Nematotların Sistematikteki Yeri Ve Mücadele Yöntemleri

nematotların sistematikteki yeri ve mücadele yöntemleri

NEMATODLARIN SİSTEMATİKTEKİ YERİ

Tür (species) kavramI: Benzeri diger gruplardan çogalma bakımından izole olmuş,
morfolojik olarak ta % 100 ayrılmış, kendi populasyonları içerisindeki bireylerin ise
aralarında tabii olarak çiftleşerek verimli nesiller verebildigi taksonomik gruplardır Bazı yakın türlerin aralarında görülen melez bireyler kısır olup verimli nesiller veremezler (kurt ile köpek melezi kurt köpekleri, at ve eşek melezi katır, hayvanlar için basit örneklerdir) Türler arasında varolan gen izolasyonu, bunların aynı coğrafik bölgeleri birbirlerine karışmaksızın işgal edebilmelerine yol açar (sympatrik yaşam) 3 Modern tür tanımı içerisinde, biospecies ve morphospecies kavramları da kısmen yer almaktadır

1 Tür - Species

2 Cins - Genus

3 Aile - Family

4 Takım - Ordo

5 Sınıf - Class

6 Phylum - Şube

7 Regnum - Alem

ALEM (REGNUM) : HAYVANLAR ALEMİ

ALT ALEM (SUBREGNUM): PROTOZOA

Protozoa (Eski yunanca protos = birinci; zoon = hayvan) bir hücreli mikroskobik hayvanlardır Bir protozoonun yapısı çok hücreli hayvanların (bir hücreye) bir hücresine karşılıktır fakat fonksiyon bakımından çokhücreli bir organizmanın bütün temel görevlerini yapar Birhücrelilerin hepsi çok küçük mikroskobik hayvanlar olmakla beraber büyüklükleri oldukça değişiktir Bazıları 2-3 mikron boyunda olup çoğu 250 mm den daha küçüktür (Nadir olarak 15-16 mm boyunda olanlara da rastlanır Sporozoa'dan Porospora gigantea ) 30000'den fazla bir hücreli hayvan türü bilinmektedir Bunlar tatlısularda, denizlerde, rutubetli topraklarda yani sulu ortamda yaşarlar

ALT ALEM (SUBREGNUM): METAZOA

Protozoaların dışında METAZOA adı altında toplayabileceğimiz diğer hayvan şubelerinde vücut çok hücreden yapılmıştır Gelişmeleri sırasında çeşitli embriyo tabakaları ve bunlardan da farklı organlar teşekkül eder

OMURGASIZLAR

Omurgasızlar omurgalıların dışında kalan bütün hayvanları kapsar Günümüz sınıflandırmalarında bir altfilumu oluşturan Vertebrata (omurgalılar) dışındaki hayvanlar, eskiden Invertebrata (omurgasızlar) grubunda toplanıyordu Ama artan bilgilerin ışığında böylesi bir sınıflandırma yapay duruma düşmüş ve omurgasızlar adı bir sınıflandırma düzeyini gösterecek biçimde kullanılmaz olmuştur
Varlığını sürdüren hayvanların yüzde 90’ ından çoğu omurgasızdır Boyutları, ancak mikroskop altında görülebilen tekhücreliler ile dev kalamarlar arasında değişir Omurgadan ve kasların bağlandığı sert bir iç iskeletten yoksun olmalarına karşın birçoğu sağlam bir dış iskeletle korunmuştur
1-Süngerler
2-Örümceğimsiler
3-Derisidikenliler
4-Çok bacaklılar
5-Böcekler
6-Yumuşakçalar
7-Kabuklular
8-Solucanlar

Solucan sınıfı Platyhelminthes (yassı solucanlar), Anelida (halkalı solucanlar), Aschelminthes (yuvarlak solucanlar) ve Pogonophora (sakallı solucanlar) filumlarını kapsar Bazen Aschelminthes grubunu oluşturan Nematoda (iplik solucanlar), Rotifera, Gastrotricha, Kinorhyncha ve Pripalida sınıfları filum düzeyine yükseltilerek sınıflandırılmaktadır Yer solucanları, Oligochaeta sınıfından halkalı solucanların karada yaşayan en tanınmış üyeleridir
Solucanların gövdesi ince uzun, silindir biçiminde yada yassılaşmış ve genellikle uzantılardan yoksundur Uzunlukları 1mm ‘nin altından başlayarak 15m’yi aşabilir Denizlere, tatlı sulara ve karalara yayılmış olan bu hayvanların bir bölümü asalak, öbürleri serbest yaşar

Aschelminthes (Yuvarlak Solucanlar)

1 ŞUBE (Phylum): Rotifera
2 ŞUBE (Phylum): Nematoda (İpliksi Solucanlar)
3 ŞUBE (Phylum): Nemotomorpha

2 ŞUBE (Phylum) : NEMATODA

Rotifera ve Gastrotrichia ile akraba oldukları ileri sürülmektedir 10000 den fazla türü olan bu grup üyeleri denizlerde, tatlısularda, toprakta bitkisel ve hayvansal çürümüş maddeler içinde bulunur Gruplar farklı ortamlarda yaşamalarına karşın vücut organizasyonları çok benzer Vücutları uzun ve segmentsizdir; ön kısmı yuvarlak arka kısmı iğ şeklinde sivri, yassı veya çatallıdır Büyüklükleri çok değişir, serbest yaşayan gruplar 1 mm kadardır, parazit yaşayan at barsak nematodu 35 cm, Floria medinensis ise 2 metredir Çoğu hayvan ve bitki parazitidirler Hemen hemen her topraktaekonomik önemi büyük olan çok sayıda nematod bulunur Başta halka biçimli bir serebral ganglion buradan karın tarafına inen sinir kordonları bulunur Nematodlarda sindirim sistemi düz bir boru şeklindedir Ön uçta ağız, arkada anüs bulunur Bilindiği gibi bu grupta
vücut duvarı ile sindirim sistemi arasında yer alan vücut boşluğu, pseudocoel (yalancı boşluk) tipindedir (hakiki coelomda bulunan mezodermik tabaka yoktur) Vücutları kalın fakat çok esnek olan epidermis tarafından salgılanan kalın, üstü partiküllü birkaç tabaka olabilen kutikula ile kaplanmıştır Silli epitel yoktur Yalnız boyuna kasları gelişmiştir Bu nedenle kolaylıkla yõ*** gibi sürünerek hareket ettikleri halde zorlukla yüzerler Ergin devrede hücre bölünmesi (mitoz) durur Ancak hayvan hücre büyümesi ile gelişir Genç bir nematodun ergin hale gelmesi sırasında kutikula büyümeyi engeller Bu nedenle kutikula periyodik olarak değiştirilir (gömlek değiştirme) Bu bir nevi deri değiştirmektir Bu grupta genellikle ergin oluncaya kadar 4 kez deri değiştirme görülür Her organ belli sayıda hücre içerir Regenereasyon yoktur Nematodların çoğu ayrı eşeylidir Bu durum hayvanlar aleminde ilk defa görülür ve eşeyli olarak ürerler Erkek eşey açıklığı anüsten, dişinin ise ön ventral taraftan (bir çift olarak) açılır

1 FAMİLYA: Ascaridae

Oldukça kalın vücutludurlar

Ascaris lumbricoides (barsak solucanı): İnsanlarla domuzların ince barsağında (30 cm yuvarlak açık pembe renkli) yaşarlar Ayrı eşeylidirler Parazit yaşadığı için ağız ve anüs küçülmüş olup, dolaşım sistemleri yoktur Döllenme vücut içinde olur, erkekten alınan spermalar uterusa gelerek yumurtayı döller Sert bir kabuk ile çevrilen yumurtalar yaşadığı hayvanın barsağına inerek dışarı atılır, yumurtaların gelişebilmesi için birkaç hafta nemli toprak veya suda kalması lazımdır Yumurtalar henüz dışkı içinde iken içlerinde küçük kurtçuklar gelişir Bu yumurtalar domuz veya insan besinine karışarak alınırsa ince barsakta açılır Genç kurtlar ince barsağı delerek kan damarlarına buradan da kalp ve akciğere geçerek, bronşlara girerler Oradan hava boşluğuna ve yemek borusuna tekrar bronşa geçerek erginleşirler Genç kurtlar çok sayıda ise iltihap, sıtma, kanama gibi nöbetlere sebep olur Bir dişi askaris günde 200000 döllenmiş yumurta bırakır

Ascaris megalocephala (at askarisi) : 20-30 cm boyda olup at barsaklarında parazittir

2 FAMİLYA: Filariidae

İplik kalınlığında ince uzun vücutludurlar Erginleri lenf dokularında yaşar Birkaç cm boydadır Küçük larvalar kana karışır ve kan emen sineklerle yeni konağa geçer

Filaria : Çoğu bağ dokusu içinde genellikle derinin altında yaşar
Filaria bancrofti : İnsanların lenf sisteminde yaşar ve lenf damarlarını tıkar (Dokularda şişme görülür vücudun altı ve bacaklar şişer) Fil hastalığı elephantiasisiyapar İnsandan insana geçimi sinek ile olur

3 FAMİLYA: Trichinellidae

Trichinella spiralis: : Hayat devresinin bir kısmını insanda geçirip, domuz ve sıçan ince barsağında parazit olup kana, dokulara, çizgili kaslara geçip orada kalker kist oluşturur Kurtçuklar birkaç yõl sonra yeni konukçuya geçer, kistler sindirilir Larvalar ince barsakta erginleşir ve hastalık Trichinosis başlar, barsak çeperlerinin delinmesi ateş ve ishal yapar İkinci safha larvalar kas dokusuna yerleºir Kas faaliyeti durur Ağrılar başlar ölüm görülebilir

4FAMİLYA: Strongylidae

Vücutları silindir şeklinde bazen de iplik gibidir Kenarları ekseriye dişli olan büyük bir ağız kapsülü içerir

Ancylostoma duodenale(Kancalı kurt) : Anemiye neden olur Erginler
insan ince barsağõnda beş sene kadar kalabilir Barsağın mukozası ile
beslenir ve dişleri ile barsak tümörlerini eritir

5 FAMİLYA: Oxyuridae

Çok küçüktür Gelişmelerinde taşıyıcı ara konak yoktur Omurgalı hayvanlarla arthropodların barsaklarında yaşarlar Ağızlarının kenarı düz veya dudaklıdır

Oxyuris : Çoğu 3 dudaklı olup dişilerde vücudun arka ucu iğne gibi uzun ve sivri, erkeklerin ise küttür
Oxyuris vermicularis :İnsanlarda genellikle çocuklarda görülen parazitlerden biridir (dişiler 2-5 mm, erkekler ise 9-12 mm boyunda olur) Genç hayvanlar ince barsakta, erginleri kör barsak ve kalın barsakta yaşarlar Genellikle geceleri yumurta ile dolu dişiler anüsten çõkerek anüs çevresine binlerce (13000 kadar) yumurta bırakırlar Normal halde bunlar gelişerek larvaları meydana getirirler Larvalar henüz yumurta kabuğundan çõkmamış bir halde ağız yolu ile insana geçtikleri taktirde 14 günde ergin hale gelirler Parazitlerin cilt üzerindeki hareketleri kuvvetli bir kaşıntı yapar Bazen kaşınan yerlerden tırnak aralarına giren yumurtalar bilhassa küçük çocuklarda parmakların ağıza sokulması ile
tekrar aynı konağa döner Önemli enfeksiyonlara sebep olur

TARIM İÇİN ÖNEMLİ NEMATOD FAMİLYALARI

BUĞDAY GALNEMATODU (Anguina tritici)
ÇELTİK BEYAZ UÇ NEMATODU (Aphelenchoides besseyi)
ÇİLEK NEMATODU (Aphelencoides fragariae)
İĞNE NEMATODLARI (Longidorus spp)
İNCİR KİSTNEMATODU (Heterodera fici)
KAMALI NEMATODLAR (Xiphinema spp)
KÖK-UR NEMATODLARI (Meloidogyne spp)
MUZ SPİRAL NEMATODU (Helicotylenchus multicinctus)
PATATES ÇÜRÜKLÜK NEMATODU (Ditylenchus destructor)
PATATES KİST NEMATODLARI
Patates altınnematodu (Globodera rostochiensis)
Patates beyaz kistnematodu (Globodera pallida)
SOĞAN -SAK NEMATODU (Ditylenchus dipsaci)
ŞEKER PANCARI KİSTNEMATODU (Heterodera schachtii)
TAHIL KİSTNEMATODU (Heterodera avenae)
TURUNÇGİL NEMATODU (Tylenchulus semipenetrans)

6 FAMİLYA : Tylenchidae

Ditylenchus dipsaci Soğan - sak nematodu
Ditylenchus destructor Patates çürüklük nematodu

7 FAMİLYA : Tylenchulidae

Tylenchulus semipenetrans Turunçgil nematodu

8 FAMİLYA : Hoplolaimidae

Helicotylenchus multicinctus Muz, Spiral nematod

9 FAMİLYA : Aphelenchoididae

Aphelenchoides fragaria Çilek nematodu
Aphelenchoides besseyi Çeltik Beyaz Uç Nematodu

10 FAMİLYA : Longidoridae

Xiphinema spp Kamalı nematodlar

11 FAMİLYA: Anguillulidae

Tarımda ekonomik önemi olan türleri içerir

Anguillula tritici : Buğday zararlısı
Anguilluladipsaci : Çavdarda zararlı

12FAMİLYA :Heteroderidae

Kist Nematodları (önemli olarak pancar-patates ve domates zarar yaparlar)

13FAMİLYA : Meloidogynidae
KÖK-UR NEMATODLARI

Tanımı, yaşayışı ve zarar şekli
Kök-ur nematodları, konukçu bitkinin kökünde irili ufaklı urlar meydana getirmeleriyle kolayca tanınan mikroskobik canlılardır Kök-ur nematodlarının ikinci dönem larvaları ve erkekleri iplik şeklinde, dişileri armut veya limon şeklindedir
Dişi, vücudunun hemen arkasında; bir kısmı köke gömülü, bir kısmı kök yüzeyinde olan jelatinimsi bir kese içine yumurtasını depo ettikten sonra ölür Yumurta adedi konukçu cinsine ve nematod türüne göre değişmekle birlikte bir kese içinde ortalama 350 yumurta bulunur İlk larva dönemini yumurta içinde geçiren nematod, üç larva dönemi daha geçirerek ergin hale geçer Kışı urlu bitki kökü artıklarında ve toprakta geçirir Hafif ve orta karakterli toprakları sever, ağır toprakları sevmez ve toprak sıcaklığı 10°C - 15°C’nin üzerine çıktığında gelişmeye başlar
Tüm türlerde embriyonik gelişme için optimum sıcaklık 25-30°C’de olur Bu sıcaklıklarda Kök-ur nematodları 3-4 haftada bir neslini tamamlamaktadırlar Gelişmeleri için en uygun orantılı nem %40-90’dır
Kök-ur nematodları endoparazit nematodlardır Konukçusu olduğu bitkinin kök sisteminde urlara neden olarak bitkinin iletim dokularını bozar Böylece topraktan su ve besin alış verişi kısıtlanır Bitkide gelişme yavaşlar, bodurlaşma görülür Yapraklarda sararma, çiçek ve meyve dökülmeleri olurNematodun zarar derecesi, popülasyon yoğunluğu ve bitki çeşidine göre değişmektedir
Kök-ur nematodlarının 2000’den fazla konukçusu vardır Özellikle hıyar, domates ve fasulyedeki zararı önemlidir Nematodlar birçok virüs hastalığının da vektörüdür
Doğal düşmanları
Ülkemizde henüz saptanmamıştır
Mücadelesi
a) Karantina önlemleri
Kök-ur nematodları iç karantinaya dahildir Bu nedenle bulaşık üretim materyallerinin temiz bölgelere taşınarak bulaştırılmasına engel olunmalıdır
b) Kültürel önlemler
Zararlı ile mücadelede kültürel tedbirler önemli bir yer tutmaktadır Bunun için sera toprağı sıcak ve kurak mevsimde (yaz aylarında) bir kaç kez alt üst edilerek nematod popülasyonunun azaltılması sağlanır Zararlı ile bulaşık olan bitki artıkları toplanıp yakılarak veya güneş ve rüzgarın etkisiyle kurutularak zararlı popülasyonu azaltılabilir Dayanıklı çeşitler ve aşılı fide tercih edilmelidir
c) Fiziksel mücadele
Bir önceki yetiştirme döneminde nematod ile bulaşık olduğu belirlenen seralarda solarizasyon yapılmalıdır Yoğun olarak bulaşık olması durumunda, solarizasyonun etkisi kimyasalların düşük dozu ile birlikte uygulanarak arttırılabilir Bu amaçla Dazomet, 98 G 30 kg/da dozunda sera toprağına yayılır, karıştırılır Damla sulama boruları daha sık döşenir Naylon örtü serildikten sonra sulama yapılır Toprağın 30 cm derinliğine kadar ıslanması sağlanır Toprak yüzeyi en az 4 hafta örtülü bırakılmalıdır Bu uygulamalardan sonra toprak kesinlikle derin işlenmemeli, yüzeysel (10-15 cm) işlenmelidir
d) Kimyasal mücadele
Kimyasal mücadelede kullanılan pestisitleri il yada ilçe tarım müdürlüklerine başvurarak öğrenebilirsiniz