Protozoa, Tekhücreli Canlılar Filumu.

PROTOZOA



Protozoa, tekhücreli canlılar filumuGenellikle mikroskopik boyutta olan bu filum üyeleri denizlere ,tatlı sulara ve yaşamın sürmesine yetecek ölçüde nemin bulunduğu her yere dağılmıştırBazı sınıflandırma sistemlerinde Protozoa filumu Protista aleminin iki altaleminden birini oluştururÖbür altalem,tekhücreli algleri ve onların yakın akrabalarını içeren Protophyta'dır

Protozoa,filumunun 30 bini aşkın türü tanımlanmıştırBilinen en küçük türleri olan kan asalaklarının ( Babesia cinsi) uzunluğu 2 mikronu ( 1 mikron= 1/1000 mm) geçmezken çıplak gözle görülebilen en büyüklerinin uzunluğu 16 mm' ye ulaşırProtozoa üyeleri arasında biçim ve yapı farklılıkları öylesine büyüktür ki,belirli bir dizge içinde yer almaktan çok ,rastlantı sonucu bir araya gelmiş küçük canlılar topluluğu olarak değerlendirilebilirÖrneğin,bazıları yaşayabilmek için oksijene gereksinim duyarken oksijensiz ortamda yaşamaya uyarlanan bazıları göllerin derin sularında ,fosseptik çukurlarında ya da omurgasızların bağırsaklarında bulunurlarIsı gereksinimleri de çok değişkendirAma genellilke 7 santigrat derece ve 45 santigrat derece arasındaki sıcaklıklarda yaşarlarBazı türler kapsül oluşturduğu zaman kaynar suda bile bir saat kadar canlı kalmayı sürdürür





Protozoa üyeleri yaygın biçimde tekhücreli olarak tanımlanırAma bu gruptan bir canlının yapısı genellikle daha üstün yapılı hayvanların vücudundaki tek bir hücrenin yapısından daha karmaşıktırBu nedenle biyologlar Protozoa üyelerini hücresiz canlılar olarak tanımlamayı yeğlerlerAyrıca botanikçiler,klorofil ya da öbür pigmentleri kullanarak fotosentez yoluyla besin maddeleri üretebilen birçok türü bitki sayarlar

Protozoa üyelerinin biçimleri değişken olmakla birlikte sitoplazmalarında birçok özellik ortaktırBunlar çekirdek ya da çekirdekler,mitokondriler (önemli solunum enzimleriyle ilişkili olan yapılar),suyu dış ortama verme ve sindirim gibi birçok işlevi olan kofullar (kesecik) öbür,tanecikler ve organellerdir

Beslenme,katı maddelerin doğrudan yutulması ya da çözünen besinin alınması biçiminde ya da her iki yolla gerçekleşirFotosentez yapan türler çözelti halinde birkaç minarel ve vitaminle yetinebilirBunların birçoğunda ışığa yönelmelerini sağlayan stigmalar ( gözbenekleri) vardır

Bazı Protozoa üyeleri kamçı denen kıl benzeri yapıların hareketiyle yer değiştirirlerBenzer bir yapı gösteren kirpikler ise çok daha kısa ve çok daha bol olmalarıyla kamçılardan ayrılırlarBirkaç türün belli bir bölgesi besin alınması için özelleşmiştirGenellikle huni biçiminde olan bu bölgedeki kirpikler ve kirpiksi yapılar hareketleriyle besin taneciklerini içe doğru sürüklerDaha sonra koful oluşumuyla tanecikler hücre içine alınırAyrıca kirpikler ,düzenli hareketleriyle canlının sulu ortamda hareket etmesini sağlarAmipler ise sitoplazmalarını ileri doğru uzattıkları yalancı ayakların içine "akıtarak " yer değiştirir



Kaynak;AnaBritannica cilt 26 frmsinsinet için derlenmiştir

Protozoa üyelerinde en yaygın üreme biçimi ikiye bölünmedirBu eşeysiz üreme biçiminde çekirdeğin bölünmesi ve organellerin ikizlerinin oluşmasının ardından gövde hemen hemen eşit iki parçaya bölünürTomurcuklanmada ise sitoplazma eşit olmayan iki parçaya bölünür ve ortaya birbirinden çok farklı boyutta iki canlı çıkarŞizogonide bir dizi çekirdek bölünmesi sonucu çok çekirdekli hale gelen hücre,çekirdeklerinin sayısı kadar yeni hücreyi oluştururArt arda yinelenen bu çevrimözellikle asalak yaşayan türlerin yeni bulaştıkları konakta hızla yayılmalarını sağlarGene bir eşeysiz üreme biçimi olan plazmotomideise çok çekirdekli bir canlı çekirdek bölünmesi yapmadan iki ya da ikiden çok canlıya ayrılır

Kopan parçaların yenilenmesi kirpik ve kamçı düzeyinde yaygın bir olgudurYenilenme özelliği ayrıntılı biçimde incelenmiş olan Stenfor cinsinde ,gövde hacminin yüzde 1"den küçük bir parça bile bütüne tamamlanabilir

Protozoa üyelerinde eşeysel üremeye de rastlanırYaşam çevrimlerine eklenen bu evrede oluşan özel eşey çekirdekleri birleşerek döllenmiş çekirdeği ( sinkaryon) oluştururEşeyli ve eşeysiz üreme evrelerinin birbirini izlemesi döl değişimi adıyla tanınır





Aynı kökenden gelen kirpikliler arasında kavuşma ( konjugasyon) yoluyla eşeysel üreme tipiktirKavuşmada geçici bir süre eşleşen bireylerin çekirdekleri karmaşık süreçlerden geçerek yeniden düzenlenirMeyoz bölünmeye de uğramış olan küçük çekirdeklerden ikisi kavuşan bireyler arasında yer değiştirirve göç etmemiş çekirdeklerle birleşerek sinkaryon oluştururlar

Protozoa üyeleri özellikle hastalıklara yol açarak insan yaşamını doğrudan etkilerÖrneğin,Plasmodium cinsinden asalaklar sıtmaya,Coccidia altsınıfından asalaklar mide ve bağırsak enfeksiyonlarına neden olurLeishmania cinsi,kalaazar denen çok tehlikeli bir hastalığın ve şark çıbanının etkenidirUyku hastalığı ve toksoplazmoz gibi yaygın hastalıklara da Protozoa üyeleri yol açarDinoflagellatların denizin rengini kızartacak ölçüde aşırı çoğalması ( kırmızı su ) birçok deniz canlısının kitlesel ölümüyle sonuçlanabilir

Protozoa filumu genellikle dört altfiluma ayrılır:

Sarcomastigophora,Sporozoa,Cnidospora ve CiliophoraFitoflagellatlar,zooflagellatlar,kökay aklılar,ışınlılar ve Opalinata gibi grupları içeren Sarcomastigophora en karmaşık ve tartışmalı altfilumdur





Kaynak;AnaBritannica cilt 26 frmsinsinet için derlenmiştir