Türkiye'deki Kervansaraylar Nelerdir?

Türkiye'deki Kervansaraylar Nelerdir?
Türkiye'deki Kervansaraylar Nelerdir?
KERVANSARAY
Kervansaray kervanların ticâret yolları üzerindeki konak yeri Devlet veya hayırsever kişiler tarafından kurulan bu muhkem binalarda kervan ihtiyaçları ücretsiz karşılanırdı Bunlar, bir şehir içinde olurlarsa, han adını alırdı
İslamiyetin yayılış dönemlerinde askeri maksatla ve sınır emniyetini korumak için kurulan ribatlar, sonraki devirlerde ticari maksatla kullanıldı ve bu binalara, kervansaray adı verildi Türklerin Müslüman olmasından sonra, genişleyen İslam toprakları üzerinde ortaya çıkan kervansaraylar, Selçuklular zamanında en gelişmiş şeklini aldı Anadolu'da bulunan çeşitli ticaret yolları üzerinde yüze yakın kervansaray yapıldı
Uzaktan bakılınca bir kale gibi görünen, içlerine girildiği zaman kervan kafilelerinin her türlü ihtiyaçlarını karşılayacak bir teşkilata sahib olan bu binalar, Selçuklu sultanları ve yüksek devlet görevlileri tarafından büyük ticaret yolları üzerinde her menzil için, yani 30-40 kilometrelik mesafede bir yaptırılmışlardı Müslüman doğu ve Hıristiyan batı ülkeleri arasında bir köprü vazifesini gören Anadolu toprakları üzerine, İkinci Kılıç Arslan, Birinci Gıyaseddin Keyhüsrev, Birinci İzzeddin Keykavus ve Birinci Alaeddin Keykubad gibi iktisadi ve ticari hayatın önemini bilen Selçuklu sultanları; Antalya ve Sinop gibi giriş ve çıkış limanlarıyla önemli ticaret merkezlerini birbirine bağlayan ticaret yolları üzerinde büyük kervansaraylar kurdular Bu merkezlere yerleştirdikleri tüccarlara her türlü yardımda bulundular
Anadolu'ya gelen yabancı tüccarlara da büyük kolaylıklar gösterdiler Yollarda herhangi bir şekilde zarar gören, soyguna uğrayan ve malları denizde batan tüccarların zararlarını devlet hazinesinden tazmin ederek, bir nevi devlet sigortası kurduları Antalya ve Alanya'dan (Alaiyye) başlayıp Isparta, Konya, Aksaray, Kayseri, Sivas, Erzincan ve Erzurum gibi büyük merkezlerden geçerek İran ve Türkistan'a ulaşan doğu-batı istikametindeki yol üzerinde; Konya-Akşehir istikametinden İstanbul'a ve Batı Anadolu vadilerine ulaşan yol üzerinde; Konya, Ankara, Çankırı, Kastamonu, Durağan, Sinop istikametindeki ve Sivas, Tokat, Amasya, Merzifon, Samsun hattıyla Sinop'a ulaşan güney-kuzey ve Elbistan, Malatya, Diyarbakır üzerinden Irak'a giden yollar üzerinde pek çok kervansaray yaptırdılar
İslam dininin misafirperverliğe ve hayırseverliğe verdiği ehemmiyet sonucu, ortaya çıkan kervansarayların bir benzeri, ortaçağ Avrupasında olmadığı gibi, düşüncesi bile mevcut değildi İslam tarihinin önceki devirlerinde olduğu gibi, Osmanlılarda da bu güzel ve faydalı eserler uzun bir zaman halkın hizmetinde kullanıldılar

Duvarlar güvenlik amaçlıdır

Kervansaray veya Kervanhanı diye geçen kervanların ticaret yolları üzerindeki bir konak yeridirKervansaraylar ilk defa 10 yüzyılın sonlarına doğru Selçuk Hanları tarafından yaptırılmıştır Önceleri askeri savunma için düşünülmüş, zamanla artan ticaret ve dini ihtiyaçları karşılaması için genişletilmiştir Selçuklu devrinde ticari yol ağı üzerinde kervanların akşamları güvenli bir şekilde konaklamaları ve ihtiyaçlarını görmeleri için sultan hanı da denilen kervansaraylar yapılmıştır Büyük ticaret yolları üzerinde kurulmuş olan Selçuklu kervansaraylarının aralarındaki uzaklıklar, Orta Asya'da deve yürüyüşü ile günde dokuz saat, yani 40 kilometre esas tutularak saptanmıştır Çevrelerindeki yüksek duvarlarla korunan ve barış zamanlarında pazaryeri olarak da iş gören bu kervansaraylar savaşta kale olarak da kullanılırdı Selçuklu kervansarayları üç genel tipe uygun olarak yapılmışlardır Bunlar, yazlık denilen avlulu, kışlık denilen kapalı ve her iki türün birleştirilmesinden oluşan karma tiplerdir Osmanlı İmparatorluğu döneminde şehirlerdeki hanlar ticaret ve konaklamak için yapılmış gelir getirici vakıf yapılarıdır

AFYON-ÇAY-TAŞHAN

Taş Medresenin doğu cephesinin karşısında bulunan Taşhan (Ebul Mücahit Yusuf Hanı), kitabesine göre III Gıyaseddin Keyhüsrev zamanında, Ebul Mücahit Yusuf Bin Yakup tarafından Taş Medresenin Mimarı Oğul Bey Bin Muhammed'e 677 H (1278 M) yılında yaptırılmıştır
Günümüzde kapalı bölümü ayakta kalan hanın avlusu da bulunmaktaydı Kare planlı kapalı bölümün tam ortasında kubbeli bir kısım vardır Kubbede tuğla kullanılmıştır İç mekandan kesme taştan yapılmış ayakları birleştiren kemerler üzerindeki üst örtüyü oluşturan tonozlar moloz taştır
Hanın üzeri toprak dam ile örtülüdür
Moloz taştan inşa edilmiş olan hanın portali ise kesme taştan inşa edilmiştir

AKSARAY SULTAN HANI
Aksaray-Konya karayolu üzerinde bulunan Sultanhanı Selçuklu Sultanı"Alaaddin Keykubat" tarafından H626-M1229 tarihinde inşa ettirilmiştir İnşa ettirildiği tarihten kısa bir süre sonra yanmış Gıyaseddin Keyhüsrev zamanında mütevelli Seraceddin Bin Ahmet Bin El Hasan tarafından onarılmıştır
İpek yolu üzerinde bulunan, kervanların güvenli bir şekilde konaklamasını sağlayan kervansaray Türkiye'deki örneklerin en büyüğüdür Zaman zaman Moğol istilasına karşı Selçuklular tarafından kale amaçlı kullanılmıştır
Han kışlık ve yazlık olmak üzere açık ve kapalı iki kısımdan oluşmaktadır Hana doğu cephesinde muhteşem bir portalden girilir İnce bir işçiliğe ve anıtsal bir görünüme sahip olan yapıda, kapalı kısma girişi sağlayan portal daha sadedir İleri taşan mermer portal ve köşelerdeki kulelerle 50 metre genişliğindeki cephe abidevi bir görünüştedir
Açık avlunun ortasında bulunan köşk mescid dört kemer üzerine oturtulmuştur
Avlu kapısındaki kitabesine göre binanın mimari Muhammed Bin Havlan El-Dimaskı'dır

ADANA-CEYHAN-KURTKULAĞI KERVANSARAYI
Kervansaray 17 yüzyılda Hüseyin Paşa tarafından yaptırılmıştır Yapı daha sonra Mimar başı Mehmet Ağa tarafından onarılmıştır
Yapı 4575x2360 m boyutlarında enine dikdörtgen planlıdır İçte iki sıra halinde uzanan ayaklar birbirine sivri kemerle bağlanmıştır Ayaklar ve sivri kemerler de yapının üzerini örten beşik tonozları taşımaktadır Duvarlar yonu taşı kaplıdır Duvarlar kuzey ve güney cephelerde payandalarla desteklenmiştir Yapının giriş kapısı doğu cephede yer almaktadır

AFYON-İHSANİYE-DÖĞER KERVANSARAYI
Döğer kervansarayı 15 yüzyılda Sultan II Murat döneminde inşa edilmiştir
Yapı enine dikdörtgen planlıdır Toplam uzunluğu 5650mdir Bitişik iki ayrı bölümden oluşmaktadır Birinci bölüm iki katlıdır Duvarlar yonu taşı kaplıdır Uzun duvarlara bitişik ayaklar birbirine kemerlerle bağlanmış ve üzerleri çapraz tonozlarla örtülüdür İkinci katta yer alan odalar kubbe ile örtülüdür Bu odalardan biri mescit olarak düzenlenmiştir İkinci bölüm tek katlı ve duvarlar moloz taş örgülüdür İçte yer alan dört ayak birbirlerine kemerle bağlanmış ve üzerleri beşik tonozla örtülüdür

KAYSERİ-BÜNYAN-KARADAYI KÖYÜ-KARATAY HAN
Kervansaray 1240-41 yılında Selçuklu devlet adamlarından Cemalettin Karatay tarafından yaptırılmıştır Yapı yazlık ve kışlık bölümlerinden oluşmaktadır Yazlık kısmı avluludur Kışlık kısmının üzeri tamamen kapalıdır
Yazlık kısmının cepheden dışa taşkın taç kapısı geometrik, bitkisel motifli bordürler, insan ve hayvan tasvirleri ile dikkat çekmektedir Yazlık kısmında mescit ve hamam gibi bölümler yer almaktadır Kışlık kısmı enine yedi neflidir Neflerin üzeri beşik tonoz örtülüdür Orta nefin merkezine piramidal külah örtülü kubbe yerleştirilmiştir Yapının duvarları yonu taş kaplı, duvarlar dıştan payandalarla desteklenmiştir

KASTAMONU-MERKEZ-KURŞUNLU (İSMAİL BEY) HANI
Han Candaroğlu Beyi İsmail Bey tarafından 1460 yılında yaptırılmıştır Yapı iki katlı ve avluludur Avlusu 19x19 m boyutlarındadır İçte iki katta toplam 51 oda bulunmaktadır Odaların önünde revaklar yer almaktadır Han dış cephesinde 11 adet dükkan yer almaktadır Yapının iç duvarları yonu taşı, dış duvarları moloz taş kaplıdır

TOKAT-PAZAR-MAHPERİ HATUN KERVANSARAYI
Kervansaray Selçuklu Sultanı I Alaeddin Keykubad'ın birinci eşi Mahperi Hatun tarafından M1238-39 yılında yaptırılmıştır Konya'yı Sinop'a bağlayan kervan yolu üzerinde yer almaktadırYapı yazlık ve kışlık olmak üzere iki kısımdan oluşmaktadır Yazlık avlulu ve revaklıdır Kışlık kısım tamamen kapalı ve üzeri ayaklar üzerine tonozlarla örtülüdür Yazlık ve kışlık kısmına mukarnas kavsaralı portal kapılarla girilmektedir Duvarlar yonu taşı kaplı ve dıştan payandalarla desteklenmiştir