Prousa(Bursa)’'Nın Osmanlı Devleti'ne Siyasal, Sanatsal Ve Kültürel Katkıları

Konu İçeriği
Prousa(Bursa)'nın kuruluşu
Bursa kimin şehri?
Türklerin Bursa bölgesine gelişi
Beylik'ten Devlet'e
Bursa'nın Fethi
Bursa'da bir imparatorluk doğuyor
İlk şehit sultan; Murat Hüdavendigâr
Yıldırım gibi bir sultan; I Bayezid
Karanlığın yüzü; Fetret Dönemi
Devleti ikinci kez kuran sultan; Çelebi Mehmet
Dervişane bir sultan; II Murat
Manevi Başkent Bursa
Zor Yıllar : İşgalden Kurtuluşa Bursa
Çağdaş Bursa'nın karşılaştığı sorunlar
Atatürk ve Bursa



Prousa(Bursa)'nın kuruluşu
Bursa bölgesi, İÖ 4 yüzyılda Bithynia devleti kurulana dek çeşitli kolonilerin ve ülkelerin egemenliğinde yaşamıştı Ünlü Herodot Tarihi'ne göre, o tarihte Bursa ve civarından var olan tek kent Cius/Gemlik'tir Cius kentinin kuruluşu İÖ 12 yüzyıla kadar uzanır Apamea/Mudanya kentinin ise, İÖ 10 yüzyılda kurulduğu sanılmaktadır Ulubat Gölü'nün üzerinde bir adada bulunan Apollonia/Gölyazı'nın ise, İÖ 6 yüzyıldan daha önce kurulduğu sanılmaktadır

Krezus/Kroisos (İÖ 561-546) döneminde Lidyalıların egemenliğine giren Bursa bölgesi daha sonra, Pers/İran egemenliğiyle tanışmıştı Bursa bölgesi, bu savaşlar sırasında çok tahrip oldu Dedalses, İranlara karşı savaşarak Bursa bölgesinde bağımsız bir Bithynia Devleti kurdu Dedalses'in oğlu Botiras ve onun oğlu Bas/Byas (İÖ 378-328) Bithynia krallığının ilk kralı sayılmaktadır

İÖ 2 yüzyılda MKemalpaşa yakınlarındaki Melde Tepesi'nde antik Miletopolis, 356 yılında Orhangazi'de Basilinopolis, Sölöz köyünde Pythopolis, Yenişehir'de Otroia, Orhaneli'de Adriani, Karacabey'de Kremastis, Eşkel'de Daskylium, Çekirge'de Plai, Kurşunlu'da Brillos, İznik'te Nicaea antik kentleri kurulmuştu

Bursa'nın kent statüsüne yükselip çevresinin surlarla çevrilmesi, Bithynia kralı I Prusias (İÖ 232-192) döneminde gerçekleşmişti Kartaca kralı Hannibal, Roma imparatoru ile yaptığı savaşı kaybedince, askerleriyle birlikte I Prusias'a sığınmış Hannibal, I Prusias tarafından büyük itibar görmesi üzerine, onun onuruna Bursa kentini kurmuş Kente bu nedenle Prusa adı verilmiştir Şehir merkezine yakın ilk yerleşimin kesin bulguları MÖ 2500 - 2700 yıllarını göstermektedir

Antik kaynaklarca bugünkü Bursa'nın kurucusu olarak bilinen I Prusias'ın imparatorluğu zamanında Uludağ Bursa'sı (Prusa ad Olympium) adını alan şehirden o döneme ait mermerden bir kadın heykeli ve ostotek bulunmuştur

İmparator Justinianus (527-565) zamanında Pythia'da (Çekirge'de) yeni hamamlar yaptırılmıştır 1935 yılında Hisar içinde tonozlu odalar bulunmuştur Hisar içinde, Yer Kapı'da bulunmuş erken Bizans devrine ait taban mozaiği, önemli arkeolojik kalıntılardandır Tophane'de Bizans döneminden bir şapel ve manastıra ait mozaikler bulunmaktadır

Prusa (Bursa) 1204-1261 yılları arasında Nikaia'a (İznik)'e bağlı sönük bir tekfurluk olarak yaşamını sürdürdü

İÖ 74 yılında Roma'ya bağlanan Bithynia krallığı, uzun yıllar Roma egemenliğinde kaldı Önce Romalıların, sonra da Bizanslıların bir ili olarak varlığını sürdüren Bursa ve civarı Osmanlı Beyliği döneminde dahi yabancı kaynaklarca Bithynia Beyliği veya Krallığı olarak anılmıştır

Bugün ülkemizin en zengin Bizans devri mezar stelleri ve çeşitli mimari eser parçaları, seramikler, sikkeler Bursa Arkeoloji Müzesi'nde sergilenmektedir

Bursa, Osmanlı İmparatorluğunun ilk 200 yıllık döneminde diğer kentlere göre büyük gelişmeler göstermiş, bir çok mimari yapı ile süslenmiş; devrinin tanınmış medreseleri ile bilim aleminin merkezi olmuştur I Murad zamanından başlayan Hüdavendigar Külliyesi, I Beyazid'ın yaptırdığı Yıldırım Külliyesi, I Mehmed (Çelebi) döneminde başlayıp II Murad zamanında tamamlanan Yeşil Külliye Bursa'nın mekânsal gelişimini etkileyen ve bugünde ayakta duran büyük komplekslerdir

Bursa kimin şehri?

Bursa ve civarına önceleri Bithynia denilmekteydi Uludağ'ın güneyi ile batısı ise Mysia adıyla anılmaktaydı Bursa bölgesinde yaşayan Bithynia'lılar, Thrak kökenliydi Asya ile Avrupa'nın geçiş yeri üzerinde bulunduğundan, çok farklı halklar da bölgeye yerleşmişti

Bithyn'lerden önce bölgede Bebryk'ler oturmuştu Sonra da Mysi'ler gelmişti Bithyn'ler, Thrak örf ve adetlerine bağlı oldukları için çoğu kez Asya Thrak'ları olarak anılmıştır Kullandıkları dilin ise Thrakça olduğu belgelerden anlaşılıyor Ancak, Yunan kolonilerinin etkisi ile Bithynia halkı da yavaş yavaş Yunanlaşmıştı Bithyn'lerden önce, bölgede Bebryk, doğuda ise Mygdon dili konuşuluyordu Batıda ise Mysia dili konuşulmaktaydı

Bizanslıların 12 yüzyılda Bursa ve civarına çok sayıda Sırp ve Bulgar'ı iskân ettiği bilinmektedir Osmanlılar bu bölgeye geldiklerinde, Bursa ve çevresinde çok değişik etnik gruplardan olmak üzere, Ortodoks Hıristiyanları bulmuştu

Ayrıca şu gerçeği de ifade etmek gerekir ki, Osmanlılar Bursa'yı aldıklarında kent sadece hisar içinden ibaretti Orhan Gazi şehri hisarın dışına çıkararak, surlar dışında bugünkü Bursa'nın çekirdeğini oluşturan yeni bir şehir kurmuştur Okul, Hastane, Köprü, Aşevleri, Kervansaraylar, Hamamlar gibi kamu yapıları inşa edilmiş ve bunların çevrelerinde konut alanları yaratılarak bir yerleşme geleneği başlatılmak suretiyle bugünkü "Yeşil Bursa"nın temelleri atılmıştır

Türklerin Bursa bölgesine gelişi

Müslümanlar ilk kez, Abbasiler (Harun Reşid) döneminde Bursa'ya kadar gelmişti 955 yılında ise Halep'teki Hamedanlılar, Bursa'yı ele geçirip 23 yıl boyunca Bursa'ya egemen olmuşlardır Türklerin Bursa bölgesine ilk kez 1081 yılından sonra geldikleri görülüyor İznik, 1081-1097 yıllarında Anadolu Selçuklu Devletinin başkentliğini yapmıştı 1097 yılında ise bölge, Haçlı Savaşları'na sahne oldu İznik Haçlıların eline geçti Alexias Kommenos'un döneminde (1097) düzenlenen bir seferle Türkler, ilk kez Bursa'yı ele geçirmişti Bu savaşlar sırasında İstanbul'da Latin Hükümeti kurulunca, Bizans İmparatorluğu'nun başkenti İznik oldu 1204 yılında Theodor Laskaris'in kurduğu İznik Bizans İmparatorluğu, 1261 yılına kadar varlığını sürdürdü

Latinler İstanbul'u işgal ettikleri zaman Bizans prensleri bu yeni düşmanın elinden kurtulmak için Müslüman yöneticilerle işbirliği yaparak Bursa'yı ele geçirdiler 1214 yılına kadar Rumların elinde kalan Bursa, Müslümanlara karşı direnişte halkın gösterdiği isteksizlik nedeniyle imparator II Andronikos'un gazabına uğradı Halkın büyük bölümünün malları yağma edilerek içlerinden bazılarına sürgün ve idam cezası verildi II Andronikos, Latinleri yenerek imparatorluğu tanımalarını sağlayıncaya kadar Bursa'yı bu şiddet yöntemi ile elde tutabildi

Beylik'ten Devlet'e

(Osman Gazi Devri 1299-1324)

Osmanlı Devleti'nin kurucusu ve ilk sultanı Osman Bey, Ertuğrul Gazi'nin oğludur Osmanlının diğer beyliklere göre Hıristiyan araziye komşu olması çok önemli bir avantaj sağlamış, onları kısa sürede büyük imparatorluk durumuna getirmiştir

Osmanlı Devleti'nin kuruluşunda dervişlerin büyük katkısını gören Osman Bey, bu nedenle Bursa ve çevresindeki birçok araziyi dervişlere verdi Kendisi de, bölgenin en önemli dervişi olan Şeyh Edebali'nin kızını aldı Bizans topraklarında yaptıkları savaşlarla zenginleştiren Osman Bey; Karacahisar, Yarhisar, İnegöl'ü aldı 1302 yılında Yenişehir'i devletin merkezi yaptı İznik ve Bursa'yı kuşattı ancak alamadan yaşamını yitirdi Vasiyeti gereği Tophane'deki Gümüşlü Kubbe'ye (Saint Elia Manastırı) gömüldü Ölümünde özel mülkü olarak çok az malı çıkmıştı

Bursa'nın Fethi

Osman Bey 1308 yılında Bizans tekfurlarının birleşmiş ordularını Dimboz/Erdoğan köyü yakınlarında perişan edince, Bursa önlerine gelmişti Bu tarihten sonra Bursa'yı kuşatarak gözlemek amacıyla biri Kükürtlü Hamamı karşısında, Ak Timur'u komutasında, diğeri eski Mollaarap Okulu yerinde, Balaban Bey komutasında iki kule yaptırmıştı Bursa'nın arkasını güvenlik altına almak için 1325 yılında Orhaneli Kalesi fethedilince tekfur çaresiz kaldı 6 Nisan 1326 tarihinde Bursa'yı Orhan Bey'e teslim etti Böylece Bursa, bir bakıma kılıçla değil, "vire" olarak anılan biçimde teslim yoluyla Türklerin eline geçmiş oldu

O dönemlerde top ve tüfek olmadığından kaleleri düşürmek için kullanılan en önemli savaş taktiği kaleleri kuleler vasıtasıyla gözetim altına tutarak giriş ve çıkışı engellemekti Böylece kale halkını aç bırakarak, suyunu keserek kentler kan dökmeden ele geçiriliyordu Bursa'nın ele geçirilmesinde de "vire" denilen bu metot uygulanmış, aç ve susuz kalan halk tekfura karşı ayaklanmış ve şehir kan dökülmeden Osmanlılara teslim edilmişti

Bursa'da bir imparatorluk doğuyor
(Orhan Gazi Devri 1324-1360)

Osmanlı devletinin kurucusu Osman Bey'in oğlu ve Devletin ikinci sultanı Orhan Bey, 1320 yılında babasının vekili oldu 1321 yılında Mudanya'yı, 6 Nisan 1326 tarihinde ise Bursa'yı fethederek 1324 yılında tahta geçti Bizans ordularını 1329 yılında İstanbul yakınlarında Pelekanon'da yendi 1331 yılında İznik'i teslim alan Orhan Gazi Osmanlıların başkentini 5 yıl süre ile İznik'e taşıdı

1353'de Bizans'taki iç karışıklıklardan faydalanan Orhan Gazi, Gelibolu'da Çimpe kalesini aldı Gelibolu'ya geçip tüm Marmara kıyıları ile Tekirdağ'ı ele geçirdi Devletin temellerini oluşturan ilk yasal düzenlemeleri yaptı Orduyu düzenledi Vergi yasaları getirdi İlk kez kendi adına para bastırdı Bilecik tekfurunun kızı Nilüfer Hatun ile Asporça ve Bizans İmparatoriçesi Thedora'yı eş olarak alan Orhan Gazi, kentte hızlı bir imar çalışması başlatarak sur dışına taşan kentin çekirdeğini oluşturan cami, hamam, köprü, çeşme, darphane, medrese gibi birçok anıtsal eseri yaptırdı

Orhan Gazi 1360 yılında yaşamını yitirdi O da Tophane'ye, babasının yanına gömüldü

İlk şehit sultan; Murat Hüdavendigâr

(1360-1389)

Orhan Bey'in oğlu olan I Murat, Lala Şahin Paşa'nın yanında yönetim ve savaş dersleri aldı 1340 yılında Bursa Sancakbeyi; ağabeyi Süleyman Paşa'nın 1359 yılında vefatıyla da Rumeli ordusunun kumandanı oldu 1360 yılında tahta geçti 1362 yılında Edirne'yi fethederek devlet merkezini buraya taşıdı 1364 yılında, Balkanlardaki Haçlı ordusuyla yaptığı Sırp sındığı Savaşı'nı kazanarak büyük ün saldı Osmanlı akıncıları Adriyatik denizine dayandı 1389 yılında, I Kosova Savaşı sonrasında şehit edilerek yaşamını yitirdi Bu nedenle Gazi Hüdavendigâr lakabıyla anılmıştır Mezarı Çekirge'de, adını taşıyan türbesindedir

Bu dönemde Tımar teşkilatı geliştirildi Yaya, müsellem ve Yeniçerilere ilaveten Kapıkulu askerinden maaşlı süvari ocağı kuruldu Çekirge'deki külliyesinde medreseli ilginç bir cami ile hamam ve türbesi vardır Ayrıca Hisar içindeki Şahadet Camii ile bugün Hisar'daki garnizonun bulunduğu yerdeki sarayı da, Sultan I Murat yaptırmıştır

Yıldırım gibi bir sultan; I Bayezid

(1360-1403)

Sultan I Murat ile Gülçiçek Hatun'un oğlu olan Yıldırım Bayezid 1389 yılında sultan oldu Anadolu'daki birçok beyliğin Osmanlının eline geçmesini sağladı Rumeli'de Haçlılar ile 1396 yılında Niğbolu Savaşı'nı yaptı ve kazandı Arkalarına Timur'u alan Anadolu Beylikleri Sultana kafa tutunca Bayezid, Anadolu Beyliklerini kışkırtan Timur ile 28 Temmuz 1402 tarihinde Ankara yakınlarında yapılan savaşı kaybetti Bu savaşta Timur'a tutsak olan Bayezid'in kendini zehirleyerek intihar ettiği iddia edilir (1403)

"Yıldırım" lakabını alan Bayezid, Bursa'da çok sayıda güzel yapı yaptırarak Bursa'nın, devrinin en görkemli kenti konumuna gelmesini sağladı Bursa'da Ulucami ile, Yıldırım semtindeki külliyesi içinde cami, hastane ve hamam ile medrese yaptırmıştır Ancak onun Bursa'daki en önemli yapıtı Darüşşifa adını taşıyan Osmanlı Devleti'nin ilk hastanesidir Bugünkü Bursa Çarşısı'nın temelini oluşturan Bedesten'i de Yıldırım Bayezid yaptırmıştır Türbesi, Yıldırım Külliyesi'ndedir

Karanlığın yüzü; Fetret Dönemi

(1402-1413)

Bursa, Osmanlı döneminde mâmur bir başkent olarak gelişirken, Anadolu Beylikleri'nin desteğini alan Timur karşısında Osmanlı'nın yenilgiye uğraması sonucu yağma edilmiş ve Timur'un askerleri tarafından kent Ulucami ile birlikte yakılmıştır Bundan sonra Bursa, bir zaman, Yıldırım Bayezid'in oğulları arasında el değiştirip durmuştur

Ankara Savaşı'nın ardından Yıldırım'ın oğullarından İsa Çelebi'nin bazı paşalarla Bursa'ya gelip tahta oturmasıyla şehzadeler arasında başlayan kanlı çatışmalar, Çelebi Mehmet'in 1413 yılında tahtı ele geçirmesiyle son bulmuştur

Devleti ikinci kez kuran sultan; Çelebi Mehmet

(1413-1421)

Sultan I Bayezid ile Devlet Hatun'un oğlu olan Çelebi Mehmet, Osmanlı padişahlarının beşincisi ve Osmanlı Devleti'nin ikinci kurucusudur Çelebi Mehmet, Ankara savaşından (1402) sonra parçalanan Osmanlı topraklarını yeniden bir idare altında birleştirmek için kardeşleri Süleyman, İsa ve Musa Çelebiler ile mücadele etti Böylece Osmanlı Devleti'ni karşılaştığı bu büyük bunalımdan kurtararak devletin birliğini sağlayan Çelebi Sultan Mehmet, her şeyden önce elden çıkan toprakları geri almaya çalıştı

Şeyh Bedreddin isyanını bastıran Çelebi Mehmet, 26 Mayıs 1421 tarihinde Bursa'da yaşamını yitirdi Yeşil semtinde bulunan eşsiz güzellikteki Yeşil Türbe'ye defnedildi Çelebi Mehmet sağlığında, türbenin bulunduğu mekana içinde medrese, cami ve imaret bulunan "Külliye"yi inşa etmişti Aynı zamanda divan şairi olan Çelebi Mehmet Edirne'de bir cami ve bedesten, Amasya'da da oğlu Kasım için de bir türbe yaptırmıştır

Dervişane bir sultan; II Murat

(1421-1451)

Çelebi Mehmet ile Emine Hatun'un oğludur 1415 yılında Amasya Sancakbeyi oldu 1420 yılında Börklüce Mustafa ile Anadolu beyliklerinden Germiyanoğulları, Ramazanoğulları ve Menteşoğulları'nın isyanlarını bastırdı

1430 yılına Venediklilerden Selanik kalesini aldı 1444'de Varna, 1448'de II Kosova Savaşı'nda kazandığı başarılarla Balkanlarda devletin sınırlarını genişletti

Karacabey'de topladığı devlet yöneticilerinin huzurunda saltanattan vazgeçtiğini ilan etti Bir süre Karacabey'de inzivaya çekildi Daha sonra Çandarlı Halil'in baskısı ile tekrar tahta geçmek zorunda kaldı 47 yaşında iken 3 Şubat 1451 günü yaşamını yitirince, Muradiye'deki türbesine gömüldü Vasiyeti üzerine türbesinin üstü açık, sandukası üzerinde de toprak vardır

Sultan II Murat'ın Muradiye semtinde yaptırdığı külliyesinde; cami, hamam, medrese ve imaret bulunup tümü günümüze gelebilmiştir Sultan Murat, duygusal ve şair yönü olan bir kişi olup ayna zamanda divan şairi, müzisyen ve hattattır

Manevi Başkent Bursa

Fatih (1451-1481), İstanbul'u aldıktan sonra Bursa ikinci plana itilmiştir Bu nedenle de Bursa, hep ikinci ya da manevi başkent oldu Örneğin Fatih vefat edip II Beyazıt padişah olunca (1481-1512), kardeşi Cem de 1481 yılında Bursa'ya gelip padişahlığını ilan etmişti Bahtsız Şehzade Cem, Bursa'da 18 gün süren padişahlık yaptı, burada kendi adına para bastırdı Sonradan bu durum, Bursalıların Sultan tarafından cezalandırılmasına neden oldu II Bayezid, 1512'de Bursa'ya girince, Yeniçeriler şehri yağma etmek istediler, yağma son anda önlendi

Yavuz Selim padişah olunca da, bu kez kardeşi Korkut aynı şeyi yaparak Bursa'da padişah olmak istedi Ancak Şehzade Korkut'un Bursa'daki saray-ı âmire'den tüfekleri almak istemesine Bursalılar engel oldu Daha sonra Şehzade Ahmet de, Bursa'yı alarak hükmetmek istemiş, ama başaramamıştı

Zor Yıllar : İşgalden Kurtuluşa Bursa

Birinci Dünya Savaşı sonrasında Türkiye İtilaf Devletleri tarafından işgal edilmişti 1920 yılında Yunanlılar önce İzmir ve çevresini ardından 2 Temmuz 1920 tarihinde Mustafakemalpaşa ve Karacabey'i işgal ettiler 6 Temmuz'da ise Gemlik İngilizler tarafından işgal edildi

Bursa'da, Osmanlı döneminden sonra en büyük acı Yunan işgali ile yaşandı Ankara'daki TBMM kürsüsü üzerine, Bursa düşman işgalinden kurtuluncaya kadar kalmak üzere siyah bir örtü örtüldü

O zor yıllarda Bursa'da yaşayanların neredeyse üçte biri Gayrimüslim olduğu için bazı Bursalılar silahını alıp dağlara çıkmıştı Kentte kalanlar ise, Kuvvay-ı Milliye için istihbarat çalışmaları yapmıştı Yunanlıların Osman Gazi türbesine hakarette bulunmaları Bursalıların işgalcilere karşı daha da kinlenmesine sebep oldu Bursa, 2 yıl, 2 ay 2 günlük işgalden sonra 11 Eylül 1922 günü kurtarıldı Yunan askerlerinin şehirden çekilmesinde, Türk ordusunun olduğu kadar, silahlı milislerin de katkısı büyük olmuştur

Çağdaş Bursa'nın karşılaştığı sorunlar

İşgal döneminde Bursa halkı çok zor yıllar yaşadı Özellikle köylerde çok sayıda insan ölmüş, bir çok köy de yakılmıştı İşgal yıllarında Bursa'da da birçok mahalle yakılmış, yıkılmıştı Cumhuriyet sonrasında; Bursa nüfusunun yaklaşık üçte birini oluşturan Gayrimüslimlerin kenti terk etmesiyle yeni, farklı bir bunalım yaşandı Giden Gayrimüslimlerin yerine gelen "Mübadele göçmenleri" her şeye yeniden başlamak zorundaydı Zaten Bursa, 1880'li yıllardan beri yoğun bir göçmen akınına uğramıştı Daha bu göçmenleri bünyesinde hazmedemeden, önce Balkanlardan gelen göçmenler, daha sonra mübadele ile Yunanistan'dan gelen göçmenler Bursa'yı, Cumhuriyetin ilk yıllarında büyük bir sosyal ve ekonomik sorunlar yumağı haline getirdi Çünkü Bursa'yı terk eden Gayrimüslimlerin çoğu esnaf ve tüccar iken, yerlerine gelen göçmenlerin hemen tamamının çiftçi olması sorunları daha da arttırmıştı Gelen göçmenlerin büyük bölümünün Türkçe dahi bilmeyip, faklı geleneksel ve kültürel özellikler taşıması, Cumhuriyet Bursa'sı için farklı ve ciddi sorunların ortaya çıkmasına sebep oldu Ancak Cumhuriyet yönetimi, kısa sürede Bursa'daki bu toplumsal ve kültürel sorunları aşmayı bildi
Genç Cumhuriyet, yakılmış, yıkılmış bir Bursa'dan kısa sürede modern bir kent yaratmayı başardı Yeniden ipek fabrikaları kuruldu, gerek kent merkezi, gerekse ilçe ve köylerinde büyük bir imar atılımı başladı Cumhuriyet devrimlerine de sahip çıkan Bursa, çok kısa süre içinde büyük bir gelişme göstererek ülkenin dördüncü büyük kenti haline geldi

Atatürk ve Bursa


Atatürk, milli mücadelenin merkezi olan Ankara'yı başkent yaptı ama Bursa'yı da çok sever ve ilgi gösterirdi Nitekim Atatürk'ün en çok ziyaret ettiği illerin başında Bursa gelir Atatürk, 1922 yılından ölümüne kadar Bursa'ya 18 kez gelmiştir
Atatürk, Kurtuluş Savaşı'nın hemen ertesinde, 17 Ekim 1922 tarihinde Bursa'ya ilk ziyaretini yapmıştı Bu gezisi sırasında yaptığı konuşmasında Atatürk: "Artık ordularımızın yaptığı savaş bitti Şimdi eğitim ve ekonomik alanda bir savaşa hazırlanıyoruz" demişti
31 Ağustos - 11 Eylül 1924 tarihlerindeki üçüncü gelişinde ise Atatürk artık Cumhurbaşkanı'dır Bursa'nın kurtuluş törenlerinde yaptığı konuşmada şunları söylemiştir: "Devrimlerimiz, Türkiye'nin yüzyıllar için mutluluğunu yüklenmiştir Bize düşen, onu anlatmak ve değerlendirerek çalışmaktır"
Atatürk, yapacağı her devrim öncesinde mutlaka Anadolu'yu gezer, nabız yoklardı Bu gezilerine de Bursa'dan başlardı Yine Harf Devrimi öncesinde, 27 Ağustos 1928 tarihinde Bursa'ya gelmişti
26 Mart 1937 tarihindeki gelişinde ise Bursa gençlerine bir söylev vermişti: "Yorulmadan beni izleyeceğinizi söylüyorsunuz Fakat arkadaşlar, benim sizden istediğim, yorulduğunuz zaman dahi, durmadan yürümek, dinlenmeden beni takip etmektir Sizler, yani yeni Türkiye'nin genç evlatları, yorulsanız dahi beni izleyeceksiniz Dinlenmemek üzere yürümeye karar verenler asla yorulmazlar"
Atatürk, en renkli gezisini de aramızdan ayrıldığı yıl, 1 Şubat 1938 tarihinde Bursa'ya yapmıştı Uzun süredir hasta olan Atatürk, Bursa'da dans etti, eğlendi Adeta son baharını yaşadı Bursa'da Atatürk kendisi için Bursa Belediye salonunda verilen baloda öylesine neşelendi ki, orkestrayı durdurup zeybek çaldırdı Salonun ortasına geçip zeybek oynadı Bursa, Atatürk Türkiyesi ile aydınladı Bütün Türkiye gibi Bursa ve Bursalılar da ona çok şey borçlu Bütün Türkiye gibi Bursalılar da onu asla unutmayacak