Ankaranın Başkent Oluşu

ÖNEMLİ OLAYLAR
ANKARA'NIN BAŞKENT OLUŞU




Lozan Barış Antlaşması'nın TBMM tarafından onaylanmasından sonra, İstanbul 23 Eylül 1923'ten itibaren tahliye edilmeye başlandı 6 Ekim 1923'de İstanbul'un yabancı işgal kuvvetleri tarafından boşaltılması tamamlandı Yabancı işgal kuvvetlerinin İstanbul'dan ayrılması, gündeme hükümet merkezi sorununu getirdi İsmet Paşa (İnönü) hükümet üyesi olmakla beraber, Ankara'nın başkent oluşunu öngören önergeyi 9 Ekim 1923'te on dört arkadaşı ile birlikte, Malatya Milletvekili olarak TBMM'ne verdi İsmet Paşa, Ankara'nın hükümet merkezi olması konusunu acil bir sorun olarak görmekte ve Lozan'dan itibaren zihnine yerleşmiş bulunduğunu ifade etmektedir

İsmet Paşa'ya göre, Ankara'nın başkent olması iç ve dış çeşitli sebeplere dayanmaktadır: "Lozan'da Batı dünyasının murahhasları, mütehassısları, diplomatları ile görüşüyorum Bunlar İstanbul Hükümeti'ni İstanbul muhitini tanıyan insanlar ve yeni devletin o muhitin insanlarına göre kurulmasını arzu ediyorlar Bunu her hallerinden anlıyorum Bizim bakımımızdan meselenin daha ehemmiyetli ve değişik cepheleri var Bir defa Boğazlar askeri bakımdan tamamıyla açık, tamamıyla emniyetsiz Bu vaziyetteyiz Lozan Antlaşması'yla elde edebildiğimiz neticeler ve tarihi şartlar bizi endişeye sevk ediyor Ayrıca Anadolu'nun ortasında bulunarak ve bir Anadolu hükümeti olarak yeni devleti çalıştırmak istiyoruz"


İsmet Paşa'ya göre; Ankara'nın hükümet merkezi olması meselesinin, hilafetle bir ilgisi yoktur Fakat, Ankara hükümet merkezi olunca, hilafet bir bakıma devletimizin dışına atılmış oluyor: "Gerçi biz hilafeti devamlı bir müessese olarak düşünmüyoruz, Fakat Ankara'nın hükümet merkezi olması ve hilafet merkezinin İstanbul'da bulunması, ondan kurtulmak için ayrıca bir temel vasıta olacaktır"




Teklif edilen Anayasa maddesi gayet kısadır: Türkiye Devletinin makarrı idaresi Ankara şehridir" Ancak teklif edilen kanun maddesinin gerekçesi, Ankara'nın yeni Türkiye'nin merkezi olması gereğini açıklamaktadır Gerekçe özetle, yeni Türkiye'nin varlığının, ülkenin kuvvet kaynaklarının gelişmesinin sağlanması, Anadolu'nun merkezinde başkent tesis etmek lüzumunu açıklıyor ve coğrafi ve stratejik durum, iç ve dış güvenlik de bunu gerekli görüyordu




13 Ekim 1923'te TBMM'de kabul edilen tek maddelik bir yasa ile Ankara, yeni devletin başkenti olmuş ve böylece devlet merkezinin İstanbul olacağı yolundaki çekişmelere son verildiği gibi, Cumhuriyetin ilanı için de bir adım atılmıştır Bu, aynı zamanda Milli Mücadele'nin başından beri uygulanan Ankara'nın İstanbul'a hakim olacağı esasının bir sonucu idi


ANKARA'NIN BAŞKENT OLMASI İÇİN TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞI'NA VERİLEN ANAYASA DEĞİŞİKLİĞİ TEKLİFİ



Yüksek Başkanlığa,
Lozan Antlaşması'nın tamamlayıcılarından tahliye protokolünün uygulanması son bulmuş ve baştan başa yabancı işgalinden kurtulan Türkiye'nin fiilen kuruluşu tahakkuk eylemiştir Milletimizin en değerli beldelerinden İstanbul'umuz, İslamiyet'in hilafet merkezi olma durumunu, İslam alemi içinde tahsisen ve hasren Türk milletinin savunma vasıtalarına emanet edilmiş olarak sonsuza kadar sürdürecektir Diğer taraftan Türkiye Devleti'nin idare merkezi için Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde karar vermek zamanı gelmiştir
Bir devletin merkezini tayin için esas olacak düşünce, yeni Türkiye'nin idare merkezinin Anadolu'da ve Ankara şehrinin seçilmesini gerekli kılmaktadır Söz konusu düşünce; Antlaşma ile Boğazlar için kabul edilen hükümler, yeni Türkiye'nin varlığının esası, memleketin kuvvet kaynakları ve gelişmesini Anadolu'nun merkezinde tesis etmek gereği, coğrafi ve stratejik durumunun müsaadesi çerçevesinde iç ve dış güvenliğin sağlanması hususunda geçmişte edinilmiş tecrübelerle özetlenebilir Bu düşüncelerin her biri, başlı başına bir önemli gerekçe sayılacak durumdadır

Devletin idare merkezinin yeni bir şekilde tesis ve gelişmesine bir an önce başlamak iç ve dış tereddütlere son vermek için alttaki kanun maddesinin kabulünü arz ve teklif ederiz
Kanun maddesi : Türkiye Devleti'nin idare merkezi Ankara şehridir 9 Ekim 1923
Malatya : İsmet İnönü Çorum : Ferit Törümküney Diyarbakır : Zülfü Tiğrel Ertuğrul (Bilecik) : DrFikret Onuralp Kütahya : Seyfi Aydın Malatya : Hilmi Oytaç Kastamonu : M Mahir Erzurum : Rüştü Erzincan : Sabit Sivas : Rahmi Bursa : Necati Kurtuluş Bursa : Refet (Canıtez) Konya : Kazım Hüsnü Bey İstanbul : Ali Rıza Bebe

Başkent olduğunun ilk yıllarında Ankara Ulus Meydanı (eski Taşhan Meydanı) sarıSahip : M Kamil

Mustafa Kemal Paşa, 16 Mayıs 1919’da Bandırma Vapuru ile İstanbul’dan ayrılıp 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıktı Bu olay Kurtuluş Savaşı’nın fiilen başlaması sayılır Buradan Erzurum’a geçerek 23 Temmuz 1919’da Erzurum Kongresini düzenledi
Erzurum Kongresinde seçilen Temsil Heyeti ile birlikte geldiği Sivas’ta 4 Eylül 1919’da çalışmalara başladı

Mustafa Kemal Paşa, Erzurum, Sivas Kongrelerinden sonra 27 Aralık 1919 günü Temsilciler Kurulu üyeleriyle birlikte Ankara’ya geldi



O zamana kadar Osmanlı İmparatorluğu’nun başkenti İstanbul idi Osmanlı Mebusan Meclisi son kez 12 Ocak 1919′da İstanbul’da toplandı 16 Mart 1919 günü İngilizler İstanbul’a girdi Önce meclisi bastılar Bu olay üzerine birçok milletvekili Anadolu’ya geçti Yakalananlardan çoğu tutuklandı Artık Osmanlı Mebusan Meclisi’nin İstanbul’da toplanma olasılığı kalmamıştı Milletvekillerinin toplanacağı ve ülkenin yönetileceği bir başkent gerekiyordu

Ankara, Anadolu’nun ortasında, savaş cephelerine eşit uzaklıkta bir kentti Savaşın yönetimi ve haberleşme, Ankara’dan kolaylıkla yürütülürdü Dağılan Osmanlı Mebusan Meclisi üyeleri ile Sivas ve Erzurum Kongreleri’nde seçilen temsilcilerin bir yerde toplanması gerekiyordu



Bu nedenle 19 Mart 1919 günü Mustafa Kemal Paşa kimi illere ve komutanlıklara bir genelge gönderdi Bu genelgede özetle ; “Osmanlı Devletinin yaşamı ve egemenliğinin sona erdiği” bildiriliyor, “Türk ulusu kendi yaşamını ve bağımsızlığını koruyacaktır” deniliyordu Bu genelgeden sonra temsilcilerle Osmanlı Mebusan Meclisi’nden gelen üyeler Ankara’da toplanmaya başladılar Ankaralılar onları coşkuyla, sevinçle, sevgiyle karşıladı

Türkiye Büyük Millet Meclisi 23 Nisan 1920 günü, Ankara’da açıldı Meclis, ilk oturumunda Mustafa Kemal Paşa’yı başkan seçti Mustafa Kemal Paşa bundan sonra ülkeyi kurtarma çalışmalarını Anadolu’nun bu küçük kentinde sürdürdü Ulusal Kurtuluş Savaşı’mızın planları bu yoksul kentte hazırlandı Savaşın başarıya ulaşması için düzenli ordular kuruldu Bu ordular İnönü’de, Sakarya’da, Dumlupınar’da düşmanı bozguna uğrattı 30 Ağustos 1922′de kazanılan Başkomutanlık Savaşı ile Kurtuluş Savaşı’mız tamamlandı

Yurdumuz düşmanlardan kurtulduktan sonra 13 Ekim 1923 günü İsmet Paşa ve dört arkadaşı Ankara’nın başkent olması için Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne yasa önerisi verdiler Öneri mecliste oylandı, kabul edildi Böylece Ankara yeni Türkiye Devleti’nin başkenti oldu

Başken, ülkenin yönetim merkezidir
Büyük Millet Meclisi, devlet başkanı, başbakanlık, bakanlıklar, yüksek yargı organları, başkentte bulunur

Ankara başkent olduktan sonra gelişti Modern yapılar, büyük apartmanlar yapıldı Yüksek okullar, üniversiteler açıldı Fabrikalar, yeni iş yerleri kuruldu Kent kısa sürede büyüdü, genişledi
Ankara bugün nüfus yoğunluğu bakımından yurdumuzun ikinci büyük kentidir

IITBMM'NİN AÇILMASI VE ANKARA'NIN BAŞKENT OLMASI

(11 Ağustos 1923)

1 Zor şartlar arasında kurulan TBMM yıpranmıştı
2 Seçimlerin yenilenmesi kararı alınmıştır (1 Nisan 1923)
3 İkinci TBMM 11 Ağustos 1923'te açılmıştır
4 İkinci TBMM 1 Ekim 1927'ye kadar çalışmıştır
5 İkinci TBMM inkılap meclisi olarak bilinir
6 İkinci TBMM Lozan Barış Antlaşması'nı onaylamıştır
7 Türk ordusu İstanbul'a girmiştir (1 Ekim 1923)
8 Ankara, başkent kabul edilmiştir (13 Ekim 1923)
9 Cumhuriyet ilan edilmiştir (29 Ekim 1923)
ANKARA'NIN BAŞKENT OLMASI
(13 Ekim 1923)

1 Lozan Antlaşması'ndan sonra başkentin neresi olacağı tartışılmıştır
2 Milletvekillerinin bir kısmı İstanbul'un başkent olmasını istemiştir
3 İsmet Paşa, Ankara'nın başkent olması için tek maddelik bir kanun teklifi sunmuştur
4 Madde kabul edilmiş ve Ankara başkent ilan edilmiştir (13 Ekim 1923)
Ankara'nın Başkent Olmasında,

1 Ankara'nın Türkiye'nin ortasında, askeri ve siyasi yönden güvenli bir konumda bulunması,
2 Yurdun her tarafı ile ulaşım ve haberleşmenin kolay olması,
3 TBMM'nin Ankara'da bulunması ve Kurtuluş Savaşı'nda idari merkez olması etkili olmuştur
Not : 1924 Anayasası'nda ülkenin teşkilatlanmasında Ankara'ya yer verilmiş, anayasanın 89 ve 105 Maddelerine göre ülke şöyle teşkilatlanmıştır
Ankara (Merkez)
İdari Birim Yönetici

İl Vali
İlçe Kaymakam
Bucak Bucak Müdürü
Köy Köy Muhtarı