Prof. Dr. Sinsi
|
Diyarbakır Halk Oyunları 3
ÇAÇAN
Bu oyunda ise bir kıza aşık olan erkeğin sevgisini oyunla anlatması görülmektedir Oyun, adını erkeğin aşık olduğu kızdan alır Çaçan adındaki bayan köyde kuyuya gidip kuyudan su çekerken bir ara kuyuya düşer gibi oluyor ve bunu gören erkek koşarak Çaçanı kurtarmaya çalışmıştır Oyun içerisinde yapılan hızlı çapraz adım cümleleri kuyuya düşmek üzere olan Çaçanı kurtarmaya doğru koşmayı anlatıyor![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
Daha önceki zamanlarda oyunun çökme adım cümlesi var iken değişik sebeplerden bugün oyunda çökme adım cümlesi görülmemektedir Yörede bu oyunun türküsü de mevcuttur, birçok yerde türkü eşliğinde oyun icra edilmektedir Govend (Halay) oyununa benzerlik göstermekle beraber kendine özgü değişik adım cümleleri de göze çarpmaktadır![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
Halay oyunundaki gibi sağ ayağın tabanının yere vurulup, sol ayağın öne çıkması, sol taban vurup sağ ayağın öne çıkmasıyla oyuna giriş yapılır Sonra yerimizde dört diz kırıp, dört diz çekme işlemi seyir gösterir, komutla sağ taban basılıp sol adımın, sol taban basılıp sağ adımın öne çıkmasıyla başlar Sağ ayak yerinde üç defa topuk vurarak yarım daire yaptıktan sonra öne taban basar Yerinde üç defa tabanla ayaklar yer değiştirecek şekilde çapraz adım yapılır Sonra komut gelene kadar öne çıkılır Geri geliş ve kol pozisyonları Govend (Halay) oyununun aynısıdır
ÇEPİK
Oyun adını iki elin birbirine vurmasından alır Oyunda yöredeki kişiler ya da topluluklar arasında çıkan kavgaların taklit edilişi anlatılmıştır Bu çıkan kavgalarda herkes kendisini ve ailesini korumak için var olan el ve bilek gücünü ortaya koyar Oyunda birbirine yakın figürlerle üç ayrı adım cümlesi görülür Birinci adım cümlesinde yürüyerek kavgaya davet etme, ikinci adım cümlesinde eşleşme, üçüncü adım cümlesinde ise eşlere arasında çarpışma seyir gösterir Erkeklerin daha çok oynadığı tatlı-sert bir oyun olup bayanlar oynadığı takdirde bayan bayana eşleşme söz konusudur Eski zamanlarda ise bayanlar çepik oyunu oynamaz, bu oyunu erkekler icra ederken erkeklerin arkasında bulunan bayanlar kavganın bitmesi için feryat eder, hatta kavganın bitmesi için yörede namus sayılan bayan tülbendini kavganın ortasına atar ve kavga sona erer Yöre oyunları içerisinde eller serbest şekilde oynanan oyunlardan biridir Erkeklerin ve bayanların tavırları birbirinden net bir şekilde farklılık göstermektedir
Oyunda eller serbest şekilde ayak ise öne önce sağ sonra, sol adım atılıp ardında sağ topuk sol parmak ucunun yanına sol topuk ise sağ parmak ucunun yanına topuk vurup ayak öne adım atar Sağ topuk vurulduğunda bileklerde güç toplanır Sol topuk vurulduğu anda ise alkış yapılır Böyle oyun devam ederken kişiler eşleşir oyun karşılıklı el vurulup, dönülerek icra edilir Eller serbest, oyun alanı geniştir
MERYEMO
Bu oyun kimine göre insanlar arası ilişkiler, sevda, mutluluk ve coşkudan ortaya çıkmış, kimine göre isminden de anlaşılacağı gibi bir bayana olan sevgiden ortaya çıkmış bir oyundur Meryem adındaki bir bayana duyulan sevgi anlatılmıştır Yine sonuç olarak şu kanıya varıyoruz ki bu oyunumuzda yörede sevinç, mutluluk ve sevdalardan ortaya çıkıp bugünlerimize kadar gelmiştir
Oyunda önce sağ ayağın sağ ön vereve atılması ardından sol ve sağ ayaklar sağ ön vereve atılır Sağ ayak yere taban bastığında sol sağa doğru savrulur hemen ardından sol yerine taban bastığında ise sağ sola doğru savrulur Oyun böyle devam eder Eller avuç içlerinden tutulup yarım veya tam daire formunda oynanır
PAPURE
Bu oyun insanlar arası ilişkiler, sevda, mutluluk ve coşkudan ortaya çıkmıştır Bu oyun Meryemo oyununun bir başka varyantı olup içinde halay oyunun adımlarını da görmek mümkündür Bu oyunda ciddi anlamda bir sürat ve sert adım figürler görmek mümkündür Yine bu oyunumuzda geçmişten günümüze kadar gelmiştir
Oyunda önce sağ ayağın sağ ön vereve atılması ardından sol ve sağ ayaklar sağ ön vereve atılır Sağ ayak yere taban bastığında sol sağa doğru savrulur hemen ardından sol yerine taban bastığında ise sağ sola doğru savrulur Oyun böyle devam seyir gösterirken daire içine önce sağ sonra sol adımla hamle yapılır, yerinde dört diz kırma, dört diz çekme ile seyir gösterir Komutla sol ayak öne çıkarılır, sol yerine çekilirken sağ ayakla öne çift düşülür Yerinde çapraz adım cümlesi yapılarak sağ vereve önce sağ sonra sol ayak atılarak sağ ayak yere taban bastığında sol sağa doğru savrulur hemen ardından sol yerine taban bastığında ise sağ sola doğru savrulur oyun böyle devam eder
Eller omuz başlarından tutulur yarım ya da tam daire formunda oynanılır
DÜZO
Bu oyun yörede insanlar arasındaki sevgiyi anlatmaktadır Bir erkeğin bir bayana olan sevgisi ana tema olup, kendine ait başta ağır daha sonra hızlı olacak şekilde iki ayrı adım cümlesi görülmektedir Yörede bu oyunun türküsü de mevcuttur, birçok yerde türkü eşliğinde oyun icra edilmektedir Bölge civarında, halk oyunlarının sınır tanımamız’lığından ötürüdür ki yakın çevre ilerde bu oyun görülmüştür
Yerinde önce sağ sonra sol ayak şekilde sekme figürleri yapılarak başlanır Daha sonra öne doğru önce sağ ayak ardından sol ayak atılacak şekilde oyun ekip başından gelecek komuta kadar devam eder Ön tarafta ise oyun bir anda hem adım cümlesi hem müzik ve ritim olmak üzere hızlanır Aynı adım cümlesinin hızlısı seyir gösterir, diğer komut geldikten sonra oyun ilk baştaki yavaş olan adım cümlesiyle geriye doğru devem eder Bu oyunda yine eller Govend (Halay) oyunundaki tutuşla aynıdır
KADIN DELİLOSU
İsminden de anlaşılacağı gibi bu oyun sadece bayanlara özgü bir oyun olup, erkek Delilosuyla ciddi farklılıklar gösterir Hem merkezde hem de birçok kırsal kesimde icra edilmektedir Yine bu oyunumuzda yörede sevinç, mutluluk ve coşkulardan çıkmış olup, bugünlerimize kadar gelmiştir Bu oyunda ciddi anlamda bayana yakışacak bir zariflik mevcuttur Bu oyun erkek Delilosuna göre daha ağır oynanır
Bu oyun sağ ayağın sağ ön vereve atılmasıyla başlar Ardından sol ayak atılır ve sağ ayak yere sürterek geri çekilir Öne ise sol topuk vurup geriye atılır hemen ardından geriye sol, sağ, sol ayaklar atılır ve son olarak sağ taban vurup tekrar sağ ön vereve hamle yaparak oyun başa döner Eller serçe parmaklardan tutulup, yarım daire formunda oynanır
KADIN HALAYI
Bu oyunumuzda yörede sevinç, mutluluk ve coşkulardan çıkmış olup, bugünlerimize kadar gelmiştir Kendine has tavırları, diz kırması, omuz sallamasıyla maharet gerektiren bir oyundur Oyun içerisinde belirgin bir şekilde, sürat ve canlılık göze çarpmaktadır Yine bu oyunumuzda sadece bayanlara özgü bir oyun olup, merkez ve kırsalda oynanmaktadır
Bu oyunda sağ ön vereve sağ ile adım atılır Ardından sağ, sol sonra sağ basılıp sol diz, sol basılıp sağ diz çıkarılır Komutla aynı şekilde öne ve geriye hamle yapılır Eller bellerden saracak şekilde tutulup önce düz daha sonra sol ayak vuruşuyla yarım daire formunu alarak oynanır Bu oyunumuzda yine kadınlara özgü olup erkekler tarafından da icra edilir
TEŞİ (KADIN)
Eski zamanlarda şimdiki kadar gelişmiş alet ve makineler olmadığından, teşi aleti ciddi anlamda iş gören bir aletmiş Bu oyunda kırsal kesimdeki kadınların keçi ve koyun kıllarını teşi denilen aletle yün haline getirmesi anlatılmıştır Bayan oyunu olup erkeklerde bayanları taklit etmişlerdir, erkeklerin de oynadığı bir teşi oyunu mevcuttur, ilerde anlatılmıştır
Bu oyun sağ ayağın yürüme adımı gibi öne atmasıyla başlar, arkasından sol, sağ, sol![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif) ![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif) Şeklinde yapılacak sahne çizgilerine göre devam eder
Ayaklar böyle hareket halindeyken elle ise sol el yukarda teşi ipini tutar sağ el ise teşi’yi çevirir, bu arda sağ el teşi’yi çevirdikten sonra sol elin altından keçi kıllarını yün haline getirmeye çalışır![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
Oyun alanı geniş olup, oyun formu ve sayılar istenildiği şekilde düzenlenebilir
BERİ
Bu oyunumuzda kırsal kesimdeki bayanlarımızın süt sağması olayıdır Oyunda süt sağmaya gidiş, süt sağma ve bu olaydan dönüş hareketlerle ifade edilmiştir Tamamıyla bayanlara özgüdür Oyun içerisinde oyuncunun kendine has tavır ve mimikleri mevcut olup, oyuncunun kendi mahareti ön plandadır
Oyun sağ ayağın yürüme adımı gibi öne atmasıyla başlar, arkasından sol, sağ, sol![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif) ![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif) Şeklinde yapılacak sahne çizgilerine göre devam eder Bu arada sağ kolumuzda bakraç (süt ya da yoğurt koymak için yapılmış küçük kova) bulunmaktadır Gidiş işleminden sonra sağ ayak geriye atılacak şekilde olduğumuz yere ister ayaküstüne isterse diz üstüne çökülür ardından süt sağma, el silme ve ter silme hareketleri yapılır Daha sonra yine yürüme adımıyla oyuna son verilir
Oyun alanı geniş olup, oyun formu ve sayılar istenildiği şekilde düzenlenebilir
TEŞİ (ERKEK)
Aslında bayanların teşi oyununun kırsal kesimde erkekler tarafından taklit edilerek bir nevi eğlenceye dökmeleriyle oluşmuş bir oyundur Adım cümlesi olarak Şur-u Mertal (Kılıç Kalkan) oyunundaki adım cümlesi örnek alınmış ve bayan hareketlerini erkekler yaparak bulundukları ortama neşe katmışlardır
İki ayrı gurup ve her grubun başında gurubu yönlendiren ekip başları bulunmaktadır Oyuna giriş çepik oyunundaki ayak figürleriyle aynıdır Kollar ise bir gurupta sol, diğerinde ise sağ kol serbesttir, öteki kol ise öndeki oyuncunun yeleğini arkadan tutacak şekildedir Sahneye yerleşinceye kadar oyun böyle devam eder Sonra isteğe bağlı olacak şekilde bir gurup yere diz üstüne çöktürülür, diğer gurup ayakta kalacak şekilde oyun seyir eder
Sahneye yerleştikten sonra bir ekip başı bir bayanın süslenmesini diğer ekip başı ise bir bayanın kırsal kesimde mevcut aletlerle yağ yapmasını taklit ederken, ekibin diğer oyuncuları ise ekip başlarını el ve küçük tokatlarla rahatsız eder Ekip başları ise bu el ve tokatlara sinirlenerek elindeki sopayla (Haziran Ağacı) diğer oyunculara sert olmayacak şekilde vurur oyun bu şekilde icra edilir
Oyun alanı geniş olup, oyun formu ve sayılar istenildiği şekilde düzenlenebilir![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
|