Barbaros Hayreddin Paşa (1473?-1546)

Barbaros Hayreddin Paşa (1473?-1546)



Barbaros Hayreddin Paşa; Akdeniz'in Osmanlı egemenliğine girmesini sağlayan Türk denizcidir Kazandığı birçok zaferden başka bazı Avrupa ülkelerinin oluşturduğu ortak bir donanmaya karşı Preveze Deniz Savaşı'nı kazanmakla da ünlüdür
Asıl adının Hızır olmasına karşılık Kanuni Sultan Süleyman'ın verdiği Hayreddin ve sakalının kızıla çalması nedeniyle de Avrupalilann taktığı Barbarossa ya da Barbaros (kızıl sakal) adlarıyla tanınır Eceovah (Gelibolu) sipahi Yakup Ağa'nın oğludur Yakup Ağa fethine katıldığı Midilli Adası'na yerleşip evlenmişti Hızır ve kardeşleri burada dünyaya geldiler


Hızır ve kardeşlerinin gençlik dönemleriyle ilgili kesin bilgiler yoktur Bilindiği kadarıyla Hızır, deniz ticaretiyle uğraşırken Adalar Denizi'nde (Ege) Rodos Şövalyeleri'ne tutsak düştü Tutsaklıktan kurtulduktan sonra korsanlarca soyuları bir tüccar olmak yerine, korsanlık yapmaya karar verdi Korsanlığa başlayan Hızır, Rodos Şövalyeleri'nce öldürülen kardeşi İlyas'ın öcünü almak için onlarla savaştı İtalya kıyılarını vurdu, ganimet ve gemiler ele geçirdi Kış aylarını, Cerbe Adası'nı üs olarak kulların ve Akdeniz'in ünlü korsanlarından sayilan ağabeyi Oruç'un yanında geçirdi Daha sonra güçlerini birleştiren iki kardeşin korsanlık ünleri Akdeniz kıyılarına yayıldı


Tunus Sultanı Muhammed, Oruç ve Hızır reislere Halkü'l Vad (La Gaulette) limanından ve kalesinden Yararlanma izni verdi Buna karşılık iki kardeş korsanlıktan kazandıklarının beşte birini sultana verecekler ve mallarını da Tunus pazarlarında satacaklardı Korunaklı ve kolay savunulabilir bir limana sahip olan Oruç ve Hızır reislerin 1512'densonra ünleri iyice yayıldı Bu yıl içinde ele geçirdikleri gemilerden


birini yükü ve değerli armağanlarla birlikte Piri Reis'le İstanbul'a Yavuz Sultan Selim'e gönderdiler İslam dünyasına ve Akdeniz'e Osmanlı egemenliğini yayma amacındaki Yavuz da onlara iki kadırga ile iki sorguç, değerli taşlarla bezenmiş iki kılıç armağan etti Oruç ve Hızır bundan sonra ağabeyleri İshak'ın da kendilerine katılmasıyla korsanlığın yanı sıra Kuzey Afrika'da toprak edinmeye yöneldiler Artık 30 gemiden oluşan bir donanmaya sahiptiler 151617'de Cezayir'in fethi için İspanyollar'a karşı deniz ve kara savaşları yaptılar İspanyolların birçok gemisini ele geçirdiler Tenes, Telemsen ve Oran kentlerini alarak Cezayir'e egemen oldular Oruç Reis Cezayir hükümdarı oldu

İshak, Oruç ve Hızır kardeşleri Cezayir'den atmak için İspanyollar ve Araplar birleştiler J518Me İspanyolAraplordujajıyla yaptıklarısavaşlarda önce İshak sonra da Oruç öldürüldü Cezayir hükümdarlığı Hızır'a kaldı Barbaros, İspanyolArap ittifakına karşı durumunu güçlendirmek için Yavuz Sultan Selim'e başvurdu Osmanlı padişahı Barbaros'u Cezayir beylerbeyliğine atayarak sancakla birlikte, savaş araç ve gereçleri yolladı Ayrıca Anadolu kıyılarından levent toplama yetkisi de verdi Barbaros'un Osmanlı buyruğuna girmesi üzerine İspanyollar ile Cezayir ve Tunus'un Arap, Berberi emirleri halkı ayaklarıdırdılar Kutsal RomaGermen İmparatoru Şarlken'in desteklediği ve çeşitli Avrupa devletlerinin katkilanyla oluşan donanmayı ve Tunus sultanını yenmesine karşın karada yeterince güçlü olmadığından Cezayir'deki kaleler elden çıktı Şerşel'e çekilen Barbaros denizdeki gücünü koruduğundan yeniden korsanlığa başladı


Barbaros 152025 arasında Akdeniz'deki Avrupa kıyılarını vurarak büyük ganimetler elde etti Kendisine katilan Türk korsanlarıyla 40 gemilik bir filo oluşturdu Cezayir'e yeniden egemen oldu ve 1530'da Cezayir'deki son İspanyol üssü olan Penon'u alarak Cezayir limanını yaptırdı Korsanlıktan elde ettiği ganimetlerden bir bölümünü Aydın Reis'le İstanbul'a Osmanlı Padişahı Kanuni Sultan Süleyman'a gönderdi 1531'de Şerşel'e baskın yapan Cenevizli Amiral Andrea Doria' ya büyük kayıplar verdirdi 1532'de İspanya' da başkaldıran ve yenilen Müslümanlar'ın Kuzey Afrika'ya geçmelerini sağlamak için gemiler gönderdi


Alman seferi sırasında Osmanlılar'ı Akdeniz'de de güç duruma düşürmek için Şarlken'in desteklediği Cenevizli Amiral Andrea Doria, Mora kıyılarına saldırdı, Patras ve İnebahtı'yı aldı Kanuni Sultan Süleyman, Akdeniz'de Osmanlı egemenliğini sağlamak amacındaydı Barbaros'u İstanbul'a çağırdı Kanuni, 1533 sonlarında İstanbul'a gelen Barbaros'a "Hayreddin" adını verdi ve onu vezir rütbesiyle Osmanlı donanmasına kaptanı derya (deniz kuwetleri komutanı) yaptı
Barbaros Hayreddin Paşa 1534'te İtalya'nın Cenova, Elba, Sicilya kıyılarını yağmaladı ve Tunus'u ele geçirdi Tunus sultanı bu durum karşısında, İspanya Kralı ve Kutsal RomaGermen İmparatoru Şarlken'den yardım iste
di

Şarlken Papalık, İspanya, Venedik, Ceneviz ve Malta savaş gemilerinden oluşan Andrea Doria komutasındaki Haçlı donanmasını Tunus'a gönderdi Tunus'u bırakmak zorunda kalan Hayreddin Paşa Cezayir'e çekildi Daha sonra İspanya kıyılarını, Minorka ve Mayorka adalarını yağmaladı Cezayir'in yönetimini evlatlığı Hasan'a bırakarak ailesini aldı ve 1535'te İstanbul'a döndü1536'da yeni ve güçlü bir donanmayla Akdeniz'e açilan Barbaros İtalya kıyılarını vurdu Otranto'dan karaya çıkarak Castro Kalesi'ni aldı Kanuni'nin buyruğuyla Korfu Adası'nın kuşatmasını bırakarak Ege Denizi'ndeki Venedik adalarını 153637'deki seferlerle Osmanlı Devleti'ne kattı


Osmanlı donanmasının Ege Denizi'ndeki adaları birer birer ele geçirmesi ve Akdeniz'deki etkinliğinin artması üzerine bir Haçlı donanması kuruldu Papalık, Venedik, Ceneviz, Malta, İspanya ve Portekiz gemilerinden oluşan Haçlı donanmasının başına Andrea Doria getirildi Osmanlı donanmasıyla Haçlı donanması Preveze Körfezi önlerinde karşılaştı Barbaros Hayreddin Paşa, 120 gemiden oluşan donanmasıyla Andrea Doria'nın 600 gemiden oluşan donanmasını yenerek Preye^ze Deniz Savaşı'nı 28 Eylül 1538'de zaferle sonuçlarıdırdı (bak Preveze Deniz Savaşi) Haçlı donanması büyük kayıplar vererek ve geride pek çok yanan gemi bırakarak Korfu' ya çekildi Preveze zaferi Osmanlı Devleti' nin Akdeniz'deki egemenliğini pekiştirdi


Preveze Savaşı'ndan umduğunu bulamayan Şarlken 1541'de Cezayir'e saldırdı ama karşılaştığı güçlü direniş karşısında geri çekildi Fransa Kralı I François, Şarlken'e karşı Kanuni'den yardım istedi Kanuni Sultan Süleyman'ın buyruğu üzerine güçlü bir donanmayla Akdeniz'e açilan Barbaros, Fransa kıyılarındaki Marsilya ve Toulon'a ulaştı Toulon'da Fransız donanmasıyla birleşerek 1543'te Nice'i (Nis) aldı Kışı Toulon'da geçiren Barbaros Hayreddin Paşa 1544'te italya kıyıları ve bazı adalara da saldırılar düzenleyerek İstanbul'a döndü Beşiktaş'taki yalısına çekilen bu büyük denizci iki yıl sonra 1546'da öldü


Türbesi İstanbul'un Beşiktaş semtinde kıyıya yakın bir yerdedir Türbenin hemen yanında, ünlü heykelcilerimizden Ali Hadi Bara ile Zühtü Müridoğlu'nun 194143 yılları arasında yaptıkları Barbaros Anıtı yer alır Anıtın kaidesi üstünde Barbaros ile leventlerinin heykelleri, kaidenin çevresinde Barbaros'un çeşitli savaşlarını ve savaş gemilerini simgeleyen kabartmalar vardır

Barbaros Hayreddin Paşa ünlü denizciler yetiştirdi Piri Reis, Salih Reis, Aydın Reis, Turgut Reis, Şeydi Ali Reis gibi döneminin en ünlü Türk denizcileri buyruğunda çalıştılar Dünya tarihinin en büyük denizcilerinden biri olan Barbaros Hayreddin Paşa ihtiyatlı ve uzak görüşlü bir kişiydi Amerika'nın keşfinin önemini kavramış ve Osmanlı devlet adamlarına Yenidünya'ya seferler yapmanın yararlarını anlatmıştır

Tunus sultanı ile J_5242te_ yaptığı kara savaşında ilginç bir buluşu vardır: Savaş alanına topları taşıyan at arabalannın hızını artırmak için arabalara direk dikip yelken açtırmıştı Ayrıca Seyyid Muradi'ye yazdırdığı anılan da değerli bir kaynaktır
Barbaros, cami, türbe, medrese, hamam, fırın, değirmen gibi birçok yapı yaptırmıştır Vasiyetinde, kendi parasıyla yaptırıp donattığı 30 büyük savaş gemisini devlete bırakmıştır

Barbaros Hayreddin Paşa




Barbaros Hayreddin Paşa


Barbaros Hayreddin Paşa (yaklaşık 1478, Midilli - ö 4 Temmuz 1546, İstanbul) Osmanlı tarihinin ünlü denizcilerinden, kaptan-ı derya olarak Osmanlı Devleti'nin ilk kaptan paşası Akdeniz’de Osmanlı egemenliğini pekiştirdi, öyle ki bu deniz bazı tarihçilerce bir "Türk Gölü" olarak anıldı Osmanlı'nın Deniz politikasına ve Tersane-i Amireye nizam verdi




Hayreddin Paşa’nın asıl adı Hızır’dı (Hızır Reis) Ona Hayreddin adını, "dinin hayırlısı" anlamına gelmekte olup Osmanlı Devletine yaptığı hizmetinden dolayı Padişah Kanuni Sultan Süleyman verdi Avrupalılar ağabeyi Oruç Reis'e kızıla çalan sakalı yüzünden Barbarossa adını vermişlerdi, Oruç Reis'in şehit olmasının ardından küçük kardeşi Hızır için kullanılan bu isim, Türkçeye Barbaros olarak geçti






Yaşamı

Hayreddin Paşa, Selanik Vardar Yenice'sinden ve Midilli fatihlerinden olan babası Türk sipahisi Vardari Yakup Ağa ile Midillili bir Rum olan annesi Katerina'nın dört oğlundan biri olarak 1470'li yıllarda Midilli adasında doğdu Kendisine verilen "Barbaros" lakabı İtalyanca "Kızılsakal" anlamına gelir Üç kardeşi olan Hızır Reis Limni adasında dünyaya geldi




Oruç Reis, genç yaşta kardeşi İlyas ile birlikte deniz ticareti yaparken, Ege Denizi'nde Rodos Şövalyelerine tutsak düştü Serbest kaldıktan sonra, yaşadığı olayın etkisiyle tüccar yerine korsan olmaya karar verdi Bir süre sonra kardeşi Hızır Reis de ticareti bırakıp ona katıldı Akdeniz kıyılarına akınlar düzenleyip ve ganimetler elde ettiler Cerbe adasını üs olarak kullanan Hızır Reis ve ağabeyi Oruç Reis’in ünü bütün Akdeniz’e yayıldı İki kardeş Tunus Sultanı Muhammed ile anlaşarak Tunus’taki Halkü’l-Vaâd (La Gaulette) liman kalesini kullanmaya başladı Hızır ve Oruç, ele geçirdiği ganimetin beşte birini Tunus sultanına veriyor, kalan malları Tunus pazarında satıyorlardı


Hayreddin Paşa'nın İstanbul'un Beşiktaş semtindeki heykeli



Yavuz Sultan Selim dönemi

Hızır ve Oruç 1516'da ele geçirdikleri yüklü bir gemiyi armağan olarak Piri ReisYavuz Sultan Selim'e gönderdiler Bunun üzerine Yavuz Sultan Selim de onlara verdiği desteğin bir ifadesi olarak armağanlar yolladı Oruç Reis ve Hızır Reisi'in, ağabeyleri İshak'ın da kendilerine katılmasından sonra korsanlıkla yetinmeyip Kuzey Afrika'da toprak edinmeye başladılar 1516-1517'de İspanyollara karşı savaştılar ve Tenes, Tlemsen ve Oran kentlerini ele geçirerek Cezayir'i denetimlerine aldılar Oruç Reis Cezayir hükümdarı ilan edildi İspanyollar ertesi yıl Cezayir’i geri almak için Araplarla birleşerek saldırıya geçti Bu savaşta
himayesinde Osmanlı Padişahı




Hızır Reisin ağabeyleri olan İshak Reis ve Oruç Reis öldürüldü Hızır Reis, Yavuz Sultan Selim adına para bastırıp hutbe okutarak ona bağlılığını bildirdi Yavuz Sultan Selim'de Hızır Reis’i Cezayir Beylerbeyliğine atayarak koruması altına aldı Bunun üzerine önce Tunus ve Tlemsen Beyleri birleşerek Cezayir'e yürüdüler Cezayir şehri dışındaki toprakları alıp, Cezayir içindeki halkı ayaklandırdılar Ayaklanmayı bastıran Hızır Reis beyleri durdurdu 1519'da Cezayir'e gelen İspanyol donanmasını mağlup etti Ama Cezayir halkının durumu ve Tunus Beyi ile yapılan savaşın iyi netice vermemesi üzerine gemileri ve kendine bağlı Reislerle Cezayir'i bırakıp Şerşel Adaları’na çekildi

Barbaros'un Kaptan-ı Derya "Hayreddin" olması

Hızır Reis 1520-1525 arasında Avrupa’nın Akdeniz kıyılarını vurarak büyük ganimetler elde etti 1525’de Cezayir'i yeniden ele geçirdi Ertesi yıl Şerşel'e baskın düzenleyen Cenevizli Amiral Andrea Doria’yı yenilgiye uğrattı Kanuni Sultan Süleyman’ın Alman seferi sırasında Andrea Doria’nın Mora kıyılarına saldırması Osmanlıları güç duruma düşürdü Bunun üzerine Kanuni, Hızır Reis'i İstanbul'a çağırdı ve 1533’te "Hayreddin" adını verdiği Hızır Reis’i Osmanlı donanmasının başına (kaptan-ı derya) atadı
Hayreddin Paşa 1534'te Akdeniz’e açıldı ve İtalya kıyılarına seferler düzenleyip Tunus'u ele geçirdi Ancak Andrea Doria komutasındaki Haçlı donanması karşısında Tunus'u bırakmak zorunda kaldı ve ertesi yıl İstanbul'a döndü 1536'da daha güçlü bir donanmayla yeniden Akdeniz'e açılan Barbaros, İtalya kıyılarını vurdu ve Ege Denizi'ndeki Venedik adalarını Osmanlı topraklarına kattı

Preveze Deniz Savaşı


Osmanlıların Akdeniz’deki denetiminin artması üzerine, Papalık, Venedik, Ceneviz, Malta, İspanya ve Portekiz gemilerinden oluşan bir "Haçlı donanması" kuruldu ve başına Andrea Doria getirildi Osmanlı donanması ile Haçlı donanması 1538’de Preveze Körfezi önlerinde karşılaştı Haçlıların 600'den fazla gemisi vardı Bunun 308'i harp teknesi olup, 120'si en büyük oturak gemileriydi Haçlılar donanmaya on binlerce forsadan başka 60 bin asker bindirmişlerdi Hayrettin Paşa komutasında ise 122 kadırga ve forsalar dışında 20 bin askeri vardı Toplamı 80 bin kişiyi bulan bir



deniz savaşı daha önce hiç görülmemişti Savaş sonucunda haçlı donanması 128 gemisini kaybetmiş, 29'u da Osmanlı denizcileri tarafında ele geçirilmişti Hayrettin Paşa hiçbir gemisini kaybetmezken dört yüz kadar levent'i sehit olmuştu Hayreddin Paşa, tarihe Preveze Deniz Savaşı olarak geçen savaşın mutlak galibiyetini Osmanlı devletine kazandıran Kaptanı Derya olarak adını tarihe yazdıracaktı Bu zafer Osmanlı Devleti’nin Akdeniz'deki egemenliğini pekiştirdi




Barbaros Hayreddin Paşa komutasındaki Osmanlı donanması 1543'te Fransa, ToulonMatrakçı Nasuh'un eseri

limanında


Kutsal Roma-Cermen İmparatoru Şarlken, Preveze’nin öcünü almak için 1541'de Cezayir'e saldırdıysa da başarılı olamadı Bu arada Fransa Kralı I François, Şarlken'e karşı Osmanlılardan yardım isteyince, Kanuni Barbaros’u Fransa’nın Akdeniz kıyılarına gönderdi Barbaros, Toulon'da Fransız donanmasıyla birleşerek 1543'te Nice'i aldı Ertesi yıl İstanbul’a dönen Barbaros Hayreddin Paşa, 4 Temmuz1546’da burada öldü, Beşiktaş'taki türbesine defnedildi

Etkileri

Osmanlı Devleti'nin kaptan paşaları, hil'atlerini Barbaros'un Beşiktaş'taki türbesinde giyerlerdi, bu törende dua edilir ve fakir fukaraya yemek verilirdi
Sefere çıkan veya tatbikata giden Türk gemileri, günümüzde dahi bu türbenin önünden geçerken Barbaros'u top atışıyla selamlarlar
Barbaros Hayreddin Paşa’nın anısına 1941-1943’te İstanbul’un Beşiktaş semtinde dikilen Barbaros Anıtı, ünlü heykelciler Ali Hadi Bara ile Zühtü Müridoğlu tarafından yapılmıştır Heykelin arkasında Yahya Kemal Beyatlı'nın şu dizeleri yazılıdır:




Deniz ufkunda bu top sesleri nerden geliyor?
Barbaros, belki, donanmayla seferden geliyor!
Adalar`dan mı? Tunus`dan mı, Cezayir`den mı?
Hür ufuklarda donanmış iki yüz pare gemi
Yeni dogmuş aya baktıklari yerden geliyor;
O mübarek gemiler hangi seherden geliyor?
Beşiktaş'taki Kadıköy iskelesine Beşiktaş Barbaros Hayrettin Paşa İskelesi adı verildi ve mimarlar Erkan İnce ile M Hilmi Şenalp tarafından Osmanlı Mimarisi tarzında yenilendi
Türk Donanması'ndaki muhtelif gemilere adı verildi



Muharebelerinin kronolojisi

• Oruç Reis'in Ege Denizi'nde Rodos Şövalyelerine tutsak düşmesi, kardeşi İlyas'ın şehit olması
• 1510 Oruç Reis serbest kaldıktan sonra, yaşadığı olayın etkisiyle tüccar yerine korsan olmaya karar verdi
• Oruç Reis, Akdeniz kıyılarına akınlar düzenledi ve ganimetler elde etti
• Hızır Reis ticareti bırakarak Cerbe Adası’na gelip ağası (ağabeyi) Oruç Reisle beraber korsanlığa başladı
• 1512 İki kardeş Tunus Sultanı Muhammed ile anlaşarak Tunus’taki Halkü’l-Vaâd (La Gaulette) limanını kullanmaya başladı
• 1516-1517'de İspanyollara karşı savaştı ve Tenes, Tlemsen ve Oran kentlerini ele geçirerek Cezayir'i denetimlerine aldılar
• 1517 Oruç Reis Cezayir hükümdarı ilan edildi
• 1518 İspanyollar Cezayir’i geri almak için Araplarla birleşerek saldırıya geçtiler Bu savaşta kardeşleri İshak Reis ve Oruç Reis şehit oldular
• 1518 Yavuz Sultan Selim, Hızır Reis’i Cezayir Beylerbeyliğine atayarak koruması altına aldı
• 1519 Hızır Reis, İspanya donanmasını yenilgiye uğrattı
• Cezayir'i bırakarak Şerşel Adaları’na çekildi
• 1520-1525 arasında Avrupa’nın Akdeniz kıyılarını vurarak büyük ganimetler elde etti
• 1530’da Cezayir'i yeniden ele geçirdi
• 1531 Şerşel'e baskın düzenleyen Cenevizli Amiral Andrea Doria’yı yenilgiye uğrattı
• 1534'te Akdeniz’e açıldı ve İtalya kıyılarına seferler düzenledi
• 1534 Tunus'u ele geçirdi Ancak Haçlı donanması karşısında Tunus'u bırakmak zorunda kaldı
• 1536'da daha güçlü bir donanmayla İtalya kıyılarını vurdu
• 1536 Ege Denizi'ndeki Venedik adalarını Osmanlı topraklarına kattı
• 1538’de Preveze Deniz Savaşında Haçlı Donanmasını yendi
• Toulon'da Fransız donanmasıyla birleşerek 1543'te Kutsal Roma Germen İttifakını yenerek Nice'i aldı

Önce gelen:
Kemankeş Ahmed Bey Kaptan-ı Derya
1533 –1546 Sonra gelen:
Sokullu Mehmed Paşa
Kitapları


Gazavat-ı Hayrettin Paşa - Türk Edebiyat tarihinin ilk otobiyografi denemesidir Eserin baş tarafında da belirtildiği gibi Barbaros Hayreddin Paşa biyografisini Seyyid Muradi'ye yazdırmıştır Kanuni Sultan Süleyman bir gün Barbaros Hayreddin'i huzuruna çağırmış ve ferman etmiş:" Bre Hayrettin bir kulun ömrüne bu kadar az zamanda bu kadar çok fütuhat düşmez Bana ister manzum ister mensur bir eser yaz ben de haine-i amiremde saklayayım ki bizden sonra gelecek nesillere ibret ve ders olsun" Bu ferman üzerine kendi söylemiş, Seyyid Muradi yazmıştır