Empirizm (Deneycilik

**Prof. Dr. Sinsi** · 10-09-2012

“Duyular önce zihne özel tasarımları verirler ve bunlarla, henüz boş bir durumda olan zihni doldururlar

Zihin yavaş yavaş onların bazısına alışır

Onlar belleğe yerleşirler ve adlar alırlar

Böylece zihin, tasarımlar ve dile, yani akıl yürütme yetisini üzerlerinde uygulayacağı malzemeye kavuşmuş olur

Aklın kullanılmasına olanak veren bu malzemeler arttıkça, zihnin çalışması her gün daha açık bir hal alır

” J Locke / İnsan Zihni Üzerine Bir Deneme
“Zihnin, üzerinde hiçbir yazı bulunmayan, hiçbir tasarıma sahip olmayan beyaz bir kağıt gibi olduğunu varsayalım

Bunları o nasıl kazanır? İnsanın her zaman meşgul ve sınırsız hayal gücünün kendisine hemen hemen sonsuz değişik biçimler verdiği bu geniş yığın, zihne nereden gelir? Zihin, aklın ve bilginin bütün malzemelerini nereden alır? Buna tek sözcükle cevap veriyorum: deneyden

Bütün bilgimizin temeli deneydir ve o eninde sonunda deneyden çıkar

Zihnimize bütün düşünme malzemesini sağlayan, gözlemlerimizdir

” J Locke / İnsan Zihni Üzerine Bir Deneme
EMPİRİZMİN TİPİK ÖZELLİKLERİ

Duyulara genel olarak güven duyulur
Doğuştan gelen bilgi reddedilir
Deney, bilginin temel kaynağı olarak görülür
Her türden bilginin a posteriori olduğu kabul edilir
Tümdengelim yönteminin eşya hakkında içeriksel bir bilgi vermediği düşüncesiyle tümevarım yöntemine daha sıcak bakılır

JOHN LOCKE

John Locke (1632-1704) deneycilik dendiğinde ilk akla gelen filozoftur

Yukarıdaki alıntıdan da anlaşılabileceği gibi Locke zihni, deneyden önce içinde ve üzerinde hiçbir şey bulunmayan boş bir levhaya benzetir

Bilginin temel kaynağı, deney, gözlem ve duyuların kullanımıyla zihne gelen verilerdir

Zihnimizde doğuştan getirdiğimiz hiçbir bilgi yoktur

Locka göre her tür bilgi a posterioridir

(A posteriori: Kaynağı deney olan her tür bilgi)
Zihin, iç deneyden (düşünme, algılama, kuşkulanma vb

) ve dış deneyden (renkler, tatlar, büyüklük, sertlik vb

) aldığı malzemeler üzerinde çalışır, onları işler

DAVİD HUME

Hume, Locke’un iç deney dış deney ayrımını reddeder

Ona göre canlı duyumlar diyebileceğimiz izlenimler ve bu canlı duyumların sonradan hatırlanması ve hayal edilmesiyle oluşan fikirler (düşünceler) vardır

İzlenimler ve fikirler çağrışım yasalarıyla birleştirilir

Melek, ejderha, şeytan vb

Düşüncelerimizin izlenimleri yok gibi görünse de aslında bunlar basit izlenimlerin bileşik düşünceler haline getirilmesidir

Örn

Ejderha düşüncesi aslında bizim ateş, büyüklük, göz, diş, ayak, güç gibi farklı deneyimlerden elde ettiğimiz basit izlenimlerimizin birleştirilmesinden ibarettir

Hume’a göre nedensellik düşüncesinin de izlenimi yoktur

Biz dış dünyada olayların birbirinin arkasından geldiğini görürüz ve bunlar arasında neden-sonuç ilişkisi kurarız

Oysa deney bize A olayının nedeninin B olayı olduğunu söylemez

Bu yüzden nedensellik düşüncesi aslında bir alışkanlıktan ibarettir

10-09-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	Empirizm (Deneycilik “Duyular önce zihne özel tasarımları verirler ve bunlarla, henüz boş bir durumda olan zihni doldururlar Zihin yavaş yavaş onların bazısına alışır Onlar belleğe yerleşirler ve adlar alırlar Böylece zihin, tasarımlar ve dile, yani akıl yürütme yetisini üzerlerinde uygulayacağı malzemeye kavuşmuş olur Aklın kullanılmasına olanak veren bu malzemeler arttıkça, zihnin çalışması her gün daha açık bir hal alır” J Locke / İnsan Zihni Üzerine Bir Deneme “Zihnin, üzerinde hiçbir yazı bulunmayan, hiçbir tasarıma sahip olmayan beyaz bir kağıt gibi olduğunu varsayalım Bunları o nasıl kazanır? İnsanın her zaman meşgul ve sınırsız hayal gücünün kendisine hemen hemen sonsuz değişik biçimler verdiği bu geniş yığın, zihne nereden gelir? Zihin, aklın ve bilginin bütün malzemelerini nereden alır? Buna tek sözcükle cevap veriyorum: deneyden Bütün bilgimizin temeli deneydir ve o eninde sonunda deneyden çıkar Zihnimize bütün düşünme malzemesini sağlayan, gözlemlerimizdir” J Locke / İnsan Zihni Üzerine Bir Deneme EMPİRİZMİN TİPİK ÖZELLİKLERİ Duyulara genel olarak güven duyulur Doğuştan gelen bilgi reddedilir Deney, bilginin temel kaynağı olarak görülür Her türden bilginin a posteriori olduğu kabul edilir Tümdengelim yönteminin eşya hakkında içeriksel bir bilgi vermediği düşüncesiyle tümevarım yöntemine daha sıcak bakılır JOHN LOCKE John Locke (1632-1704) deneycilik dendiğinde ilk akla gelen filozoftur Yukarıdaki alıntıdan da anlaşılabileceği gibi Locke zihni, deneyden önce içinde ve üzerinde hiçbir şey bulunmayan boş bir levhaya benzetir Bilginin temel kaynağı, deney, gözlem ve duyuların kullanımıyla zihne gelen verilerdir Zihnimizde doğuştan getirdiğimiz hiçbir bilgi yoktur Locka göre her tür bilgi a posterioridir (A posteriori: Kaynağı deney olan her tür bilgi) Zihin, iç deneyden (düşünme, algılama, kuşkulanma vb) ve dış deneyden (renkler, tatlar, büyüklük, sertlik vb) aldığı malzemeler üzerinde çalışır, onları işler DAVİD HUME Hume, Locke’un iç deney dış deney ayrımını reddeder Ona göre canlı duyumlar diyebileceğimiz izlenimler ve bu canlı duyumların sonradan hatırlanması ve hayal edilmesiyle oluşan fikirler (düşünceler) vardır İzlenimler ve fikirler çağrışım yasalarıyla birleştirilir Melek, ejderha, şeytan vb Düşüncelerimizin izlenimleri yok gibi görünse de aslında bunlar basit izlenimlerin bileşik düşünceler haline getirilmesidir Örn Ejderha düşüncesi aslında bizim ateş, büyüklük, göz, diş, ayak, güç gibi farklı deneyimlerden elde ettiğimiz basit izlenimlerimizin birleştirilmesinden ibarettir Hume’a göre nedensellik düşüncesinin de izlenimi yoktur Biz dış dünyada olayların birbirinin arkasından geldiğini görürüz ve bunlar arasında neden-sonuç ilişkisi kurarız Oysa deney bize A olayının nedeninin B olayı olduğunu söylemez Bu yüzden nedensellik düşüncesi aslında bir alışkanlıktan ibarettir