Coğrafi Konum

Coğrafi Konum

Yeryüzündeki herhangi bir alanın bulunduğu yere, o alanın coğrafi konumu denir Coğrafi konum, matematik konum ve özel konum olarak iki şekilde ifade edilirMatematik KonumDünya üzerinde bir nokta veya alanın yerinin belirlenmesi için, o noktanın Ekvator'a ve başlangıç meridyenine olan uzaklığının bilinmesi gerekir Bunun için enlem ve boylam kavramlarından yararlanılır Örnek : Türkiye 36° - 42° Kuzey enlemleri, 26° - 45° Doğu boylamları arasında yer alırÖzel KonumDünya üzerindeki bir yerin çevresine, denizlere, yer şekillerine, anayollara, geçitlere ve komşularına göre konumudurÖzel Konum;İklim koşullarını,Doğal bitki örtüsünü,Tarımsal etkinlikleri,Nüfus ve yerleşme biçimini,Ekonomik etkinlikleri,Ulaşım olanaklarını,Siyasal ve kültürel yapıyı etkilerEnlem

Dünya üzerindeki herhangi bir noktanın başlangıç paraleli olan Ekvator'a uzaklığının açısal değeridirQ açısı, D noktasının Ekvator'a olan uzaklığının açı cinsinden değeridir ve D noktasının enlem derecesini verirÖrnek :Q açısının değeri 45 ise, D noktasının enlem derecesi 45° dirEnlemin Etkileri Bir yerin enlemi,Güneş'in ufukta ulaşabileceği yükseklikGüneş ışınlarının yere değme açısı,Gölge boylarının yıl içindeki değişimi,Gece - gündüz sürelerindeki değişim,İklim koşulları, hakkında bilgi verirİklim koşullarına bağlı olarak,Bitki örtüsü,Tarım ürünleri ve hayvan ürünleri,Akarsu rejimleri, Deniz sularının özelliği,Nüfus ve yerleşme özelliğiTarımın ve ormanların üst yükseklik sınırı,Kalıcı karların başlama yüksekliği hakkında bilgi edinilebilir

Boylam

Dünya üzerindeki herhangi bir noktanın başlangıç meridyenine olan uzaklığının açısal değeridirQ açısı, D noktasının başlangıç meridyenine olan uzaklığının açı cinsinden değeridir ve D noktasının boylam derecesini verir Örnek : D noktasına ait Q açısının değeri 30 derece ise, D noktasının boylam derecesi 30° dirBoylamın EtkileriBir yerin boylamı ;Yerel saatler,Saat dilimleri,Aynı enlem üzerindeki noktalarda Güneşin doğuş ve batış saatleri hakkında bilgi verirYerel Saat : Bir noktada Güneş'in gökyüzündeki konumuna göre belirlenen saate yerel saat denir Aynı boylam üzerindeki noktalarda yerel saat aynıdır Herhangi bir meridyenin Güneşin tam karşısına geldiği an, meridyen üzerindeki tüm noktalarda yerel saat 1200'dirGüneş, doğudaki bir noktada batıdaki yerlere göre daha önce doğar ve daha önce batar; bu nedenle yerel saat doğudaki yerlerde daha ileridir

Yerel Saat Hesaplamalarında İzlenecek Yol

• Meridyen farkı hesaplanır
• Meridyenler başlangıç boylamına göre aynı yönde ise çıkarma, farklı yönde ise toplama işlemi yapılarak meridyen farkı bulunur
• Zaman farkı hesaplanır
• Birbirini izleyen iki meridyen arasındaki zaman farkı 4 dakikadır Meridyen farkı ile 4 dakika çarpılarak zaman farkı bulunur
• Zaman farkı soruda verilen yerel saate eklenir veya çıkartılır
• Doğuda olan bir yerin yerel saati ileridir Bu nedenle soruda verilen yerin yerel saati ileri ise zaman farkı çıkarılır, yerel saati geri ise zaman farkı eklenir

Örnek : 20 Doğu meridyeni üzerindeki A noktasında yerel saat 2100 iken, B noktasının yerel saati kaçtır? Çözüm : Meridyenler başlangıç boylamına göre aynı yönde oldukları için çıkarma işlemi yapılırMeridyen farkı = 40 - 20 = 20 meridyenZaman farkı = 4 * 20 = 80 dakika ise 80 / 60 = 1 saat 20 dakikaB noktası A noktasına göre daha doğuda olduğu için yerel saati ileridirB'nin yerel saati = 2100 + 0120 = 2220 dir

Güneş'in Doğuş veya Batış Saatinin Bulunması

Bir noktada Güneş'in doğuş veya batış saati verildiğinde, aynı paralel üzerinde bulunan başka bir noktada Güneş'in doğuş veya batış saatini bulmak için,

• Aradaki zaman farkı bulunur
• Güneş doğudaki yerlerde daha erken doğup battığı için, Güneş'in doğuş ve batış saatinin sorulduğu nokta doğuda ise zaman farkı verilen saatten çıkarılır Sorulan nokta batıda ise zaman farkı verilen saate eklenir

UYARI : Meridyenler, Greenwich'e (0°) göre farklı yönde ise, meridyen farkını bulmak için toplama işlemi yapılırUYARI : 21 Mart ve 23 Eylül tarihlerinde (ekinokslarda) bir yerdeki Güneş'in doğuş veya batış saati verilirse, bir başka yerdeki Güneş'in doğuş veya batış saati bulunabilir Çünkü bu tarihlerde gece - gündüz süreleri eşit olduğu için Güneş doğduktan 12 saat sonra batar ve battıktan 12 saat sonra doğarSaat DilimleriDünya 15 derecelik aralıklarla 24 saat dilimine ayrılmıştır Her saat diliminin ortasından geçen meridyen o saat dilimini kullanan ülkelerin ortak saat ayar meridyenidir Türkiye 2 Ve 3 Saat dilimlerinde yer alırUYARI : Bir ülkede birden çok saat dilimi kullanılması için, ülkenin doğu - batı doğrultusunda en az 2 saat dilimini kapsayacak kadar geniş olması gerekir

COĞRAFİ KONUM


Bir ülkenin, yerin coğrafi konumu denilince,

- Yerküre üzerinde bulunduğu nokta yer
- Hangi kıtada bulunduğu ve diğer kıtalarla ilişkili durumu
- Deniz ve okyanuslarla ilişkisi
- Yükselti durumu
- Ticaret yollarına göre durumu
- Ekonomik ve kültürel özellikler bakımından farklılık gösteren yerlere göre durumu anlaşılır

Kısaca, bir yerin enlem ve boylamlara göre yerküre üzerindeki yeri ve çevresiyle her türlü ilişkisini sağlayan coğrafi koşulların tümüne birden 'Coğrafi konum' denir

Coğrafi konum ikiye ayrılır

1 Matematik konum
2 Özel konum

MATEMATİK KONUM

Dünya üzerindeki bir yerin enlem ve boylamlara göre yerinin saptanmasıdır

Türkiye'nin Matematik Konumu ve Sonuçları

1 Türkiye, 36° - 42° Kuzey paralelleri ile 26°-45° Doğu meridyenleri arasında yer alır
2 Doğu - batı istikametinde 45° - 26° = 19° meridyen farkı vardır Bu da 76 dakikalık yerel saat farkına sebep olur Doğu - batı yönünde geniş olmadığı için bir ortak saat kullanılır
3 Kuzey - güney doğrultusunda 42° - 36° = 6° paralel farkı vardır Bu da kuzey ucu ile güney ucu arasında 6° x 111 = 666 km yapar
4 Güneş ışınları yatay bir düzleme hiçbir zaman dik açı ile gelmez
5 Ülkemiz Ekvator'un kuzeyinde, başlangıç meridyeninin doğusunda yer alır
6 Orta kuşakta yer aldığı için mevsimler belirgin olarak yaşanır
7 Kuzeye gidildikçe gece - gündüz arasındaki zaman farkı artar ve cisimlerin gölge boyları uzar
8 Kuzeyden esen rüzgarlar sıcaklığı düşürür Güneyden esen rüzgarlar sıcaklığı yükseltir
9 Dağların güney yamaçları kuzey yamaçlarından daha sıcaktır
10 Kuzeyden, güneye gidildikçe sıcaklık artar Akdeniz kıyıları, Karadeniz kıyılarından 7-8 derece daha sıcaktır
11 Kuzeye gidildikçe buharlaşma azalır, bu nedenle Akdeniz Karadeniz'den daha tuzludur

Bir yerin Boylamını bilirsek:

- Yerel saatini
- Hangi saat diliminde yer aldığını
- Aynı enlem üzerindeki noktalarda Güneşin doğuş ve batış saatlerini de bilmek mümkün olur

SAATLER

Dünya'nın günlük hareketi sonucunda kutup noktaları dışında aynı enlem üzerindeki bir noktada Güneş batıdaki bir noktaya göre daha önce doğar ve batar Bunun sonucunda yerel saatler oluşur

YEREL SAAT

Zaman, Güneş'in gökyüzünde izlenen hareketine göre düzenlenir Bir boylam 24 saatte bir Güneş'in tam karşısında olmaktadır

Dünya ekseni etrafında dönerken 360 meridyen 1 gün 24 saat yada 1440 dakika içerisinde Güneşin önünden geçer Güneş sabittir ama insan gözü Güneşi dönüyormuş gibi algılar

Yukarıdaki işlemle ispatlandığı gibi bir meridyen güneşin önünden geçtikten 4 dakika sonra onu takip eden meridyen güneşin önünden geçer İki meridyen arasında 4 dakika yerel saat farkı vardır Güneş doğudan doğduğu için doğuda kalan meridyenlerde yerel saat daha ileridir

Örneğin: 26° - 45° doğu meridyenleri arasında bulunan Türkiye'de 45 - 26 =19 meridyen

19 x 4 = 76 dakika yerel saat farkı vardır

YEREL SAATLERİN HESAPLANMASI

Yerel saat hesapları çözülürken genelde şu 4 aşama uygulanır:

1 Şekil çizimi
2 Boylamlar verilmişse boylam farklarını bulup saate çevirme ya da zaman farkı verilmişse farkı boylama çevirerek boylamı bulma
3 Şekil üzerinde sonuç olarak ileri (doğusunda) ya da geri (batısında) noktayı tespit etme
4 İleri ise toplama geri ise çıkarma işlemi ile sonucu bulma

ÖZEL KONUM

Dünya üzerinde herhangi bir yerin kıtalara, komşularına, önemli geçitlere, boğazlara ve su yollarına, ticaret merkezlerine, denizlere göre durumu, fiziki ve beşeri özellikleri o yerin özel konumunu belirler

Türkiye'nin Özel Konumu ve Sonuçları

1 Ülkemiz eski dünya karaları olarak bilinen Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının birbirine ençok yaklaştığı yerde bulunur Anadolu ve Trakya yarımadalarından oluşmuştur
2 Üç kıta arasında köprü durumundadır Bu nedenle ipek ve baharat yolları gibi önemli ticaret yollarına geçitlik yapmıştır
3 Tarih boyunca değişik medeniyetlerin kurulduğu bir alan üzerindedir
4 Üç tarafı denizlerle çevrilidir Yeryüzü şekilleri çeşitlidir Bunun sonucunda iklim, tarım ürünleri, turizm ve deniz ürünleri çeşitliliği artmıştır
5 Akdeniz'i Karadeniz'e bağlayan Çanakkale ve İstanbul boğazlarına sahiptir Bu nedenle ülkemizin stratejik önemi artmıştır
6 Ülkemizin ortalama yükseltisi fazladır (1132m) Yükselti batıdan doğuya gidildikçe artmaktadır
Bu durum, tarım ürünlerinin Doğu Anadolu Bölgesi'nde daha geç olgunlaşmasına neden olmuştur
7 Yeraltı kaynakları bakımından zengindir
8 Yer şekilleri çok engebelidir Bu nedenle kısa mesafelerde iklim değişikliği yaşanır Rize'de turunçgil yetişmesi, Iğdır'da pamuk yetişmesi özel konumun bir sonucudur