Canlılar Çevreye Nasıl Uyum Sağlar? Canlılar Ve Çevreye Sağladıkları Uyum Hakkında

Canlılar Çevreye Nasıl Uyum Sağlar? Canlılar Ve Çevreye Sağladıkları Uyum Hakkında
Canlılar Çevreye Nasıl Uyum Sağlar? Canlılar Ve Çevreye Sağladıkları Uyum Hakkında

KUŞLAR YAŞADIKLARI ORTAMA UYUM SAĞLAYABİLMEK İÇİN ÇEŞİTLİ ADAPTASYONLAR GÖSTERİRLERBU ADAPTASYONLAR NELERDİR VE YAŞAMLARINI NASIL ETKİLERLER?

Kuşlar (Aves), aktif uçma yeteneğine sahip olan tek omurgalı sınıfı Bu canlılar, uçma yetenekleri sayesinde birbirinden oldukça uzakta bulunan bölgelere erişebilirler ve bu alanları, hayatlarının belirli evrelerinde kullanabilirler Çoğu kuş türünde göç davranışı görülür ve yılın belirli dönemlerinde beslenme, barınma ve üreme için tercih ettikleri alanlar farklıdır

Uçmaya yönelik olarak geliştirilen en önemli adaptasyon tabii ki kanatların gelişimidir Kanatlar, özel yapıları sayesinde su ve havayı geçirmeyecek şekilde oluşmuştur Bu da, uçuş esnasında kuşlara büyük kolaylık sağlar Kanat hareketi ve özellikle uzun mesafe uçuşları, oldukça büyük miktarda enerji ve kas gücü gerektirir Bu amaçla kuşların göğüs kemikleri (sternum) genişlemiş ve diğer omurgalı gruplarına göre çok daha sağlam bir yapı kazanmıştır Göğüs kemiğine bağlanan çok güçlü kaslar da, kanat hareketine yardımcı olan bir diğer adaptasyondur Vücutta enerji üretimi, solunum yoluyla gerçekleştirilir Kuşların uçuş esnasında nefes nefese kalmamalarının tek sebebi de, dolaşım sistemlerindeki farklılık sayesinde aynı anda hem nefes alıp hem de verebilmeleridir Tüm bunlara ek olarak, uçuş sırasında vücut ağırlığının azaltılması için, belirli yapılarda körelmeler görülür Örneğin dikkat ettiyseniz, hiçbir kuşun dişleri yoktur! Gaga ise uçuş sırasında dengenin sağlanmasında, kuyruk ile birlikte işlev görür Bunun yanında; derilerinde hiçbir salgı bezinin bulunmaması (özellikle su kuşlarında bulunan kuyruk dibi yağ bezi haricinde), kemiklerin içerisinde hava boşluklarının bulunması, iç organların arasında ek hava keselerinin varlığı, idrar keselerinin olmayışı, sağ ovaryumun (yumurtalık) ve sağ yumurta kanalının körelmiş olması, ayrıca üreme organlarının üreme dönemleri dışında küçülmesi ve tabii ki tüylerin hafifliği, vücut ağırlıklarını azaltmaya yönelik kazandıkları adaptasyonlardır



Sıcak kanlı oluşları, yüksek enerjili besinleri tercih etmeleri, sindirim-solunum ve boşaltımın oldukça hızlı ve etkin oluşu ve yüksek bir metabolizma hızına sahip oluşları, uçuş esnasında güçlerinin korunmasına yardımcıdır

Vücudun aldığı şekil de, uçma sırasında sürtünmeyi en aza indirecek şekildedir Ayrıca yine bir uçma adaptasyonu olarak, büyük ve gelişmiş kasların çoğu, vücudun arka bölümünde toplanmıştır

Uzun mesafe göçleri öncesinde yağ depolama hızlarını artırarak vücut ağırlıklarını yaklaşık 3 katına çıkarmaları da, bir başka uçma adaptasyonu olarak sayılabilir

KALITIM VE ÇEVRE

Canlıların özelliklerini kromozomlar üzerinde bulunan genler belirlerYumurta ve sperm birleşince oluşan zigotta anne ve babanın genleri biraraya gelirZigotta meydana gelen yeni canlı anne ve babanın özelliklerini gösterirYavruda her karakter için iki gen vardırBiri anneden (yumurtayla) diğeri babadan (spermle) geçmiş olan bu genler yeni canlının genleridir

Genlerle aktarılan özellikler kalıtsaldır(saç ve göz rengi,kan grubu,altı parmaklılık,dil yuvarlama) Özelliklerin ortaya çıkışında canlının yaşadığı çevrede önemli rol oynarEğer çevre koşulları uygun değilse,bazı kalıtsal özellikler ortaya çıkmayabilirÇevre,kalıtımın şekillenmesini ve kalıtsal özelliklerin ortaya çıkmasını sağlarAncak yeni kalıtsal özellik oluşturamaz

MODİFİKASYON
Çevre etkisiyle vücut hücrelerinde görülen ve kalıtsal olmayan değişikliklere modifikasyon denirDeğişme vücut hücrelerinde olduğu için kesinlikle yavru canlıya geçmez yani kalıtsal değildirOrtam sıcaklığı,ışık,nem oranı ve beslenme modifikasyona neden olan etkenlerdir

Canlının kalıtıma bağlı olmaksızın çevrenin etkisiyle ortaya çıkan özellikleride vardırÇevrenin etkisi ortadan kalktığında veya değiştiğinde canlıdaki değişikliğinde ortadan kalktıgı görülürGüneşin etkisiyle derinin esmerleşmesi,yapılan spor nedeniyle kasların gelişmesi buna örnek gösterilebilinir

Gelişime Kalıtım ve Çevrenin Etkisi

Bir bireyin ne olacağını kalıtımı ve çevresi belirlerHer iki faktörde gelişmenin her basamağında canlı üzerinde etkisini gösterirFarklı ortamlarda bir canlının fenotipi değişebilirBu değişiklik kalıtsal değildirÇünkü bu sırada genler değişmez ,sadece genlerin işleyişi değişirÇevre faktörlerinin (sıcaklık,ışık,nem,besin) canlının fenotipinde meydana getirdiği değişikliklere modifikasyon demiştikCanlının görülen özellikleri (fenotipi) kalıtım ve çevrenin etkisi altındadırBunu bir örnekle açıklarsak ;himalaya tipi tavşanların doğal kürk rengi beyaz fakat ayakları ve kuyrukları siyahtırHimalaya tavşanlarının beyaz kürkü traş edilip soğuğa bırakılırsa vücudunda siyah renkli kılların çıktığı görülürBu örnektende anlaşılacağı gibi kalıtımda çevrede bireyin gözlenen özellikleridir

Çevreden etkilenmeyen kalıtsal karakterlerde vardırÖrneğin kan grubu,renk körlüğü,kulak memesinin yapışık veya serbest olması gibi

DOĞAL SELEKSİYON VE EVRİM

Bir türdeki canlıların sayısı ürümeyle geometrik dizi şeklinde arttığı halde doğadaki sayıları sabit kalırBunun nedeni çevre ve kalıtımdırYaşamsal faliyetler için gerekli olan besin,barınak,su,ışık gibi çevre faktörleri,canlılar arasında yaşama savaşına neden olurBu savaşta başarılı olanlar yaşamlarını sürdürürBaşarılı olamayanlarsa ölür

HBDKettlewell(ketvel)çevreye bağlı olarak güve keleklerinde nasıl değişim olduğunu 1950'li yıllarda açıklamıştır1800'lü yılların ortasına kadar ortamdaki güve kelebekleri açık renkliydiAğaç gövdeleride açık renkliydi ve likenlerle kaplıydıBöyle bir ortamda açık renkli güve kelebeklerinin kuşlar tarafından fark edilip avlanması zorduSanayi devrimiyle birlikte,kirliliğe duyarlı likenler,ortadan kalkmış,ağaç gövdeleri is ve kurumla kaplanmıştı

İngiltere'nin Manchester bölgesinde bu güve kelebeklerinin ilk siyah renkli kelebeği 1848 yılında yakalanmıştır1895 yılına gelindiğindeyse bu güve kelebeklerinin %98'i siyah renkli bireylerden oluşmaktaydıBu çevre şartlarına uyum sağlayan güve kelebeklerinin yaşama şansı artarken ,diğerlerinki ise azalmıştır

Her türün bireyleri arasında mutasyonlar sonucu bir takım değişmeler olurMutasyonlar sonucu değişime uğrayan canlılardan ortam koşullarına uyanların yaşama şansı artarÖrneğin;DDT adı verilen ziraat ilacının ilk kullanıldığı yıllarda hemen hemen bütün böcekler öldüAncak çok az bir kısmı ,kalıtsal özelliklerinden dolayı zarar görmedilerBu özellikteki böceklerin sayısı zamanla arttı

Canlıların yaşama şansını çevre belirlerYaşanılan ortama uyum sağlayan canlılar o ortamda yaşayabilirUyum sağlayamayanlarsa yok olurBu olaya doğal seleksiyon denir

Çeşitli yöntemlerle insanların yararı için daha verimli bitki ve hayvan ırklarının elde edilmesinde uygulanan seçilime yapay seleksiyon denirUzun yıllar önce yaşamış canlılardan,mutasyonlar ve doğal seleksiyonlar sonunda değişerek bugün yaşayan canlıların oluşmasına evrimleşme denirEvrim teorisi,türlerin uzun bir zaman süreci içerisinde kalıtsal yönden farklılaşarak ortam koşullarına uyum sağlayan yeni türlerin oluştuğunu savunurLamarck sonradan kazanılmış,kalıtsal olmayan karakterlerin gelecek kuşaklara aktarılması yoluyla evrimleşme olduğunu düşünmüştürDoğal seleksiyon yoluyla evrimleşme olayının gerçekleştiğini savunan ilk bilim adamı ise Charles Darwin'dirDarwin'e göre mutasyonlar sonucunda yeni karakterler kazanmış olan canlılardan çevre koşullarına uyum gösterenler yaşarken uyum gösteremeyenler yaşamlarını sürdüremeyerek ortadan kalkarlar

LAMARCK'A GÖRE:

Eskiden zürafaların boyunları kısaydıAğaçların yaprakarına yetişebilmek için sık sık boyunlarını uzatıyorlardıBu nedenle boyunları gittikçe uzadıBunların yavrularının boyunları daha uzunduBunlarda besin sağlamak için boyunlarını sık sık uzatıyorlardıBoyunun sık sık uzaması,bugün yaşayan zürafaların boyunlarının uzun olması ile sonuçlandı
DARWİN'E GÖRE:

Eskiden zürafaları boyunları farklı uzunluklardaydıBu farklılık kalıtsal yapılardan kaynaklanıyorduDoğal seleksiyon sonucunda uzun boyunlu olanlar hayatta kaldıKısa boyunlu olanlar ise yaşayamadıEn sonunda,yalnızca uzun boyunlu zürafalar hayatta kalabildi ve bunlar çoğalarak gelecek kuşaklarda uzun boyunlu zürafaların ortamda yaygınlaşmasına neden oldular