Ses Nasıl Yankılanır? Ses Nasıl Yayılır? Ses Nasıl Dağılır? Sesin Dağılışı Hakkında

Ses Nasıl Yankılanır? Ses Nasıl Yayılır? Ses Nasıl Dağılır? Sesin Dağılışı Hakkında
Ses Nasıl Yankılanır? Ses Nasıl Yayılır? Ses Nasıl Dağılır? Sesin Dağılışı Hakkında

SES
Kulağın duya bileceği basit titreşimlerdir İnsanların birbirleriyle iletişim kurmaları,duygu ve düşüncelerini aktarabilmeleri için konuşmaları gerekir Konuşmanın temel öğesi sestir
Sesin oluşumu ve yayılması

Ses, bir kaynaktan çıkar Suda oluşan dalgalar gibi etrafa yayılır Bizler de etrafa yayılan bu sesleri kulaklarımızla işitirizSes hangi ortamlarda yayılır?

Ses, havada yayıldığı gibi sıvılarda da yayılırDenizde yaşayan bazı canlılar bu sayede iletişim kurarlar Fakat ses boşlukta yayılmaz Örneğin: uzaydaki büyük patlamalarda ses duyulmazSes Neden Boşlukta Yayılmaz?

Dalgalar genel olarak, mekanik ve elektromanyetik dalgalar olmak üzere iki ana gruba ayrılır Elektromanyetik dalgalar, yayılmak için bir ortama ihtiyaç duymazlar ve boşlukta da yayılabirler Mekanik dalgalar ise, enerjilerini aktarabilmek için ortam taneciklerine ihtiyaç duyarlar Bu yüzden boşlukta (örneğin uzayda) yayılamazlar Ses dalgaları da mekanik dalgalar olduklarından yayılmak için maddesel bir ortama ihtiyaç duyarlar Ses, nesnelerin titreşiminden meydana gelen ve uygun bir ortam içerisinde (hava, su vb) bir yerden başka bir yere, sıkışma ve genleşmeler şeklinde ilerleyen bir dalgadır Dolayısıyla ses, bir basınç dalgasıdırSesin Yayılma Hızı

Sesin yayılma hızı havada 20o C de 340 m/sn dir
Sesin hızı ,ortamın sıcaklığından etkilenirSıcaklık arttıkça sesin hızı da artarSıcaklık artışı moleküllerin titreşim hızlarını arttırır,dolayısıyla sesin yayılma hızının artmasına sebep olur

Birim zamanda alınan yol hızı verdiğinden sesin yayılma hızı;
Hız: Yol / Zaman
Yağmurlu havalarda şimşek olayı gözlendikten sonra gök gürültüsünü duymamızın sebebi ses hızının ışık hızından daha küçük olmasıdır
Işık hızı saniyede 3x108 m
Ses hızı saniyede 340 m dir

Örnek:Aralarında 1700 m uzaklık bulunan iki noktadan birinden çıkan ses diğer noktaya kaç saniyede ulaşır?(Vses= 340 m/sn)

Zaman=Yol/Hız
Zaman=1700/ 340=5 sn

Sesin Yansıması

Ses dalgaları hareket ederken engellerle karşılaştıklarında yansımaya uğrarlarYansıma olayında sesin hızı değişmez, fakat yönü değişir
Sesin yansıması bazı canlılara kolaylık sağlamıştırÖrneğin; yarasalar çıkarttıkları seslerin cisimler üzerinde yansımasından faydalanarak hareket yönlerini belirlerler

YANKI

Ses kaynağından çıkan sesin engele çarptıktan sonra geri yansıyarak tekrar duyulmasına YANKI denir

Ses ile ilgili kavramlar

Frekans
Ses kaynağının saniyedeki titreşim sayısına denir
Kadınların ses telleri kısa olduğu için ses frekansları büyük ve sesleri incedirÇünkü telin boyu kısaldıkça frekansı artarErkeklerin ses telleri uzun olduğundan ses frekansları düşük yani sesleri kalındır

Tını
Sesin ‘rengini’ ifade eden bir terimdir Aynı oktavda, aynı notayı (tonu) aynı yoğunlukta ve aynı uzunlukta çalan bir kemanla bir flüt arasındaki temel fark, ‘tını farkı’dır Enstrümanları oluşturan bileşenlerin doğal frekanslarındaki farklılıklar, sonuçta oluşan sesin farklı bir tınıda olmasını sağlar Bu sayede, farklı müzik aletlerinden çıkan özdeş notaları kolaylıkla ayırt edebiliriz

Rezonans
Frekansları eşit kaynaklardan biri titreştiğinde diğerinin de aynı frekansta titreşmesi olayına denir
Sesin ölçü birimi desibel olarak adlandırılırNormal konuşma sesinin şiddeti 30 ile 40 desibel arasındadır
İnsan kulağı saniyedeki titreşim sayısı 20 ile 20 000 arasında olan sesleri işitebilir

Sesin soğrulması

Soğurulma etkisi, devamlı olan bir ses kaynağının oluşturduğu ses basınç şiddetini odanın herhangi bir yerinde ölçerek anlayabiliriz Devamlı olarak artan yansımaların etkisine rağmen, sürekli artmak yerine, ses şiddeti, ölçüm yerinde kısa bir süre sonra dengelenir
Bu dengelenme, giren ses enerjisi şiddetinin, oda sınırlarını teşkil eden yüzeylerin soğurma yeteneğine eşit olduğunu gösterir Oda içine soğurucu farklı materyeller eklendiğinde ses basınç şiddeti düşer Bu da yansıma enerjisi azaltıldığı için oluşur
Oda içi tipik soğurucu yüzeyler halı veya perdedir
Bunlar basit gözenekli soğuruculardır Hava moleküllerinin hareketini sınırlayıp ses enerjisini emerler Sürtünme etkisiyle ses enerjisini ısıya dönüştürürler
Gözenekli soğurucuların en etkili oldukları konum, ses dalgasının maksimum partikül hızına ulaştığı yerdir Bu konum yansıma yüzeyinden bir çeyrek dalga boyu uzağında olmalı (ses dalgası 90 derece yansıdığında) ve dolayısı ile frekans bağımlıdır
Halı, yansıma yüzeyine yakın olan bir soğurucu örneğidir Yüksek frekansları daha çok soğurur zira, çeyrek dalga boyu boyutları halının kalınlığı ile benzerlik arzeder
Odanın diğer yüzeyleri farklı frekansları da farklı miktarlarda soğururlar Bu soğurma oranları kontrol ve ayar edilerek bir odanın müzik için “sıcaklığını” veya konuşma için “açıklığını” ayarlamak mümkün olmaktadır

ses nasıl yayılır

Ses Nasıl Yayılır?

Ses bir enerji türüdür ve dalgalar halinde yayılır Ses dalgalarının yayılabilmesi için ses dalgalarının kaynağından çıktığı ortamda taneciklerin olması gerekir Bu nedenle ses dalgaları katı, sıvı ve gaz gibi maddelerde yani maddesel ortamlarda yayılabilir Boşlukta, maddesel ortam yani tanecikler olmadığı için ses kaynağının titreşim sonucu yaydığı titreşim enerjisi taşınamaz ve ses boşlukta yayılmaz
Ses dalgaları su dalgalarına benzer fakat su dalgaları gibi görünen dairesel dalgalar şeklinde değil, görünmeyen küresel dalgalar şeklinde yayılır
Ses dalgaları, ortamdaki taneciklerin kendilerinin değil, taneciklerin titreşim enerjilerinin taşınması sonucu oluşur Ses kaynağından çıkan ses dalgaları, yayıldığı ortamdaki maddenin taneciklerini titreştirir Titreşen tanecik etrafındaki diğer tanecikleri titreştirir ve bu nedenle ses bir tanecikten diğerine yayılır
Cisimlerin titreşmesi ile meydana gelen sesin kulağımıza kadar gelebilmesi için ses kaynağı ile kulağımız arasında katı – sıvı – gaz gibi esnek bir ortamın bulunması gerekir

NOT :

1- Çevremizde ses çıkaran sayısız varlık vardır İnsanlar, hayvanlar, taşıtlar, müzik aletleri, şelale, rüzgâr, yağmur ses çıkaran varlıklardandır
2- İnsanların birbirleriyle iletişim kurmaları, duygu ve düşüncelerini aktarabilmeleri için konuşmaları gerekir Konuşmanın temel öğesi sestir ve insan sesi de titreşim sonucu oluşur
3- Güneş’in yaydığı ışık Dünya’ya ulaştığı halde Güneş’te oluşan patlamaların sesi duyulamaz Bunun nedeni sesin yayılması için maddesel ortam gereklidir Uzay boşluğunda maddesel ortam olmadığı için Güneş’te oluşan patlamalar duyulamaz
4- Saat, hava dolu fanusta iken çalarsa sesi duyulabilir Fakat havası tamamen boşaltılmış fanusta çalarsa sesi duyulamaz Bunun nedeni, sesin boşlukta yayılamaması ve sesin yayılabilmesi için maddeye ihtiyaç duymasıdır
5- Sesin Yayılmasına Örnekler :
• Sesin yayılması yan yana dizili madeni paralara benzetilebilir Baştaki paraya kuvvet uygulanınca bu paranın enerjisi sırasıyla diğer paralar tarafından en sondaki paraya iletilir
• İki pet bardak ve bunları birbirine bağlayan iple sesin yayılması sağlanabilir
▪ Ses bu olayda katı ve gaz halindeki maddelerde yayılmıştır
▪ Ses, 1 kişinin ağzından çıkar ve hava tarafından 1 pet bardağa ulaşır
▪ Ses, 1 pet bardaktan ipe ve ipten de ikinci pet bardağa ulaşır
▪ 2 pet bardaktan havaya yayılır ve 2 kişiye ulaşır
• Bir yüzücünün su altında çıkardığı ses, su altındaki diğer kişiler tarafından duyulabilir
• Diyapazona lastik tokmağı ile vurulunca, tokmağın enerjisi diyapazona aktarılır Diyapazonun titreşen kolu, kendisine değen hava moleküllerini titreştirir Bu hava molekülleri titreşirken (ileri – geri hareket ederken) etrafındaki diğer hava moleküllerini de titreştirir ve havada görünmez bir dalga hareketi oluşur
• Bir hoparlörden ses yayılırken hoparlördeki kağıt (koni) ileri – geri titreşir Bu kağıt ileri (dışa) doğru hareket ettiğinde önündeki hava moleküllerini iterek sıkıştırır Hoparlördeki kağıt geriye (içeri) doğru hareket ettiğinde önündeki hava moleküllerinin arasını açar Bu şekilde sürekli sıkışan ve ayrılan hava molekülleri ses dalgalarını oluşturur
• Kırıcı ile delme işlemi yapılırken kırıcının ucunun titreşmesi ile oluşan ses, hava tanecikleri sayesinde dalgalar halinde yayılır

Ses Dalgasının Özellikleri

Esnek bir ortamda oluşturulan şekil değişikliğinin veya sarsıntı hareketinin, oluştuğu noktadan başka bir noktaya (etrafına) yayılmasına dalga hareketi denir
Ses kaynağından çıkan titreşim enerjisinin oluşturduğu sarsıntıya, şekil değişikliğine ses dalgası denir Seste dalgalar halinde yayılabilen bir enerji türüdür
Bir cismin sabit bir nokta etrafında yaptığı ileri – geri gidip gelme hareketine titreşim hareketi denir Ses kaynakları aldığı çeşitli enerjiler sayesinde titreşim hareketi yapar ve sahip olduğu enerjiyi bulunduğu ortamdaki taneciklere aktararak taneciklerin kinetik enerji kazanmasını sağlar Kinetik enerji kazanan tanecikler etrafındaki diğer taneciklere çarparak diğer tanecikleri de titreştirir Sesin yayıldığı ortamdaki taneciklerin titreşim enerjilerini birbirlerine aktarması sonucu ses dalgaları oluşur ve ses dalgaları kinetik enerjinin taşınmasını sağlar
Ses dalgaları su dalgalarına benzer fakat su dalgaları gibi görünen dairesel dalgalar şeklinde değil, görünmeyen küresel dalgalar şeklinde yayılır (Tirübündeki seyircilerin dalga hareketine benzer)
Ses, ses kaynaklarının titreşim hareketi sonucu oluşur ve ses dalgaları halinde yayılır Ses dalgalarının frekans, genlik ve periyot gibi özellikleri vardır

a) Ses Dalgalarının Tepe Noktası (Dalga Tepesi) :
Ses enerjisini ileten taneciklerin sık olduğu (taneciklerin diğer taneciklere enerjilerini aktardığı) bölgeye ses dalgasının tepe noktası veya dalga tepesi denir

b) Ses Dalgalarının Çukur Noktası (Dalga Çukuru) :
Ses enerjisini ileten taneciklerin seyrek olduğu (enerjiyi aktaran taneciklerin bulunduğu) bölgeye ses dalgasının çukur noktası veya dalga çukuru denir

c) Ses Dalgalarının Genliği :
Bir dalga tepesi ile dalga çukuru arasındaki uzaklığın yarısına genlik denir

d) Ses Dalgalarının Frekansı :
Ses kaynağı tarafından 1 saniyede üretilen dalga sayısına veya bir noktadan 1 saniyede geçen dalga sayısına frekans denir
Frekans dalga sayısı ile doğru orantılıdır ve ses kaynağından bir saniyede üretilen dalga sayısı ne kadar fazla ise sesin frekansı o kadar büyük, dalga sayısı ne kadar az ise sesin frekansı o kadar küçük olur

e) Ses Dalgalarının Periyodu :
Bir tam dalganın üretilmesi için geçen süreye periyot denir Periyot, ardışık iki tepe veya iki çukurun oluşması için geçen süredir