Osmanlı Devleti'nin Gerilemesinin Nedenleri Nedir? Osmanlı Devletinde Gerileme Nedeni

Osmanlı Devleti'nin Gerilemesinin Nedenleri Nedir? Osmanlı Devletinde Gerileme Nedeni
Osmanlı Devleti'nin Gerilemesinin Nedenleri Nedir? Osmanlı Devletinde Gerileme Nedeni
Yukarıda ifade ettiklerimizin yanı sıra Osmanlı Devleti'nin gerileme sebepleri içinde sayılan ögelerin başlıcalarını şu şekilde özetlemek mümkündür:
1- Kanuni Sultan Süleyman'dan sonra Osmanlı yöneticilerinde ve yönetiminde bozulma başlamıştır
2- Macaristan'ın fethinden sonra imparatorluk doğal sınırlarına ulaşmış, daha fazla gelişme şansı bulamamıştır
3- Osmanlı Devleti Avrupa'da gelişen savaş teknolojisine ayak uydurmamış ve düzenli Avrupa orduları karşısında yenilgiye uğramaya başlamıştır
4- Kapitülasyonlarla gayri müslim Osmanlı tebaasının bir nevi himayesine hak kazandıklarını iddia eden yabancı devletlerin tesirleriyle, muhtelif mezheplere mensup Hıristiyan tebaanın hükümet tarafından idaresinde bazı problemlerin ortaya çıkması,
5- XVII asrın ortalarından sonra, harplerin bir gelir kaynağı olmaktan ziyade büyük masraflara yol açması,
6- Büyük devletlerin tamamı gibi muhtelif dinlere, mezheplere inanan, muhtelif dillerle konuşan birçok kavimlere hakim Osmanlı İmparatorluğu'nun tebaasını, maddî, manevî tesirlerle uzlaştırarak birleştirmeye muvaffak olamaması,
7- Ordu ve maliyenin bozulması vb
Bütün bu ve benzeri söylenenlerde gerçek payı yok değildir Ancak bize kalırsa, bunlar birer neden değil sonuçturlar

Osmanlı İmparatorluğu’nun gerileme nedenleri birkaç gruba ayrılabilir:

Merkezi Yönetimin Bozulması

Osmanlı merkezi yönetiminin bozulmasında;

• 17 yüzyıldan itibaren tahta çıkan padişahların devlet işlerine ilgisiz kalmaları ve genellikle ordunun başında sefere çıkmamaları ve zevki-i sefa yapmaları
• Şehzadelerin sancaklara gönderilmemesinden dolayı, devlet işlerinde yeterli bilgi ve tecrübeye sahip olmadan devletin başına geçmeleri
• Padişahların tecrübesizliğinden yararlanan saray kadınlarının ve ağalarının devlet yönetiminde etkili olmaları
• Küçük yaşta tahta çıkmaları (4 Mehmed 6 yaşında tahta çıkmıştır)
• Önemli makamların liyakata bakılmadan rüşvet ve iltimas yoluyla dağıtılması gibi nedenler etkili olmuştur

Devlet yönetiminde otoritenin sarsılması, halkın devlete olan güveninin azalmasına ve iç isyanların çıkmasına neden olmuştur Deneyimsiz kişiler tahta geçmiş, bu nedenle merkezi yönetim bozulmuştur

Ekonominin Bozulması

16 yüzyılın sonlarından itibaren Osmanlı ekonomisinin bozulmasında;

• Coğrafi Keşiflerin etkisiyle ticaret yollarının yön değiştirmesi ve gümrük gelirlerinin büyük ölçüde azalması
• 17 yüzyılda Avusturya ve İran ile yapılan savaşların yüklü harcamalara yol açması
• İhracatın azalması, ithalatın artması ve kapitülasyonların giderek Avrupalı devletlerin sömürü aracı haline gelmesi
• Sömürgelerden Avrupa’ya yüklü miktarda altın ve gümüşün gelmesi, bu madenlerin bir miktarının Osmanlı ülkesine girmesi ve paranın değerini düşürerek enflasyonu artırması
• Vergilerin yükseltilmesi üzerine köylerde yaşayan insanların vergilerini ödeyemeyerek tarımsal üretimi bırakmaları
• Saray masraflarının artması

gibi nedenler etkili olmuştur Köyden şehre göçler sonucu üretim azalmıştır fazladan asker alımı ile askeri masrafların artması gibi nedenlerde etkili olmuştur

Askeri Sistemin Bozulması

• III Murat döneminden itibaren kapıkulu ocaklarına kanunlara aykırı asker alınarak sayılarının artırılması
• Yeniçerilerin geçim sıkıntısını ileri sürerek askerlik dışında işlerle uğraşmaları
• İltizam sisteminin yaygınlaşması üzerine tımar sisteminin önemini kaybetmesi ve eyaletlerde asker yetiştirilmemesi
• Askeri bilgisi olmayan insanların komutanlık rütbelerine getirilmesi
• Avrupa’da meydana gelen harp teknolojisindeki gelişmelerin takip edilmemesi
• Yeniçerilerin sayılarının artmasıyla kendilerini büyük bir güç olarak görmesi

gibi etkenler Osmanlı askeri sisteminin bozulmasına neden olmuştur

Sosyal Alandaki Bozulmalar

Tımar sisteminin bozulması, nüfusun artması ve Anadolu’da çıkan Celali isyanları halkın devlete olan güvenini sarsmıştır 17 yüzyılda başta İstanbul olmak üzere büyük şehirlerin nüfusları hızla artmış, bu durum şehirlerde işsizliğe ve güvenliğin bozulmasına neden olmuştur Sonuç olarak, devlet bu isyanları güçlükle bastırdı ve halkın devlete güveni azaldı Eğitim Sisteminin Bozulması

• Eğitim sisteminin temelini oluşturan medreselerin çağın gerisinde kalması ve Avrupa’da eğitim alanında meydana gelen yeniliklerin takip edilmemesi
• Pozitif bilimlerin medreselerin müfredatından çıkarılması
• Medrese öğrenimi görmemiş pek çok kişiye ilmi rütbeler verilmesi
• Yeni doğmuş çocuklara müderrislik unvanının verilmesi ve beşik uleması diye adlandırılan bir sınıfın ortaya çıkması

Dış Etkenler

• Coğrafi Keşiflerle zenginleşen ve ekonomilerini güçlendiren Avrupa devletleri, Rönesans ve Reform hareketleriyle düşünce ve bilim hayatında önemli atılımlar yapmıştır Osmanlı İmparatorluğu Avrupa’daki teknolojik ve bilimsel gelişmelere ayak uyduramamış, Avrupa’nın gerisinde kalmıştır
• İmparatorluğun batıda iyana,doğuda İran'a kadar ulaşmasıyla imparatorluğun doğal sınırlara ulaşması
• Avrupalıların Haçlı anlayışıyla Osmanlı İmparatorluğu’na hep birlikte saldırmaları duraklamaya neden olmuştur

17 yüzyılda Osmanlı–Avusturya İlişkileri şu şekilde gelişmiştir:

1593–1606 Devlet-i Aliye(Osmanlı)–Avusturya Savaşları

silici mehmet paşa döneminde imzalanan antlaşma tarafların karşılıklı saldırılarıyla bozulmuş ve iki devlet arasında savaşlar başlamıştır İki devlet arasındaki savaş Avusturya’nın isteğiyle Zitvatorok Antlaşması imzalanarak sona erdirilmiştir (1606) Zitvatorok Antlaşması ile Osmanlı Devleti;

• keje, Eğri ve Estergon kaleleri Osmanlıya bırakılacak
• Avusturya vergi ödemeyecek ama sembolik bir savaş tazminatı ödeyecek (Savaşın yıllarca sürmesinden dolayı iki devletin de hazinesi boşalmıştı)
• Avrupa’daki 1533 İstanbul Barış Antlaşması ile kesin olan büyük siyasi üstünlüğünü kaybetmiştirAncak askeri ve stratejik üstünlüğü 1683 İkinci Viyana Kuşatması ve 1699 Karlofça Barış Antlaşması'na kadar devam etmiştir
• Avusturya arşidükü(Kral demektir)Osmanlı padişahına denk hale gelmiştir Böylece, Osmanlı Devleti’nin Avrupa devletleriyle hukuki eşitlik dönemi başlamıştır (İstanbul Antlaşması ile başlayan siyasi üstünlük resmiyette bu antlaşma ile son buluyor gibi gözükse de daha uzun yıllar 2 devlet arasındaki haberleşmelerde Osmanlı Devleti'nin üstünlüğü devem edecekti)

II Viyana Kuşatması ve Osmanlı - Almanya-Avusturya Savaşı

Ana madde: II Viyana Kuşatması Avusturya, Orta Avrupa’da gücünü artırmak için Macaristan’a egemen olma politikası izlemiştir Macarlara yardım etmeyi kabul eden Sadrazam Merzifonlu Kara Mustafa Paşa sefere çıkarak Viyana’yı ikinci defa kuşatmıştır (1683) Osmanlı orduları Viyana önlerinde bozguna uğrayarak geri çekilmiştir
Osmanlıların Viyana önlerinde bozguna uğraması, Avrupa’da büyük bir sevinç meydana getirmiş ve Papa’nın gayretleriyle Türkleri Avrupa’dan atmak amacıyla Kutsal İttifak kurulmuştur (1684) Bu ittifaka; Avusturya, Lehistan, Venedik, Malta şövalyeleri ve sonradan Rusya katılmıştır 16 yıl devam eden savaşlarda Osmanlı Ordusu yenilmiş, kutsal İttifak devletleriyle Osmanlı Devleti arasında Karlofça Antlaşması imzalanmıştır (1699) Karlofça Antlaşması'yla;

• Osmanlı Devleti batıda ilk kez toprak kaybetmiştir
• Osmanlı Devleti Orta Avrupa'daki egemenliğini kaybetmiştir
• Avrupa devletleri savunmadan saldırıya geçmiş ve askeri bakımdan üstünlükleri ortaya çıkmıştır
• Osmanlı Devleti Sakarya Meydan Muharebesi'ne kadar savunma durumuna geçmiş, kaybettiği toprakları geri alma ve yeni toprak kaybetmeme siyaseti izlemeye başlamıştır

İstanbul Antlaşması

Karlofça Antlaşması’ndan sonra Rusya ile Osmanlı Devleti arasında İstanbul Antlaşması imzalanmıştır (1700) Osmanlı Devleti, Karlofça ve İstanbul Antlaşmaları’yla kaybettiği toprakları geri alabilmek amacıyla 18 yüzyılda Avusturya, Venedik ve Rusya ile savaşlar yapmıştır İç İsyanlar ve Sonuçları

İstanbul isyanları kapıkulu askerlerinden yeniçeriler ve sipahiler tarafından çıkarılmıştır İstanbul isyanlarının çıkmasında;

• Devlet yönetimindeki otorite boşluğundan yararlanan yeniçeri ağaları ve saray kadınlarının yönetimi olumsuz yönde etkilemeleri
• Kapıkulu sisteminin değişmesi ve ocağa askerlikle ilgisi olmayan kişilerin alınması
• Kapıkulu askerlerinin maaşlarının zamanında ödenmemesi veya ayarı düşük paralarla ödenmesi
• Yeniçerilerin cülus bahşişi almak için sık sık padişah değiştirmek istemeleri
• Devlet yönetiminde etkin olmak isteyen devlet adamlarının yeniçerileri kışkırtması
• Yeniçeri ve sipahilerin çıkarları doğrultusunda hareket etmeyen padişah ve devlet adamlarını görevden uzaklaştırmak istemeleri
• Kapıkulu askerlerinin disiplin altında tutulamaması

gibi nedenler etkili olmuştur İstanbul isyanları devlet düzeni değiştirmeye yönelik olmayıp, yönetimi şahıslara karşı yapılmıştırİstanbul isyanları sonucunda;

• İsyanların zayıflaması
• Kadı ve sancak beylerinin kanunlara aykırı davranarak halkı zor duruma düşürmeleri
• Osmanlı–İran ve Osmanlı–Avusturya savaşları

gibi nedenler etkiancılar, daima isteklerini yaptırmayı başarmışlar ve Osmanlı merkezi idaresi üzerinde kapıkulu (özellikle yeniçeriler) askerlerinin etkisi artmıştır

• İsyancılar, padişah ve devlet adamlarını görevden almışlar, hatta öldürmüşlerdir
• İsyanlar İstanbul’da asayişin bozulmasına, halkın zor durumda kalmasına, şehirde yangınların çıkmasına ve yağmalamaların yapılmasına neden olmuştur

Celali İsyanları Yavuz Sultan Selim zamanına kadar uzanır 17 yüzyılda Anadolu’da çıkan isyanlara “Celali İsyanları” denilmiştir Celali isyanlarının sebepleri;

• Eyaletlerde devlet yönetiminin bozulması ve vergi toplamada adaletsiz davranılması
• Dirlik sisteminin bozulması ve dirliklerin dağıtımında haksızlıkların yapılması
• 17 yüzyılda savaşların uzun sürmesi ve yenilgiyle sonuçlanmasından dolayı askerden kaçanların Anadolu’da eşkiyalığa başlaması
• Devşirme asıllı devlet adamlarının Anadolu halkıyla kaynaşamamaları
• Merkezi otoriteli olmuştur Celali isyanlarının sonucunda;

• Anadolu’da devlet otoritesi sarsılmıştır
• Anadolu’da huzur ve güvenlik bozulmuş, birçok şehir ve kasaba harap olmuştur
• Üretim faaliyetleri azalmış, ekonomi bozulmuştur
• Vergiler toplanamamış ve devletin gelirleri azalmıştır
• Psikolojik değerlerin bozulması