Yan Anlam - Yan Anlam Nedir? Yan Anlam Örnekleri Nelerdir Yan Anlamlarla İlgili Örnek

Yan Anlam - Yan Anlam Nedir? Yan Anlam Örnekleri Nelerdir Yan Anlamlarla İlgili Örnek
Yan Anlam - Yan Anlam Nedir? Yan Anlam Örnekleri Nelerdir Yan Anlamlarla İlgili Örnek
Yan Anlam

Dildeki en küçük anlamlı birimler olan sözcüklerin, anlam yükünü, birbirleriyle olan bağlantılarının yanı sıra, cümle içindeki kullanımları da belirler
Sözcükler temel anlamlarının yanı sıra, temel anlam*larıyla ilgili olan, temel anlamları dışında başka bir anlam kazanmışsa, buna yan anlam denir
Temel anlamla yan anlam arasında mutlaka anlam*sal bir ilgi, yakınlık vardır Bir başka söyleyişle: Yan anlamlar, temel anlamların varyasyonlarıdırDilin ilk dönemlerinde sözcükler, tek bir varlık ya da kavramı karşılarken, zaman içinde birden çok varlık ya da kavramı anlatır duruma gelmiştir Sözcüğün işte bu, zaman içinde diğer varlık ve kavramları karşı*ladığı anlamlarına yan anlam denir
ÖRNEKLER
"Kesmek" eyleminin temel anlamı "bıçak, makas gibi kesici araçlarla bir şeyi ikiye ayırmak"tır
"Nişan töreninde kurdeleyi damadın amcası kesti" cümlesinde "kesmek" eylemi, temel anlamda kulla*nılmıştırsözcüğü,
"Patates soyarken elini kesti" kesici bir araçla yaralanmak" anlamında, yan anlam olarak kullanılmıştır
"Oyun kağıdını ortadan kesti" cümlesinde "kesmek" sözcüğü, "destenin üzerinden bir bölümü kaldırıp öte yana koymak" anlamında, yan anlam olarak kullanıl*mıştır
"Zil çalınca, öğretmen dersi kesti" cümlesinde "kes*mek" sözcüğü, "son vermek" anlamında, yan anlam olarak kullanılmıştır
"Konut fonu için, maaşından elli bin lira kesmişler" cümlesinde "kesmek" sözcüğü, "alıkoymak, verme*mek" anlamında yan anlam olarak kullanılmıştır

YAN ANLAM

Temel anlamıyla bağlantılı olarak zamanla ortaya çıkan değişik anlamlara yan anlam denir Sözcüğün Gerçek Anlamının dışında, ancak Gerçek Anlamıyla az çok yakınlık taşıyan yeni anlamlar kazanması yan anlamı oluşturur Bir sözcüğün yan anlam kazanmasında genellikle yakıştırma ve benzerlik ilgisi etkili olmaktadır

meselâ “göz” dendiğinde akla ilk gelen, kelimenin temel anlamı olan organ adıdır Ama “iğnenin gözü”, “çantanın gözü”, masanın gözü” tamlamalarındaki anlamlar benzetme yoluyla kazandırılmış yeni anlamlardır Bunlara da yan anlam denir

meselâ, “düşmek” kelimesi “Meyveler tek tek yere düştü” cümlesinde temel anlamda; “Çocuğun pantolonu düşüyordu”, “Bu yılın ilk karı düştü” ve “Kavakların gölgesi yola düştü” cümlelerinde yan anlamdadır

Beşiktaş sırtlarına ağaç dikiyorlar (arka taraf)
Gülün tomurcukları sabahleyin patlamış
Uçağın kanadı havada parçalanmış
Başı kırık bir çiviyi sökmeye uğraşıyor
Bu dalda başarılı olabileceğimi sanıyorum
Köprünün ayağına bomba koymuşlar
Şişeyi boğazına kadar doldurdu
Kapının kolunu kırınca babamdan azar işittim
Benim yetiştirdiğim öğrenciler daha başarılı
Yokuşun başına kadar koştuk

Somutlaşma ve soyutlaşma: Dilimizde kelimeler sadece bir anlamda kullanılamaz Yani bir kelime birden fazla yerde ve çok farklı anlamlarda kullanılabilir Onun için somutlaşma ve soyutlaşma, dilimizdeki kelimeler için her zaman mümkündür somut anlamıyla “geçilen yer” demek olan “yol” kelimesi “yöntem, metot” anlamına gelerek soyutlaşmıştır

Yakıştırmaca: Kendi adı olmayan ya da adı olduğu hâlde bilinmeyen varlıklar çeşitli özellikleri nedeniyle uygun olan kelimelerle adlandırılır Buna yakıştırmaca denir Uçağın kanadı, masanın gözü, ayakkabının burnu vb