Öğrenme - Bellek - Düşünme

**Şengül Şirin** · 06-04-2009

Öğrenme - Bellek - Düşünme

Öğrenme Yolları

Öğrenme, tekrar ve yaşantı sonucu davranışlarda meydana gelen oldukça kalıcı değişikliklerdir

Bir çok davranışımız öğrenme sonucu kazanılmıştır

Ancak tüm davranışlarımız öğrenilmiş değildir

Olgunlaşma sonucu ortaya çıkan davranışlar : Örneğin; Ergenlik döneminde gencin sesinin kalınlaşması,
İçdürtüler (fizyolojik güdüler) : Açlık, susuzluk, cinsellik

İçgüdüler : Örümceğin ağ yapması
Refleksler : Bebeğin doğar doğmaz emme davranışı, ışık karşısında göz bebeklerinin küçülmesi öğrenme sonucu edinilmiş davranışlar değildir

Öğrenme ile Anlama Arasındaki Fark
Öğrenme ile anlama aynı şey midir?
Derste anlamak sınavlarda başarılı olmak için yeterli midir?

Anlama, algı alanına giren olayları herhangi bir araca başvurmadan doğrudan doğruya kavramaktır

Bir konunun öğrenilmiş hale gelebilmesi için ise davranışa dönüştürülebilmesi gerekir

Bir konunun ya da kavramın öğrenilmiş olmasının en önemli ölçütü sınavlarda aldığınız puanlardır

Öğrenme Yolları
Yaşamımız süresince öğrendiğimiz bilgiler ve davranışlar yalnızca tek bir yolla edinilmezler

Birden çok öğrenme biçimi vardır ve tüm yaşamımıza yayılan deneyimlerimizi ve bilgilerimizi, ödüllendirerek, koşullanarak, nesneler ve olaylar arasındaki bağları kurarak, gözleyerek ya da fizyolojik gelişime bağlı bedensel yeteneklerimizi kullanarak öğreniriz

Koşullanma Yoluyla Öğrenme
Deneme - Yanılma Yoluyla Öğrenme
Psiko-Motor Öğrenme
Model Alarak Öğrenme
Bilişsel Öğrenme
Koşullanma (Şartlanma) Yoluyla Öğrenme
Koşullanma yoluyla öğrenme belki de üzerinde en çok durulan öğrenme yoludur

Koşullanma iki olay arasında bağ kurmaktır

Klasik ve edimsel koşullanma olarak ikiye ayrılır

Klasik koşullanmada, organizma aynı anda gelen iki uyaranın birbiriyle ilişkili olduklarını öğrenir

Edimsel koşullanmada ise organizma, bir davranışın ne türden sonuçlara yol açabileceğini öğrenir; böylece davranışın, sonuç ile bağlantısını öğrenir

UYARI : Klasik koşullanmada tepkisel davranışlar koşullanır

Bunlar göz kırpma, salya salgılama gibi refleks türü davranışlardır

Korku ve kaygılar da klasik koşullanma yoluyla öğrenilir

Klasik Koşullanma : Organizmanın, doğal uyarıcıya karşı gösterdiği tepkiyi, tekrarlar sonucu yapay uyarıcıya karşıda göstermesidir

Örnek : Pavlov zile salya tepkisi vermeyen köpeğe zil karşısında salya tepkisi vermeyi öğretmiştir

Normal koşullarda bir köpeğin yanında zil çalınması durumunda köpek salya salgılamaz

Zil sesi nötr uyarıcıdır

Bir köpeğe et verildiğinde ise köpek otomatik olarak salya salgılar

Salya tepkisi doğuştan gelen refleks türü tepkidir, öğrenilmemiştir

Burada et koşulsuz uyarıcı yani doğal uyarıcıdır

Pavlov zile salya tepkisi vermeyen köpeğe zil karşısında salya tepkisi vermeyi öğretmiştir

Şöyle ki : Önce zil çalıp sonra et verme işlemini defalarca tekrarlamıştır

Bir süre sonra yalnızca zili çaldığında köpek et gelecek beklentisi içinde olduğundan zile karşıda salya tepkisi göstermiştir

Bu durumda zil sesi koşullu yani öğrenilmiş ya da diğer bir deyişle yapay bir uyarıcı olmuştur

Köpeğin zil sesinde göstermiş olduğu salya salgılama davranışı da koşullu yani öğrenilmiş yapay bir tepkidir

Bu sürece klasik koşullanma yoluyla öğrenme denir

Klasik Koşullanmayla İlgili Temel Kavramlar
Genelleme : Bir organizmanın, koşullandığı durumlara benzer durumlara da aynı davranışı göstermesidir

Örneğin salıncaktan düşerek bir yeri incinen çocuk, çocuk bahçelerinden hatta çocuk bahçesine benzer yerlerden de korku duyabilir

UYARI : Genellemenin dışında bir de uyarıcı genellemesi vardır

Uyarıcı genellemesi, organizmanın koşullu uyarıcıya karşı gösterdiği tepkiyi koşullu uyarıcıya benzeyen diğer uyarıcılara da göstermesidir

Pavlov’un deneyinde zile karşı salya tepkisini göstermeyi öğrenen köpeğin zile benzeyen çıngırak sesine de aynı tepkiyi göstermesi bir uyarıcı genellemesidir

Ayırt Etme : Organizma, benzer uyarıcılar, benzer tepki gösterebildiği gibi uyarıcılar arasındaki farkı da ayırt edebilir

Pavlov’un deneyinde köpeğin önceleri zil sesine benzeyen çıngırak sesine de gösterdiği tepkiyi daha sonra yalnızca zil sesine göstermeye başlaması ayırt etmeye örnektir

Köpek zil sesini çıngırak sesinden ayırt etmiştir

Sönme : Koşullu uyarıcı (zil) defalarca verildiğinde koşulsuz uyarıcı (et) ortama gelmezse organizma koşullu uyarıcıya karşı gösterdiği tepkiyi zamanla göstermez olur

Kendiliğinden Geri Gelme : Sönme davranışı gerçekleştikten sonra organizmanın tekrar yapay uyarıcıya (koşullu uyarıcıya) karşı tepki göstermeye başlamasıdır

UYARI : Kendiliğinden geri gelmenin olabilmesi için ortamda doğal uyarıcının olmaması beklenir

Örnek :
Zil sesine tepki göstermeyen organizmanın belli bir süre sonra (ortamda et olmadığı halde) zil sesine tekrardan tepki göstermeye başlamasıdır

Bitişiklik : Doğal uyarıcıyla yapay uyarıcının aynı anda ve birbiri ardı sıra verilmesidir

Pavlov’un deneyinde zil çalındıktan en geç 5 saniye içerisinde et verilmiştir

Edimsel Koşullanma (Operant Koşullanma) : Organizmanın, davranışlarının sonuçlarına bakarak yeni davranışlar kazanmasıdır

Başka bir deyişle organizmanın bir ödüle ulaşabilmek ya da cezadan kaçabilmek için istenilen davranışları yapmasıdır

Edimsel Koşullanmayla ilgili Temel Kavramlar

Pekiştireç : Bir davranışın yapılma sıklığını artıran uyarıcılardır

Örneğin iyi bir ödev yapmış öğrenciye öğretmenin sınıfta teşekkür etmesi bir pekiştireçtir

Olumlu Pekiştirme : İstenilen davranış yapıldıktan sonra, organizmaya hoşa giden bir uyarıcı verilerek davranışın kuvvetlendirilmesidir

Olumsuz Pekiştirme : Hoşa gitmeyen bir uyarıcıdan kaçınabilmek için istenilen davranışın yapılmasıdır

Ceza : İstenmeyen bir davranış yapıldıktan sonra organizmaya hoşa gitmeyen bir uyarıcının verilmesidir

Ceza iki türlü verilebilir :
· Ortamdaki olumlu uyarıcı çekilerek

Örnek : Yemek yemeyen çocuğa daha önceden verilen çikolatanın kesilmesi
· Ortama olumsuz bir uyarıcı katılarak

Örnek : Yemek yemeyen çocuğa kızılması

UYARI : Hem olumlu hem de olumsuz pekiştirmede, organizmanın pekiştirmeye konu olan davranışlarında artma gözlemlenir

Olumlu pekiştirmede organizma, istenilen davranışı ödüle ulaşabilmek için yaparken, olumsuz pekiştirmede ise rahatsızlık veren bir durumdan kurtulmak ya da kaçınabilmek için istenilen davranışı yapar

Cezayla olumsuz pekiştirme genellikle karıştırılır

Ceza istenmeyen davranış yapıldıktan sonra organizmaya verilir

Olumsuz pekiştirmede ise organizma hoşa gitmeyen uyarıcıdan kurtulabilmek için istenilen davranışı yapar

Örneğin karnesinde birçok zayıf getiren öğrencinin babası tarafından cep harçlığının kesilmesi cezaya örnektir, cep harçlığının kesilmesi korkusuyla iyi bir karne getirerek istenilen davranışı yapan öğrencinin durumu ise olumsuz pekiştirmeye örnektir

Edimsel ve Klasik Koşullanmanın Karşılaştırılması :

Klasik koşullanmayla edimsel koşullanma arasında uyarıcı, davranış, ödül ve kalıtım açısından farklar vardır

Bunları aşağıdaki tablo yardımıyla gösterebiliriz

Klasik Koşullanma
Edimsel Koşullanma
Uyarıcı
Uyarıcı, ışık, ses gibi kısa süreli belirli bir olaydır

Uyarıcı uzun süreli ve çok öğelidir

Davranış
Salya gibi uyandırılmış, doğuştan getirilen belirli bir davranış vardır

Pek çok davranıştan ancak bir tanesi öğrenilmiş hale gelir

Örnek : farenin mandala basması
Ödül
Davranıştan bağımsız olarak verilir

Köpek salya tepkisini göstermeden önce et ve zil bir arada verilir

Davranışa bağlıdır

Fare ancak mandala bastığında yiyecek alabilir

Kalıtım
Organizma pasif konumdadır

Organizma aktiftir

Davranışların sonucuna bakarak ödüle götüren yolları öğrenir

06-04-2009	#1
Şengül Şirin	Öğrenme - Bellek - Düşünme Öğrenme - Bellek - Düşünme Öğrenme Yolları Öğrenme, tekrar ve yaşantı sonucu davranışlarda meydana gelen oldukça kalıcı değişikliklerdir Bir çok davranışımız öğrenme sonucu kazanılmıştır Ancak tüm davranışlarımız öğrenilmiş değildir Olgunlaşma sonucu ortaya çıkan davranışlar : Örneğin; Ergenlik döneminde gencin sesinin kalınlaşması, İçdürtüler (fizyolojik güdüler) : Açlık, susuzluk, cinsellik İçgüdüler : Örümceğin ağ yapması Refleksler : Bebeğin doğar doğmaz emme davranışı, ışık karşısında göz bebeklerinin küçülmesi öğrenme sonucu edinilmiş davranışlar değildir Öğrenme ile Anlama Arasındaki Fark Öğrenme ile anlama aynı şey midir? Derste anlamak sınavlarda başarılı olmak için yeterli midir? Anlama, algı alanına giren olayları herhangi bir araca başvurmadan doğrudan doğruya kavramaktır Bir konunun öğrenilmiş hale gelebilmesi için ise davranışa dönüştürülebilmesi gerekir Bir konunun ya da kavramın öğrenilmiş olmasının en önemli ölçütü sınavlarda aldığınız puanlardır Öğrenme Yolları Yaşamımız süresince öğrendiğimiz bilgiler ve davranışlar yalnızca tek bir yolla edinilmezler Birden çok öğrenme biçimi vardır ve tüm yaşamımıza yayılan deneyimlerimizi ve bilgilerimizi, ödüllendirerek, koşullanarak, nesneler ve olaylar arasındaki bağları kurarak, gözleyerek ya da fizyolojik gelişime bağlı bedensel yeteneklerimizi kullanarak öğreniriz Koşullanma Yoluyla Öğrenme Deneme - Yanılma Yoluyla Öğrenme Psiko-Motor Öğrenme Model Alarak Öğrenme Bilişsel Öğrenme Koşullanma (Şartlanma) Yoluyla Öğrenme Koşullanma yoluyla öğrenme belki de üzerinde en çok durulan öğrenme yoludur Koşullanma iki olay arasında bağ kurmaktır Klasik ve edimsel koşullanma olarak ikiye ayrılır Klasik koşullanmada, organizma aynı anda gelen iki uyaranın birbiriyle ilişkili olduklarını öğrenir Edimsel koşullanmada ise organizma, bir davranışın ne türden sonuçlara yol açabileceğini öğrenir; böylece davranışın, sonuç ile bağlantısını öğrenir UYARI : Klasik koşullanmada tepkisel davranışlar koşullanır Bunlar göz kırpma, salya salgılama gibi refleks türü davranışlardır Korku ve kaygılar da klasik koşullanma yoluyla öğrenilir Klasik Koşullanma : Organizmanın, doğal uyarıcıya karşı gösterdiği tepkiyi, tekrarlar sonucu yapay uyarıcıya karşıda göstermesidir Örnek : Pavlov zile salya tepkisi vermeyen köpeğe zil karşısında salya tepkisi vermeyi öğretmiştir Normal koşullarda bir köpeğin yanında zil çalınması durumunda köpek salya salgılamaz Zil sesi nötr uyarıcıdır Bir köpeğe et verildiğinde ise köpek otomatik olarak salya salgılar Salya tepkisi doğuştan gelen refleks türü tepkidir, öğrenilmemiştir Burada et koşulsuz uyarıcı yani doğal uyarıcıdır Pavlov zile salya tepkisi vermeyen köpeğe zil karşısında salya tepkisi vermeyi öğretmiştir Şöyle ki : Önce zil çalıp sonra et verme işlemini defalarca tekrarlamıştır Bir süre sonra yalnızca zili çaldığında köpek et gelecek beklentisi içinde olduğundan zile karşıda salya tepkisi göstermiştir Bu durumda zil sesi koşullu yani öğrenilmiş ya da diğer bir deyişle yapay bir uyarıcı olmuştur Köpeğin zil sesinde göstermiş olduğu salya salgılama davranışı da koşullu yani öğrenilmiş yapay bir tepkidir Bu sürece klasik koşullanma yoluyla öğrenme denir Klasik Koşullanmayla İlgili Temel Kavramlar Genelleme : Bir organizmanın, koşullandığı durumlara benzer durumlara da aynı davranışı göstermesidir Örneğin salıncaktan düşerek bir yeri incinen çocuk, çocuk bahçelerinden hatta çocuk bahçesine benzer yerlerden de korku duyabilir UYARI : Genellemenin dışında bir de uyarıcı genellemesi vardır Uyarıcı genellemesi, organizmanın koşullu uyarıcıya karşı gösterdiği tepkiyi koşullu uyarıcıya benzeyen diğer uyarıcılara da göstermesidir Pavlov’un deneyinde zile karşı salya tepkisini göstermeyi öğrenen köpeğin zile benzeyen çıngırak sesine de aynı tepkiyi göstermesi bir uyarıcı genellemesidir Ayırt Etme : Organizma, benzer uyarıcılar, benzer tepki gösterebildiği gibi uyarıcılar arasındaki farkı da ayırt edebilir Pavlov’un deneyinde köpeğin önceleri zil sesine benzeyen çıngırak sesine de gösterdiği tepkiyi daha sonra yalnızca zil sesine göstermeye başlaması ayırt etmeye örnektir Köpek zil sesini çıngırak sesinden ayırt etmiştir Sönme : Koşullu uyarıcı (zil) defalarca verildiğinde koşulsuz uyarıcı (et) ortama gelmezse organizma koşullu uyarıcıya karşı gösterdiği tepkiyi zamanla göstermez olur Kendiliğinden Geri Gelme : Sönme davranışı gerçekleştikten sonra organizmanın tekrar yapay uyarıcıya (koşullu uyarıcıya) karşı tepki göstermeye başlamasıdır UYARI : Kendiliğinden geri gelmenin olabilmesi için ortamda doğal uyarıcının olmaması beklenir Örnek : Zil sesine tepki göstermeyen organizmanın belli bir süre sonra (ortamda et olmadığı halde) zil sesine tekrardan tepki göstermeye başlamasıdır Bitişiklik : Doğal uyarıcıyla yapay uyarıcının aynı anda ve birbiri ardı sıra verilmesidir Pavlov’un deneyinde zil çalındıktan en geç 5 saniye içerisinde et verilmiştir Edimsel Koşullanma (Operant Koşullanma) : Organizmanın, davranışlarının sonuçlarına bakarak yeni davranışlar kazanmasıdır Başka bir deyişle organizmanın bir ödüle ulaşabilmek ya da cezadan kaçabilmek için istenilen davranışları yapmasıdır Edimsel Koşullanmayla ilgili Temel Kavramlar Pekiştireç : Bir davranışın yapılma sıklığını artıran uyarıcılardır Örneğin iyi bir ödev yapmış öğrenciye öğretmenin sınıfta teşekkür etmesi bir pekiştireçtir Olumlu Pekiştirme : İstenilen davranış yapıldıktan sonra, organizmaya hoşa giden bir uyarıcı verilerek davranışın kuvvetlendirilmesidir Olumsuz Pekiştirme : Hoşa gitmeyen bir uyarıcıdan kaçınabilmek için istenilen davranışın yapılmasıdır Ceza : İstenmeyen bir davranış yapıldıktan sonra organizmaya hoşa gitmeyen bir uyarıcının verilmesidir Ceza iki türlü verilebilir : · Ortamdaki olumlu uyarıcı çekilerek Örnek : Yemek yemeyen çocuğa daha önceden verilen çikolatanın kesilmesi · Ortama olumsuz bir uyarıcı katılarak Örnek : Yemek yemeyen çocuğa kızılması UYARI : Hem olumlu hem de olumsuz pekiştirmede, organizmanın pekiştirmeye konu olan davranışlarında artma gözlemlenir Olumlu pekiştirmede organizma, istenilen davranışı ödüle ulaşabilmek için yaparken, olumsuz pekiştirmede ise rahatsızlık veren bir durumdan kurtulmak ya da kaçınabilmek için istenilen davranışı yapar Cezayla olumsuz pekiştirme genellikle karıştırılır Ceza istenmeyen davranış yapıldıktan sonra organizmaya verilir Olumsuz pekiştirmede ise organizma hoşa gitmeyen uyarıcıdan kurtulabilmek için istenilen davranışı yapar Örneğin karnesinde birçok zayıf getiren öğrencinin babası tarafından cep harçlığının kesilmesi cezaya örnektir, cep harçlığının kesilmesi korkusuyla iyi bir karne getirerek istenilen davranışı yapan öğrencinin durumu ise olumsuz pekiştirmeye örnektir Edimsel ve Klasik Koşullanmanın Karşılaştırılması : Klasik koşullanmayla edimsel koşullanma arasında uyarıcı, davranış, ödül ve kalıtım açısından farklar vardır Bunları aşağıdaki tablo yardımıyla gösterebiliriz Klasik Koşullanma Edimsel Koşullanma Uyarıcı Uyarıcı, ışık, ses gibi kısa süreli belirli bir olaydır Uyarıcı uzun süreli ve çok öğelidir Davranış Salya gibi uyandırılmış, doğuştan getirilen belirli bir davranış vardır Pek çok davranıştan ancak bir tanesi öğrenilmiş hale gelir Örnek : farenin mandala basması Ödül Davranıştan bağımsız olarak verilir Köpek salya tepkisini göstermeden önce et ve zil bir arada verilir Davranışa bağlıdır Fare ancak mandala bastığında yiyecek alabilir Kalıtım Organizma pasif konumdadır Organizma aktiftir Davranışların sonucuna bakarak ödüle götüren yolları öğrenir __________________ Arkadaşlar, efendiler ve ey millet, iyi biliniz ki, Türkiye Cumhuriyeti şeyhler, dervişler, müritler, meczuplar memleketi olamaz En doğru, en hakiki tarikat, medeniyet tarikatıdır