel belirtiler Tümör kütlesi, genel belirtilerin yanı sıra yer-leşime bağlı özgül bozukluklara da ne-den olur

Beyin kabuğundan kaynaklanan bozukluklar; En sık görülen sendromlar şunlardır:

Rolando sendromu

Beynin Rolando yarığı olarak da bilinen orta oluğu, ha-reket ve duyu merkezlerini birbirinden ayırır Rolando sendromu tümörün kar-şısındaki beyin yarımküresinde görülen kasılma ile birlikte ortaya çıkan güç azalması (spastik hemiparezi) biçimin-deki hareket bozukluklarıdır Bazen gö-rülen basit yerel felçlere, bacaklarda kollara oranla daha çok rastlanır Öz-gün bir belirti de kısmi çırpınma nöbet-leridir Duyu bozuklukları ise daha az görülür ve daha geç ortaya çıkar

Alın lobu sendromu

Bu sendromu oluşturan belirtiler, kas gerginliği deği-şiklikleri; ekstrapiramidal sistem belir-tileri; genellikle bir çırpınma nöbetinin başında görülen, göz ve başın birlikte bir yana kayması; denge ve hareketler-de eşgüdüm bozuklukları (frontal ataksi); idrar ve dışkı bozuklukları ile bir-likte otonom sinir sistemi düzensizlik-leri; konuşma güçlüğü (afazi) ve ruhsal değişikliklerdir Ruhsal değişiklikler( bellek bozukluğu), mutizm (dilsizlik) , hareket insiyatif bozuklukları, aşırı neşelenme yönünde kişilik bozukluklarıdır

Yan kafa lobu sendromu

Öznel ve nesnel duyu bo-zuklukları görülür Öznel duyu bozuklukları karıncalanma ve uyuşmadır Nesnel duyu bozuklukları ise, duruş algılamasında ki; acı, ısı, dokunma uyaranlarını ayırt etme yeteneğindeki; cisimlerin bi-çim, ağırlık, Hacim ve içeri-ğini tanımadaki değişiklik-lerle ortaya çıkar Kas erimesi (atrofi) biçimindeki bozukluklar ile görme ve tat bozuklukları da görülebilir

Şakak lobu sendromu

Beyin yarımküre-lerinin şakak lobu lezyonları baskın olan beyin yarımküresindeyse konuşma bozuklukları öne çıkar Arka kafa lobunun derinliklerindeki lezyonlar ise görme bozukluklarına yol açar Sara nöbetleri sıktır Görme, işitme, tat ve koku varsanıları tümörün yerini belirlemede önem taşır

Arka kafa lobu sendromu Görme bozuk-lukları, varsanılar ya da görsel yanılsa-malardan oluşur Arka çukur sendromu; tüm arka çukur tümörlerinde beyin-omurilik sıvı-sı dolaşımının bir engelle karşılaşması, erken ve giderek ağırlaşan bir kafaiçi basınç artması sendromuna neden olur İki biçimi vardır:

Beyincik loblarının sendromu

Dismetri (kas hareketlerinde uzaklığı sağlayamama), asinerji (kaslarda eşgüdüm kusuru), kas gerginliğinde azalma, edil-genlik artması gibi hareketlerle ilgili be-yinciğe bağlı bozukluklar tabloya ege-mendir Bunlara nistagmus (göz titre-mesi), baş dönmesi ve yürüme bozuk-lukları da eklenir

Orta çizgi (linea mediana) sendromu

Denge yitimi ve geriye doğru yürüme eğilimi gibi denge bozuklukları her za-man ön plandadır Kusma ve otonom sinir sisteminin öteki işlevlerin-de bozulma da tabloya eklenir

Tanı

Teknolojideki gelişmeler tanıya varma-da hekimlere büyük kolaylıklar sağla-mıştır Günümüzde bilgisayarlı beyin tomografisi (BBT) ve magnetik rezo-nans (MR) gibi yanılma payını çok azaltan inceleme yöntemlerinin gelişti-rilmesiyle, beyin tümörleri ve öteki ka-faiçi yer kaplayan hastalıkların tanısı çok kolaylaşmıştır Anjiyografinin (kontrast Madde verilerek damarların görüntülenmesi) Özellikle beyin damar-larındaki hastalıkların tanısında önemli yeri vardır Pnömoensefalografi ve ventrikülografi eskiden olduğu kadar sık kullanılmamaktadır Ekoensefalografi ise yeni doğanlarda, özellikle hidro-sefali tanısında çok geçerli bir yöntem-dir

Kafa filmi

Kafa filmi alındığında beyin tümörü olgularının yaklaşık yüz-de 30′unda değişiklik görülür Kafa fil-mi, kafaiçi süreçle ilgili doğrudan ya da dolaylı belirtilerin ortaya konmasını sağlar Doğrudan belirtilerin başlıcaları; yüzde 6–8 oranında görülen kalsiyum çökeltileri, tümörün doğrudan etkisiyle kemiklerde gerçekleşen doku yıkımları ve dokuların yer değiştirmeleridir Do-laylı belirtiler ise kafaiçi basınç artması sonucu ortaya çıkar(döğülmüş Bakır manzarası)

Ekoensefalografi

Öteki tanı yön-temleriyle birlikte uygulanan basit bir incelemedir; tanıya ulaşmak için tek ba-şına yeterli değildir

Bilgisayarlı beyin tomografisi (BBT) ve magnetik rezonans (MR)

Kafaiçi tümörlerin tanısında en yararlı tanı yöntemleridir Bu yöntemlerle tü-mörün Sağlıklı beyin dokularından ayırt edilmesi sağlanır Uygulanması kolay olduğundan, damar yoluyla ger-çekleştirilen yöntemlerden önce başvu-rulur

Beyin Anjiyografisi

Yıllardır beyin tümörlerinin tanısında temel yöntemler-den biri olarak yaygın bir biçimde kul-lanılmaktadır Uyluktan ya da şahdamarından soku-lan bir kateter ile yapılır Tümörün damarlanması ve büyük damarların yer değiştirmesi gibi belirtiler ile tümörün tanısına yardımcı olur Beyin cerrahları-nın tümör içi ve çevresindeki damarlanmayı kavramalarına yardımcı olur Öbür yöntemlere oranla tartışmasız üs-tünlükleri olan anjiyografinin uygulan-masında bazı tehlikeler de söz konusu-dur Anjiyografi yapılan hastaların yüz-de 3-5′inde tek yanlı felç ya da güç azalması, konuşma güçlükleri, bilinç bozukluğu, koma, çırpınma nöbetleri gibi komplikasyonlar görülebilir Bu is-tenmeyen sonuçların büyük bir bölümü geçicidir, bir süre sonra iyileşme görü-lür Kalıcı bozuklukların görülme oranı yalnızca binde 9′dur Bugün için beyin tümörlerinin tanısında etkinliği çok azalmıştır

Pnömoensefalografi ve ventrikü-lografi

Uygulamaları birbirine ben-zediği için, beyin karıncıkları(ventrikülleri) sistemi ve örümceksi (araknoit) zar altı boş-lukların incelenmesinde birlikte kulla-nılırlar Tanı karıncık ya da sarnıç sis-temindeki(sisternalar) baskı, yer değişikliği ve bi-çim bozukluklarının görülmesi ile ko-nur Bilgisayarlı tomografi ve manye-tik rezonans bulunduktan sonra bu yöntemlerin kullanımı azalmıştır Ama özellikle beyin orta hattının derin lezyonlarının tanısında (II ve IV karın-cık, Türk eyeri bölgesi) eskiden kullanımı fazla bir yöntemdir Bugün hemen hemen kul-lanılmamaktadırlar Uygulama sonrasında seyrek olarak bulantı, kusma ve baş ağrısı gibi istenmeyen sonuçlar gelişe-bilir Ölümle sonlanan olgular binde 2′yi geçmez

Elektroensefalografı (EEG)

Geç-miş yıllarda sık kullanılan bu yöntem, günümüzde beyin tümörlerinin tanısında önemini korumamaktadır Özellikle kafaiçi yayılım gösteren bir sürecin varlığını kanıtlamada ve bazen de yerini saptamada yararlıdır Ama el-de edilen bilgiler hiçbir zaman, cerrahi girişim için yeterli bulgu sağlayamaz EEG’de hastalık düşündüren ritimlerin ortaya çıkmasıyla tümörün varlığı ara-sında bir ilişki saptanmışsa da, bu yön-tem yalnızca yol gösterici bir tanı aracı-dır, ardından daha duyarlı inceleme yöntemleri uygulanmalıdır

Biyopsi

Beyin tü-mörü düşünülen bir yer kaplayıcı lezyonun tanısı biyopsi ile (doku ör-neği alınması) kesinleştirilebilir Alı-nan doku örneğinin yeterli miktarda ve tanıya varmak için uygun olması temel koşuldur Beyin biyopsisinin uygula-masındaki başlıca tehlikeler şunlardır: Alınan örneğin azlığından ötürü ya da biyopsinin, patolojiyi tam olarak yansıtma-yan bir bölgeden yapılması sonucunda yanlış tanıya varmak (olguların yüzde 37′si); kanama (yüzde 5); beyin şişmesi (yüzde 20) Bu tehlikeli durum ko-ruyucu olarak yüksek doz kortikosteroit grubu ilaç verilerek kısmen önlenebilir Son yıllarda uygulanan stereotaktik cerrahi sayesinde bu tehlikeler önemli ölçüde azalmıştır Beyin tümörleri; be-yin apseleri, kistler, tüberkülomlar, gomlar ile hemen hemen aynı belirtileri verir Ayırıcı tanıda dolaylı ölçütlerden yararlanılır Başka bölgeler-de önceden irinli odaklar bulunması (örneğin, irinli kulak iltihabı olgularında Apse genellikle şakak lobunda ya da beyinciktedir) ve genel enfeksiyon be-lirtileri (hafif ateş, Akyuvar sayısının ve kan sedimantasyon hızının artması) be-yin apsesini düşündürür Başka organ-larda aynı yapıda kistlerin bulunması; ekinokoklarda casoni deri içi tepkime testinin Pozitif sonuç vermesi; beyin sistiserkozunda ise kanda ve beyin-omurilik sıvısında eozinofillerin (bir akyuvar türü) artması gibi belirtiler asalaklann neden olduğu beyin apselerini gösterir Gom ve tüberkülomlar klinik olarak tümörlerden ayırt edilebilir: Has-tanın öyküsünde başka organlarda da tüberküllerin bulunması, frengi testleri-nin (Wassermann, VDRL) pozitif olma-sı, ayırıcı tanıya yardımcı olur

Komplikasyonlar

Beyin tümörlerinin kafatası dışına ya-yıldıkları olgular çok azdır Klinik gi-dişleri bazı biyolojik özellikleriyle iliş-kilidir Bu özellikler şöyle sıralanabilir:

Tümörün, baskı yapmasına uygun ol-mayan, Basıncı değişmeyen bir boşluk-ta yer alan bir organın çevresinde olu-şup yayılması; Duyarlı yapılara baskı yapma olasılığı; Etkili tedavi yöntemle-rinin uygulanmasındaki güçlük Birle-şik tedavi yöntemleriyle elde edilen ba-zı başarılara karşın, kötü huylu beyin tümörlerinin gidişi ölümcüldür (hastala-rın yüzde 10′dan azı 5 yıl yaşar) Gidi-şin bu kadar kötü olması tümörün kafa-içi oluşumlar düzeyindeki etkilerinden kaynaklanır; bu etkiler bazen yeterince denetlenemez ve sürekli kafaiçi basınç artması komaya ve ölüme neden olur Cerrahi girişimlerin, ışın ve ilaç tedavi-lerinin sonucunda da aynı ölçüde önemli, komplikasyonlar da görülebilir