Bağlam Nedir? Bağdaşıklık Nedir? Bağdaştırma Neye Denir?

Bağlam Nedir? Bağdaşıklık Nedir? Bağdaştırma Neye Denir?
Bağlam Nedir? Bağdaşıklık Nedir? Bağdaştırma Neye Denir?

BAĞLAŞIKLIK
Tanım: Bir metinde dil öğelerinin (ek, kelime ve kelime grupları) dil bilgisi kurallarına uyularak yan yana getirilmesine (cümle oluşturulmasına) bağlaşıklık (dil bilgisi bağıntısı) adı verilir Bağlaşıklık cümlede aşağıda unsurların gerçekleşmesinde etkilidir

1 Bağlaşıklık cümlede anlam belirsizliğini ve bundan kaynaklanan anlatım bozukluğunu engeller
Ör: Geleceğini annemden duydum==> “Onun geleceğini annemden duydum” ve ya “Senin geleceğini annemden duydum”
Yarışmada birinci olduğuna sevindim ==> “Senin yarışmada birinci olduğuna sevindim” Ya da “Onun yarışmada birinci olduğuna sevindim”

2 Eklerin eksik veya yanlış kullanılmasına ve bundan doğacak anlatım bozukluğuna engel olur
Ör: Bu çocuklar fakir ülkenin, savaş nedeniyle gerekli eğitimi alamayan çocuklardır==>
Bu çocuklar fakir ülkenin, savaş nedeniyle gerekli eğitimi alamayan çocuklarıdır
Senin en sevdiğim yanın derslerine düzenli çalıştığındır ==> Senin en sevdiğim yanın derslerine düzenli çalışmandır

3 Dolaylı tümleç eksikliğini ve bundan kaynaklanan anlatım bozukluklarını engeller
Ör: Öğrencileri rahat edecekleri odalara yerleştirip, en iyi imkânları sağladı ==>Öğrencileri rahat edecekleri odalara yerleştirip onlara en iyi imkânları sağladı
Burada daha çok eski arkadaşlarını arıyor, hasret duyuyordu ==> Burada daha çok eski arkadaşlarını arıyor, onlara hasret duyuyordu

4 Nesne eksikliklerini ve bundan kaynaklanan anlatım bozukluklarını engeller
Ör: Televizyona çok bakıyor, akşama kadar kapatmıyor ==> Televizyona çok bakıyor, televizyonu akşama kadar kapatmıyor
Herkesin fikrine saygı gösteriyor, dinliyor==> Herkesin fikrine saygı gösteriyor, onları dinliyor

5 Özne eksikliğini ve bundan kaynaklanan anlatım bozukluklarını engeller:
Ör: Kapıya dayanmayın, dün boyandı ==> Kapıya dayanmayın, kapı dün boyandı
Nüfus sayımı bu yıl yapıldı, bir hayli artmış==> Nüfus sayımı bu yıl yapıldı, nüfusumuz bir hayli artmış

6 Fiilin veya yardımcı fiilin yanlış kullanılmasını ve bundan doğan anlatım bozukluklarını engeller
Ör: Ekşiyi az, acıyı ise hiç sevmezdi ==> Ekşiyi az sever, acıyı ise hiç sevmezdi
Kitap için kendine verilen paranın eksik ve yeterli olmadığını söyledi ==> Kitap için kendine verilen paranın eksik olduğunu ve yeterli olmadığını söyledi
Bu davranışıyla bize yarar mı sağladı zarar mı belli değil Bu davranışıyla bize yarar mı sağladı zarar mı verdi belli değil

7 Kelimelerin cümle içinde yanlış yerde kullanılmasını ve bundan kaynaklanan anlatım bozukluklarını engeller
Ör: Alınan bu karar savaşta askerin daha çok ölmesine neden oldu ==> Alınan bu karar savaşta daha çok askerin ölmesine neden oldu
İzinsiz inşaata girilmez ==> İnşaata izinsiz girilmez

8 Gereksiz kelime kullanılmasını ve bundan doğacak anlatım bozukluklarını engeller:
Ör: Yalnız gitmekten korkmuş, annesiyle birlikte gitmiş ==> Yalnız gitmekten korkmuş, annesiyle gitmiş
Yüksek sesle bağırmana gerek yok ==> Bağırmana gerek yok

9 Tamlama yanlışlıklarını ve bundan doğacak anlatım bozukluklarını engeller
Ör: Kaza yerine birçok askerî ve polis aracı geldi ==> Kaza yerine birçok askerî araç ve polis aracı geldi
Bu önlemler ekonomik ve sağlık açısından olumlu sonuçlar verdi  Bu önlemler ekonomik açıdan ve sağlık açısından olumlu sonuçlar verdi

10 Etken ve edilgen fillerin bir arada kullanılmasını ve bundan doğacak anlatım bozukluklarını engeller:
Ör: Bütün yemekleri hazırlayıp bir kenara koyulmalıdır “Bütün yemekleri hazırlayıp bir kenara koymalıdır” ve ya Bütün yemekler hazırlanarak bir kenara koyulmalıdır
Bazı yolcuların giriş işlemleri yapmaya başlandı Bazı yolcuların giriş işlemleri yapılmaya başlandı

11 Ek fiilin kullanılmamasını ve bundan doğacak anlatım bozukluklarını engeller
Ör: Boyu kısa bedeni de pek biçimli değildi Boyu kısaydı bedeni de pek biçimli değildi
O yaşlı şair geleneklere bağlı, ama yeniliklere kapalı değildi O yaşlı şair geleneklere bağlıydı, ama yeniliklere kapalı değildi

12 Farklı yüklemlerin aynı özneye bağlanmasını ve bundan doğacak anlatım bozukluklarını engeller
Ör: Hiç kimse okula gelmedi, geziye gitti  Hiç kimse okula gelmedi, herkes geziye gitti
Annem hiçbirimizi azarlamaz, severdi  Annem hiçbirimizi azarlamaz, hepimizi severdi
Her gün okula geç geliyor, erken gelmiyor  Her gün okula geç geliyor hiç erken gelmiyor
Herkes konuşuyor, ders dinlemiyor  Herkes konuşuyor, hiç kimse ders dinlemiyor

BAĞDAŞIKLIK
Tanım: Dil öğelerinin (ek, kelime ve kelime grupları) aralarında oluşturdukları anlam bağıntılarına denir Kelimelerin yeni bir anlam ifade etmek için yan yana gelerek oluşturdukları söz gruplarına bağdaştırma denir Bağdaşıklık cümlelerde aşağıdaki durumlarda etkili olarak anlam bozukluklarını engeller

1 Birbiriyle çelişen ifadelerin bir arada bulunmasını ve bundan doğabilecek anlatım bozukluklarını engeller
Ör: Sanırım bu işi mutlaka kabul edecektir  Bu işi mutlaka kabul edecektir ve ya Sanırım bu işi kabul edecektir
Gönderdiğim paketi eminim bugüne kadar almış olmalısınız Gönderdiğim paketi eminim bugüne kadar aldınız veya Gönderdiğim paketi bugüne kadar almış olmalısınız

2 Olumlu ve olumsuz durumlarda kullanılacak fillerin karıştırılmasını ve bundan doğabilecek anlatım bozukluklarını engeller: ( Olumlu durumlar için: sağladı, vesile oldu, sağladı; olumsuz durumlar için ise: neden oldu, sebep oldu, yol açtı vb fiiller kullanılır
Ör: Bana yardım ederek kısa sürede işi bitirmeme sebep oldu  Bana yardım ederek işi kısa sürede bitirmemi sağladı
Laf taşıyarak aralarının bozulmasına katkıda bulundu  Laf taşıyarak aralarının bozulmasına sebep oldu

3 Cümlenin kurumundaki mantık hatalarını ve bundan kaynaklanan anlatım bozukluklarını engeller
Ör: Sigara içmeye devam ederseniz ölürsünüz hatta kanser bile olursunuz  Sigara içmeye devam ederseniz kanser olursunuz hatta ölürsünüz
Bırakın düşmeden yürümeyi koşamaz bile o==> Bırakın koşmayı düşmeden yürüyemez bile o

4 Yakın sesli ve ya yakın anlamlı kelimelerin anlamlarının birbiriyle karıştırılmasını ve bundan doğacak anlatım bozukluklarını engeller
Ör: Başvurduğu işyerinden son öğretim durumunu gösterir belge istediler  Başvurduğu işyerinden son öğrenim durumunu gösterir belge istediler
Yunus’un saçları büyümüş  Yunus’un saçları uzamış

5 Deyimlerin yanlış kullanılmasını ve bundan kaynaklanacak anlatım bozukluklarını engeller
Ör: O kadar sinirliydi ki yüzünden dökülen bin parçaydı  O kadar sinirliydi ki yüzünden düşen bin parçaydı
Çocuk, arkadaşlarının dediklerine kulak astığı için bu duruma düştü==> Çocuk arkadaşlarının dediklerine kulak asmadığı için bu duruma düştü

Adam hâkimin odasının önünden geçerken içeriye göz gezdirdi==> Adam hakimin odasının önünden geçerken içeriye göz attı

DİL VE ANLATIM
1) Anlatım

Herhangi bir konu üzerinde konuşurken veya bir konu üzerine yazarken,belli bir gayeyi gerçekleştirmek isterizBu gaye,bizi dinlemekte veya okumakta olanlara bilgi vermek,onları nda bizim gibi düşünmelerini,belli bir olay içinde yaşamalarını sağlamak olabilirDuygu ve düşüncelerimizi maksadına uygun olarak dil ve anlatım kuralları içerisinde ifade etmeye “ anlatım “denir
2) Anlatıma hazırlık

Neyi ,niçin ve nasıl anlatmak gerektiği üzerinde düşünmeden konuşmak ve yazmak tutarlı olmazKişi hem konuşurken hem de yazarken düşünerek hareket etmek zorundadırAksi halde konudan uzaklaşabilir, amacını dışına çıkabilir ve konuyla anlatım biçimi birbirine ters düşebilirBu da sözlü ve yazılı anlatımda ki başarıyı engeller
Dipnot Koyma:Yazıda geçen herhangi bir söz yada sözcükle ilgili olarak sayfa altına koyan aydınlatıcı, ek bilgiler içeren yada kaynak belirten açıklamaya dipnot denirYazımızı yazarken kendi birikimlerimizle birlikte başka kaynaklardan da yararlanırızBu kaynakları sayfaların altında dipnot olarak belirtirizBu dipnotlar yazının rasgele değil, kaynaklardan yararlanarak bir emek sonucu hazırlandığını gösterir

Dipnot Koymanın Amaçları:

• Yazıda savunulan görüş ve düşüncelerin doğrulunu desteklemek
• Bilgilerin kaynağını göstererek,yazanı n katkısını ortaya koymak,
• Bilgilerin doğruluk ve güvenirliği ile ilgili olarak okuyucuya deneyim imkanı vermek,
• İlgili konularda yazmak isteyenlere başvuru imkanı sağlamak

Metinde yapı:Her yazı kendi düzeni ,teması ve ifade biçimiyle kendi içinde anlamı olan organik bir birliktir
Metinde yer alan kelimeler, kelime grupları ve cümleler anlatım bütünlüğünün oluşmasını sağlayan ögelerdirBu ögeler anlamlı bir bütün olarak paragrafları oluşturmuş ve paragraflarda metinde anlamlı bir bütün sağlayacak şekilde bir araya getirilmiştir
Seçilen sözcükler, kullanılan ifadeler ,hedef kitleye ve metnin yazılış amacına uygun olmak durumundadır Toplanan bilgiler ve kişisel deneyimler de yine hedef kitleye ve metnin yazılış amacına göre düzenlenmelidir
Metinlerde özelden genele gidilebileceğ i gibi genelden özele de gidilebilir Ancak tutarlı bir sıra ve derecelendirmenin bulunması gerekirAna düşünce etrafında birleşen yardımcı düşünce, bilgi deneyim ve örnekler sebep-sonuç ilişkisine göre düzenlenmelidir
Gözlem:Ayrıntıları fark etmeyi sağlarİyi bir gözlemci olan yazar, bu ayrıntıları okuyucuya da hissettirir
Gözlemlerin etkin olduğu anlatımlarda görsel ögeler öne çıkarılarak betimlemeler yapılır, akla ve düşünceye hitap eden anlatımlarda ise açıklamalı ve tartışmacı bir anlatım yapılır
Özet Çıkarma:Bir yazıyı ya da yapıtı anlamını yitirmeden belli bir oranda daraltıp küçültmeye denir
Özetleme, okunan bir yapıtın bellekte rasgele kalan ayrıntıları olmadığı gibi ,yapıtın kimi yerlerinden gelişigüzel alınmış cümleler topluluğuda değildirÖzetleme önemliyi önemsizden alıp özetleme işidir
Not: Anlatıma hazırlık aşamasında bilgi toplamak , deneyimlerimizi topladığımız bilgilerle zenginleştirmek, düşüncelerimizi gruplandırmak, anlatımı türünün okuyucu ve dinleyici üzerindeki etkisini belirlemek gerekirbilgi toplamak için okumak ,araştırmak,not almak,özet çıkarmak,alıntı yapmak gerekir
3) Anlatımda tema ve konu

Konu:Her yapıtın bir temeli her fikrin bir dayanağı varsa ,her yazınında mutlaka bir konusu vardırYazı yazmaya karar veren kişi için ,her varlık,her olay,her düşünce,her mesele kısacası her şey kompozisyon konusu olabilir
Üzerinde söz söylenilen ,fikir yürütülen yazı yazılan herhangi bir olay ,düşünce veya duruma denir
Tema: Şiirde meydana getirilen duygu,düşünce ve hayale denirKonudan hareketle yansıtılmak istenen duygu hali şiirin bütününe sindirilir
Ana Fikir: Okuyucuya iletilmek istenen düşüncedirYazarı n, bir konuyu okuyucuya aktarma amacıyla yazmış olduğu yazının omurgasıdır
Başlık: Yazı başlığı o yazıda işlenilmesi düşünülen ana fikrin aynasıdırYazı başlığı okuyanların ilgisini çekmeli,onlara tesir etmelidirOkuyucu başlığa bakınca yazının nelerden söz edebileceğini kestirebilmelidir

Tema ve Konu arasındaki ilişki:

• Tema ,sınırlandırılıp somutlaştırılarak “konu” haline getirilir
• Tema daha genel, konu ise daha özel ve somuttur
• Konu görmek ve izlemekle algılanabilirken tema daha çok kavranılır
• Alıntı

Kelime ,kelime grupları yada cümlelerin metinde bulunduğu yere bağlı olarak farklı anlamlar kazanmasına “bağlam” denir Arabam sıfırdır bir sorun çıkarmaz “sıfır”kelimesi cümlelerde
Öğrencilerimden üç kişi sıfır aldı kullanışına göre anlam kazanır

Bir metin yalnızca dil bilgisi kurallarına göre düzenlenmezDil öğelerinin ifade ettikleri husus ve durumlar arasında anlam bağıntıları da vardırBu anlam bağıntılarına bağdaşıklık denirKelimelerin yeni bir anlam ifade etmek için yan yana getirerek oluşturduğu söz gruplarına bağdaştırma denir Dil tek tek kelimelerle konuşulmazBir kavramı anlatması için birden fazla kelime yan yana getirilerek bir şey anlatılır”Ben dergiye yetiştirmek için gün boyu evde zorlukla bir hikaye yazdım”cümlesindeki dil öğeleri (Ben ,dergi, yetiştirmek ,için ,gün boyu ,ev, zorlukla ,bir hikaye ,yazmak) arasında anlam ilişkisi vardır”Hikaye “yazılan bir şeydirBir “yer”de yazılır mesela “ev”de …Öylesine de yazılabilir bir yere “yetiştirmek için “de yazılabilirYetiş tirilecek yer bit matbaa,arkadaş ,öğretmen ,okulda olabilir bir “dergi” de olabilirYazarken “zorluk”da çekilebilir ,kolaycada yazılabilirİşte bu cümleyi oluşturan on bir kelimenin bir merkezde anlamlanmasına “ bağdaştırma” denir
· Bağdaştırmalar, dilde yaygın olarak kullanılan ifadelerle oluşabildiği gibi birbiriyle uyuşmayan kelimelerden de oluşabilir

Çalı demeti Korkunç kıyafet
Ekili tarla Alışılmış Manyak film Alışılmamış
Kurumuş göller Bağdaştırma Masun bir ıssızlık Bağdaştırma