Mehteran (Osmanlı Askeri Bandosu)

Osmanlı Askeri Bandosu Tarihi

Bütün İslam devletlerinde hükümdarlık alametlerinden biri olan tablhane ( mehterhane ), Osmanlı Devleti'ne Türkiye Selçuklu Devleti'nden geçmiştir Selçuklu Sultan'ı III Alaeddin Keykubat, Osman Gazi'ye 1299'da beylik alameti olarak sancak ile beraber davul vs de göndermişti



Osmanlı Devleti'nin istiklalinin başlangıcı da kabul edilen bu tarihten itibaren nevbet vurulurken ( çalınırken ) Fatih Sultan Mehmet Han'a kadar bütün padişah'lar, Şelçuklu hükümdarına hürmeten ayağa kalkarlardı Fatih Sultan Mehmed Han; İki yüzyıl evvel vefat etmiş bir padişaha ayağa kalkmak lüzumsuzdu diyerek, mehter çalınırken ayağa kalkma adetini kaldırmıştır

Yüzyıllar boyunca Osmanlı askerini coşturup, düşmana korku veren mehterhane, 15 Haziran 1826'da yeniçeri ve diğer kapıkulu ocaklarıyla beraber ikinci Mahmud Han tarafından feshedildi Mehterhanenin öneminden dolayı yerine Avrupa'da olduğu gibi Mızıka-yı hümayun isminde askeri mızıka teşkilatı kuruldu
Ahmed Muhtar Paşa ve Celal Esat ( Arseven ), mehteri yeniden canlandırmak amacı ile 1911'de yeni bir takım kurdular Bu takım 1914 yılında teşkilatlandırılarak, mehterhane-i hakani adını aldı Mehterhane-i hakaninin kurulduğu, Birinci Dünya Harbinde orduyla birleştirildiİstiklal harbinde de hizmet veren Mehterhane-i Hakani Cumhuriyetin ilanından sonra mehteri feshetti 1952 yilinda donemin Genel Kurmay Baskani Nuri Yamut bir Ingiltere gezisinde Iskoc gayda takimini gorur ve bu olay tarihi mehterin yeniden hatirlanmasina vesile olurSimdilerde bir cok il,ilce belediyesinin ve askeriyenin mehter takimlari vardir Bunlardan biride kultur bakanliginin 1992 yilinda kurdugu ' Istanbul Tarihi Turk Muzigi Toplulugu"dur

Mehterin Bu Günü
Yüzyıllar boyunca Osmanlı askerini coşturup zaferden zafere koşturan , düşmana korku veren mehterhane , 15 Haziran 1826 da Yeniçeri ve diğer Kapıkulu ocaklarıyla beraber 2 Mahmud Han tarafında ilgâ edildi Mehterhanenin önemine binâen yerine mızıka-yu hümâyûn isminde bir askerî mızıka teşkilatı kuruldu

Fakat bu değişiklik yalnız şehirlerde ve görünüşte olmuş, kırlarda, ve Ordunun temelini yapan milletin aziz varlığı içinde, bağrında,Mehter sazlarının ve yiğitliğin sembolü olan davul ve zurna her zaman yerini korumuş ve çağımıza kadar rahatça kendinden, benliğinden hiçbir şey kaybetmemiştir Ahmet Muhtar Paşa ve Celal Esat (Arseven) , tarafından 1911 yılında "Mehterhane-i Hakanî" adıyla yeniden kuruldu 1914 te kuruluş tamamlandı 1Dünya savaşında Başkumandan vekili Enver Paşanın emriyle teşkilat orduya tamim edildi

İstiklal Savaşında da mehterhane hizmet vermiştir 1935 yılına kadar tarihi Türk mûsikîsini dinleten askeri müze mehter takımı devrin savunma bakanı Zekai APAYDIN tarafından saltanat alâmeti sayılarak ve aslına nazaran kifayetsizlik gerekçesiyle tekrar lağvedilmiştir Tarihe karıştığı sanıldığı bir sırada mehterin tekrar ihyası 1952 yılına rastlar Londra ya yapılan bir seyahatleri sırasında , Zamanın Genel Kurmay Başkanı Nuri YAMUT un İskoç gayda takımlarını görmeleri tarihi mehter takımını hatırlamalarına neden olmuş ve memlekete dönüşlerinde yine askeri müze bünyesinde olmak üzere Tarihi mehter takımının kurulmasını emir vermişlerdir
Ciddî tarihi araştırmalar sonunda Mehter Takımı 1953 yılında tekrar , tarihinde üçünce defa olmak üzere altı katlı olarak kurulmuştur Kurulmuştur ve bir tevâfuktur ki 29 Mayıs 1953 tarihinde İstanbulun Fethinin 500 yıldönümü merasimine iştirak ederek hayata dönmüştür Zamanla yedi ve daha sonra da sekiz kata çıkarılan Mehter bölüğü , Askeri müze müdürü Ülvay Sabahattin DORAS ın İdKsA0572-3-68 sayılı , 24 Haziran 1968 gün gerekçeli teklifiyle , Genel Kurmay Başkanlığının HrbT0572-1-68 İDA ve 10 Temmuz 1968 gün sayılı Genel Kurmay Başkanlığının onayından geçen emriyle , dokuz katlı Mehter aslına uygun olarak kıyafetleriyle kurulmuştur

Mehter Takımı

TUĞLAR

Türkler'de, hükümdarlık, vezirlik, beylerbeyilik, sancak beyliği gibi askeri görev ve memuriyet işareti olarak kullanılmıştır
Osmanlılarda dönemlere göre sayısı değişmekle birlikte; Padişahın yedi tuğu, Sadrazamların beş tuğu, Vezirlerin üç tuğu, Beylerbeyinin iki tuğu, Sancak Beylerinin ve Mirlivaların birer tuğu bulunurdu

çorbacıbaşı

Mehterin yürüyüşü sırasında en önde yürüyen kişidir
Osmanlılarda dönemlere göre sayısı değişmekle birlikte; Padişahın yedi tuğu, Sadrazamların beş tuğu, Vezirlerin üç tuğu, Beylerbeyinin iki tuğu, Sancak Beylerinin ve Mirlivaların birer tuğu bulunurdu

Sancaklar

Ordunun gurur timsali olan bayrağa verilen addır Osmanlıların kullandığı ilk sancak Selçuklu Hükümdarı II Giyaseddin Mesud'un Osman Gazi'ye gönderdiği Ak Sancak'tır

Osmanlı Ordusu'nda çeşitli dönemlerde her askeri birliğin ve ortaların ayrı ayrı sancakları bulunmaktaydı Hatta Padişahın, ordu üst rütbeli görevlilerinin de kendilerine ait sancakları mevcuttu Hepsinin şekil ve renkleri farklı idi Osmanlı Sancakları içinde en kutsal ve önemli olan Sancak-ı şeriftir

Zurnazen (Ser zurnazen)

Mehterde Zurna çalanlara verilen isimdir Zurna da bize has bir müzik aleti olma özelliğini halen korumaktadır Mehterin kaldırıldığı her dönemde Zurna davulla beraber halkın gönlündeki yerini her zaman korumuştur

Yüzyıllardan beri bütün düğün ve kutlamalarımızdaki yerini hala korumaktadır

Boruzen (Ser nefiri)

Mehterde boru çalanlara verilen isimdir Boruda Dünyada bütün orkestralarda, müzik gruplarında mızıka takımlarında kullanılmıştır ve halen kullanılmaktadır

Zilzen (Ser zincirî)

Mehterde Zil çalanlara verilen isimdir Mehter de yüzyıllardır kullanılmakta olan Zil bu gün de tüm askeri ve sivil bandolarda ve orkestralarda kullanılmaktadır

Davulzen (Ser tebbal)

TEBBAL : Mehterde Davul çalanlara verilen isimdir Davul; Türklerin çok eskiden beri kullandıkları baş çalgıdır Kaynağı Orta Asya'dır Davul, Selçuklu Türkleri'nce Anadolu'ya getirilmiş, Osmanlı Türkleri aracılığıyla da Avrupa'ya yayılmıştır

Davullar çeşitli büyüklükte olabilirler Büyüğüne Kaba Davul, küçüğüne Cura Davul ya da Davulbaz denir Güney Doğu Anadolu da büyük davula Nağara denilmektedir

Cevgen

Mehterde ucunda küçük ziller bulunan bir sopa şeklinde müzik aletini kullananlara verilen isimdir Bu müzik aleti de sadece Mehtere has bir müzik aletidir Başka yerde kullanılmaz

Kös

Mehterde Kös çalan kişiye verilen isimdir Daha önceleri Kös sadece padişah mehterlerinde kullanılırdı 3Selim diğer mehterlere de Kös konulmasına izin vermiştir
3 Selim zamanından bu yana tüm mehterlerde Kös bulunur Kös Mehterin yürüyüşü sırasında Mehterin gerisinde bir at sırtında taşınırdı

Nakkarezen (Ser nakkarezen)

Nakkare (Kudüm) ağızları deri kaplı , birbirine bağlı farklı büyüklükte iki çömlekten oluşan bir çalgı olup mehterde bunu çalanlara Nakkarezen ismi verilmektedir
Gövdenin yüksekliği 30cm küçük gövdenin çapı 11-14 cm , büyük gövdenin çapı 24-28 cm dir Nakkare halen günümüzde de kudüm ismi ile tasavvuf musikisinde kullanılmaktadır