Türk Medeni Kanunu/evlilik Hukuku

İKİNCİ KİTAP

AİLE HUKUKU
BİRİNCİ KISIM
EVLİLİK HUKUKU
BİRİNCİ BÖLÜM
EVLENME
BİRİNCİ AYIRIM
NİŞANLILIK

A Nişanlanma
MADDE 118- Nişanlanma, evlenme vaadiyle olur
Nişanlanma, yasal temsilcilerinin rızası olmadıkça küçüğü veya kısıtlıyı bağlamaz
B Nişanlılığın hükümleri
I Dava hakkının bulunmaması
MADDE 119- Nişanlılık, evlenmeye zorlamak için dava hakkı vermez
Evlenmeden kaçınma hali için öngörülen cayma tazminatı veya ceza şartı dava edilemez; ancak yapılan ödemeler de geri istenemez
II Nişanın bozulmasının sonuçları

1 Maddi tazminat
MADDE 120- Nişanlılardan biri haklı bir sebep olmaksızın nişanı bozduğu veya nişan taraflardan birine yükletilebilen bir sebeple bozulduğu takdirde; kusuru olan taraf, diğerine dürüstlük kuralları çerçevesinde ve evlenme amacıyla yaptığı harcamalar ve katlandığı maddi fedakarlıklar karşılığında uygun bir tazminat vermekle yükümlüdür Aynı kural nişan giderleri hakkında da uygulanır
Tazminat istemeye hakkı olan tarafın ana ve babası veya onlar gibi davranan kimseler de, aynı koşullar altında yaptıkları harcamalar için uygun bir tazminat isteyebilirler
2 Manevi tazminat
MADDE 121- Nişanın bozulması yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevi tazminat olarak uygun miktarda bir para ödenmesini isteyebilir
III Hediyelerin geri verilmesi
MADDE 122- Nişanlılık evlenme dışındaki bir sebeple sona ererse, nişanlıların birbirlerine veya ana ve babanın ya da onlar gibi davrananların, diğer nişanlıya vermiş oldukları alışılmışın dışındaki hediyeler, verenler tarafından geri istenebilir
Hediye aynen veya mislen geri verilemiyorsa, sebepsiz zenginleşme hükümleri uygulanır
IV Zamanaşımı

MADDE 123- Nişanlılığın sona ermesinden doğan dava hakları, sona ermenin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar


İKİNCİ AYIRIM
EVLENME EHLİYETİ VE ENGELLERİ


A Ehliyetin koşulları

I Yaş
MADDE 124- Erkek veya kadın onyedi yaşını doldurmadıkça evlenemez
Ancak, hakim olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple onaltı yaşını doldurmuş olan erkek veya kadının evlenmesine izin verebilir Olanak bulundukça karardan önce ana ve baba veya vasi dinlenir
II Ayırt etme gücü

MADDE 125- Ayırt etme gücüne sahip olmayanlar evlenemez
III Yasal temsilcinin izni
1 Küçükler hakkında
MADDE 126- Küçük, yasal temsilcisinin izni olmadıkça evlenemez
2 Kısıtlılar hakkında
MADDE 127- Kısıtlı, yasal temsilcisinin izni olmadıkça evlenemez
3 Mahkemeye başvurma
MADDE 128- Hakim, haklı sebep olmaksızın evlenmeye izin vermeyen yasal temsilciyi dinledikten sonra, bu konuda başvuran küçük veya kısıtlının evlenmesine izin verebilir
B Evlenme engelleri

I Hısımlık
MADDE 129- Aşağıdaki kimseler arasında evlenme yasaktır:
1 Üstsoy ile altsoy arasında; kardeşler arasında; amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleri arasında,
2 Kayın hısımlığı meydana getirmiş olan evlilik sona ermiş olsa bile, eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasında,
3 Evlat edinen ile evlatlığın veya bunlardan biri ile diğerinin altsoyu ve eşi arasında
II Önceki evlilik

1 Sona erdiğinin ispatı
a Genel olarak
MADDE 130- Yeniden evlenmek isteyen kimse, önceki evliliğinin sona ermiş olduğunu ispat etmek zorundadır
b Gaiplik durumunda
MADDE 131- Gaipliğine karar verilen kişinin eşi, mahkemece evliliğin feshine karar verilmedikçe yeniden evlenemez
Kaybolanın eşi evliliğin feshini, gaiplik başvurusuyla birlikte veya ayrıca açacağı bir dava ile isteyebilir
Ayrı bir dava ile evliliğin feshi, davacının yerleşim yeri mahkemesinden istenir

2 Kadın için bekleme süresi
MADDE 132- Evlilik sona ermişse, kadın, evliliğin sona ermesinden başlayarak üçyüz gün geçmedikçe evlenemez
Doğurmakla süre biter
Kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması veya evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemeleri hallerinde mahkeme bu süreyi kaldırır
III Akıl hastalığı
MADDE 133- Akıl hastaları, evlenmelerinde tıbbi sakınca bulunmadığı resmi sağlık kurulu raporuyla anlaşılmadıkça evlenemezler
ÜÇÜNCÜ AYIRIM
EVLENME BAŞVURUSU VE TÖRENİ
A Başvuru

I Başvuru makamı
MADDE 134- Birbiriyle evlenecek erkek ve kadın, içlerinden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğuna birlikte başvururlar
Evlendirme memuru, belediye bulunan yerlerde belediye başkanı veya bu işle görevlendireceği memur, köylerde muhtardır
II Şekli
MADDE 135- Başvuru, evlenecekler tarafından yazılı veya sözlü olarak yapılır
III Belgeler
MADDE 136- Erkek ve kadından her biri, nüfus cüzdanı ve nüfus kayıt örneğini, önceki evliliği sona ermiş ise buna ilişkin belgeyi, küçük veya kısıtlı ise ayrıca yasal temsilcisinin imzası onaylanmış yazılı izin belgesini ve evlenmeye engel hastalığının bulunmadığını gösteren sağlık raporunu evlendirme memurluğuna vermek zorundadır
IV Başvurunun incelenmesi ve reddi
MADDE 137- Evlendirme memuru, evlenme başvurusunu ve buna eklenmesi gereken belgeleri inceler Başvuruda bir noksanlık görürse bunu tamamlar veya tamamlattırır
Başvurunun usulüne uygun olarak yapılmadığı veya evleneceklerden birinin evlenmeye ehil olmadığı ya da evlenmeye yasal bir engel bulunduğu anlaşılırsa, evlenme başvurusu reddolunur ve durum evleneceklere yazıyla hemen bildirilir
V Redde itiraz ve yargılama usulü
MADDE 138- Evleneceklerden her biri evlendirme memurunun ret kararına karşı mahkemeye başvurabilir İtiraz, evrak üzerinde incelenip kesin karara bağlanır
Ancak, mutlak butlan sebeplerinden birinin bulunduğuna ilişkin ret kararlarına karşı açılan davalar, basit yargılama usulüyle ve Cumhuriyet savcısının hazır bulunmasıyla görülür
B Evlenme töreni ve tescil
I Koşulları
1 Evlenme izni
MADDE 139- Evlendirme memuru, evlenme koşullarının varlığını tespit ederse veya ret kararı mahkemece kaldırılırsa, evleneceklere evlenme gün ve saatini bildirir veya isterlerse evlenme izni belgesini verir

Evlenme izni belgesi, verildiği tarihten başlayarak altı ay içinde evleneceklere herhangi bir evlendirme memuru önünde evlenebilme hakkı sağlar
2 Evlenmenin yapılamaması
MADDE 140- Evlenme koşullarının bulunmadığının anlaşılması veya belgelerin verilmesinden başlayarak altı ayın geçmesi halinde, evlendirme memuru evlenme törenini yapamaz
II Yapılışı

1 Tören yeri
MADDE 141- Evlenme töreni, evlendirme dairesinde evlendirme memurunun ve ayırt etme gücüne sahip ergin iki tanığın önünde açık olarak yapılır Ancak, tören evleneceklerin istemi üzerine evlendirme memurunun uygun bulacağı diğer yerlerde de yapılabilir
2 Törenin şekli
MADDE 142- Evlendirme memuru, evleneceklerden her birine birbiriyle evlenmek isteyip istemediklerini sorar Evlenme, tarafların olumlu sözlü cevaplarını verdikleri anda oluşur Memur, evlenmenin tarafların karşılıklı rızası ile kanuna uygun olarak yapılmış olduğunu açıklar
3 Aile cüzdanı ve dini tören
MADDE 143- Evlenme töreni biter bitmez evlendirme memuru eşlere bir aile cüzdanı verir
Aile cüzdanı gösterilmeden evlenmenin dini töreni yapılamaz
Evlenmenin geçerli olması dini törenin yapılmasına bağlı değildir
C Yönetmelik
MADDE 144- Evlenme işlemi, evlenme kütüğü, evlenmeye ilişkin yazışma ve evlenme ile ilgili diğer konular yönetmelikle düzenlenir

DÖRDÜNCÜ AYIRIM
BATIL OLAN EVLENMELER

A Mutlak butlan
I Sebepleri
MADDE 145- Aşağıdaki hallerde evlenme mutlak butlanla batıldır:
1 Eşlerden birinin evlenme sırasında evli bulunması,
2 Eşlerden birinin evlenme sırasında sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun bulunması,
3 Eşlerden birinde evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı bulunması,
4 Eşler arasında evlenmeye engel olacak derecede hısımlığın bulunması
II Dava açma görevi ve hakkı
MADDE 146- Mutlak butlan davası, Cumhuriyet savcısı tarafından re'sen açılır
Bu dava, ilgisi olan herkes tarafından da açılabilir



III Dava hakkının sınırlanması veya kalkması
MADDE 147- Sona ermiş bir evliliğin mutlak butlanı Cumhuriyet savcısı tarafından re'sen dava edilemez; fakat her ilgili, mutlak butlanın karar altına alınmasını isteyebilir
Ayırt etme gücünün sonradan kazanılması veya akıl hastalığının iyileşmiş olması durumlarında mutlak butlan davasını yalnız ayırt etme gücünü sonradan kazanan veya akıl hastalığı iyileşen eş açabilir
Evliyken yeniden evlenen bir kimsenin önceki evliliği mutlak butlan kararı verilmeden önce sona ermişse ve ikinci evlenmede diğer eş iyiniyetli ise, bu evlenmenin butlanına karar verilemez
B Nisbi butlan
I Eşlerin dava hakkı
1 Ayırt etme gücünden geçici yoksunluk
MADDE 148- Evlenme sırasında geçici bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun olan eş, evlenmenin iptalini dava edebilir
2 Yanılma
MADDE 149- Aşağıdaki durumlarda eşlerden biri evlenmenin iptalini dava edebilir:
1 Evlenmeyi hiç istemediği veya evlendiği kişiyle evlenmeyi düşünmediği halde yanılarak bu evlenmeye razı olmuşsa,
2 Eşinde bulunmaması onunla birlikte yaşamayı kendisi için çekilmez bir duruma sokacak derecede önemli bir nitelikte yanılarak evlenmişse
3 Aldatma
MADDE 150- Aşağıdaki durumlarda eşlerden biri evlenmenin iptalini dava edebilir:
1 Eşinin namus ve onuru hakkında doğrudan doğruya onun tarafından veya onun bilgisi altında bir başkası tarafından aldatılarak evlenmeye razı olmuşsa,
2 Davacının veya altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturan bir hastalık kendisinden gizlenmişse
4 Korkutma
MADDE 151- Kendisinin veya yakınlarından birinin hayatı, sağlığı veya namus ve onuruna yönelik pek yakın ve ağır bir tehlike ile korkutularak evlenmeye razı edilmiş eş, evlenmenin iptalini dava edebilir
5 Hak düşürücü süre
MADDE 152- İptal davası açma hakkı, iptal sebebinin öğrenildiği veya korkunun etkisinin ortadan kalktığı tarihten başlayarak altı ay ve her halde evlenmenin üzerinden beş yıl geçmekle düşer
II Yasal temsilcinin dava hakkı
MADDE 153- Küçük veya kısıtlı, yasal temsilcisinin izni olmadan evlenirse, izni alınmayan yasal temsilci evlenmenin iptalini dava edebilir
Bu suretle evlenen kimse sonradan onsekiz yaşını doldurmak suretiyle ergin olur, kısıtlı olmaktan çıkar veya karı gebe kalırsa evlenmenin iptaline karar verilemez


C Butlanı gerektirmeyen sebepler
I Bekleme süresine uymama
MADDE 154- Kadının bekleme süresi bitmeden evlenmesi, evlenmenin butlanını gerektirmez
II Şekil kurallarına uymama
MADDE 155- Evlendirmeye yetkili memur önünde yapılmış olan bir evliliğin kanunun diğer şekil kurallarına uyulmaması sebebiyle butlanına karar verilemez
D Butlan kararı
I Genel olarak
MADDE 156- Batıl bir evlilik ancak hakimin kararıyla sona erer Mutlak butlan halinde bile evlenme, hakimin kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur
II Sonuçları
1 Çocuklar yönünden
MADDE 157- Mahkemece butlanına karar verilen bir evlilikten doğan çocuklar, ana ve baba iyiniyetli olmasalar bile evlilik içinde doğmuş sayılırlar
Çocuklar ile ana ve baba arasındaki ilişkilere boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır
2 Eşler yönünden
MADDE 158- Evlenmenin butlanına karar verilirse, evlenirken iyiniyetli bulunan eş bu evlenme ile kazanmış olduğu kişisel durumunu korur
Eşler arasındaki mal rejiminin tasfiyesi, tazminat, nafaka ve soyadı hakkında boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır
E Mirasçıların dava hakkı
MADDE 159- Evlenmenin butlanını dava etme hakkı mirasçılara geçmez Ancak, mirasçılar açılmış olan davayı sürdürebilirler Dava sonucunda evlenme sırasında iyiniyetli olmadığı anlaşılan sağ kalan eş, yasal mirasçı olamayacağı gibi, daha önce yapılmış olan ölüme bağlı tasarruflarla kendisine sağlanan hakları da kaybeder
F Yetki ve yargılama usulü
MADDE 160- Evlenmenin butlanı davasında, yetki ve yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır
İKİNCİ BÖLÜM
BOŞANMA

A Boşanma sebepleri
I Zina
MADDE 161- Eşlerden biri zina ederse, diğer eş boşanma davası açabilir
Davaya hakkı olan eşin boşanma sebebini öğrenmesinden başlayarak altı ay ve her halde zina eyleminin üzerinden beş yıl geçmekle dava hakkı düşer
Affeden tarafın dava hakkı yoktur
II Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış
MADDE 162- Eşlerden her biri diğeri tarafından hayatına kastedilmesi veya kendisine pek kötü davranılması ya da ağır derecede onur kırıcı bir davranışta bulunulması sebebiyle boşanma davası açabilir
Davaya hakkı olan eşin boşanma sebebini öğrenmesinden başlayarak altı ay ve her halde bu sebebin doğumunun üzerinden beş yıl geçmekle dava hakkı düşer
Affeden tarafın dava hakkı yoktur
III Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme
MADDE 163- Eşlerden biri küçük düşürücü bir suç işler veya haysiyetsiz bir hayat sürer ve bu sebeplerden ötürü onunla birlikte yaşaması diğer eşten beklenemezse, bu eş her zaman boşanma davası açabilir
IV Terk
MADDE 164- Eşlerden biri, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla diğerini terk ettiği veya haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmediği takdirde ayrılık, en az altı ay sürmüş ve bu durum devam etmekte ve istem üzerine hakim tarafından yapılan ihtar sonuçsuz kalmış ise; terk edilen eş, boşanma davası açabilir Diğerini ortak konutu terk etmeye zorlayan veya haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır
Davaya hakkı olan eşin istemi üzerine hakim, esası incelemeden yapacağı ihtarda terk eden eşe iki ay içinde ortak konuta dönmesi gerektiği ve dönmemesi halinde doğacak sonuçlar hakkında uyarıda bulunur Bu ihtar gerektiğinde ilan yoluyla yapılır Ancak, boşanma davası açmak için belirli sürenin dördüncü ayı bitmedikçe ihtar isteminde bulunulamaz ve ihtardan sonra iki ay geçmedikçe dava açılamaz
V Akıl hastalığı
MADDE 165- Eşlerden biri akıl hastası olup da bu yüzden ortak hayat diğer eş için çekilmez hale gelirse, hastalığın geçmesine olanak bulunmadığı resmi sağlık kurulu raporuyla tespit edilmek koşuluyla bu eş boşanma davası açabilir
VI Evlilik birliğinin sarsılması
MADDE 166- Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir
Yukarıdaki fıkrada belirtilen hallerde, davacının kusuru daha ağır ise, davalının açılan davaya itiraz hakkı vardır Bununla beraber bu itiraz, hakkın kötüye kullanılması niteliğinde ise ve evlilik birliğinin devamında davalı ve çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir
Evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi halinde, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır Bu halde boşanma kararı verilebilmesi için, hakimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır Hakim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir Bu değişikliklerin taraflarca da kabulü halinde boşanmaya hükmolunur Bu halde tarafların ikrarlarının hakimi bağlamayacağı hükmü uygulanmaz
Boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış bulunan davanın reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleştiği tarihten başlayarak üç yıl geçmesi halinde, her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir


B Dava
I Konusu

MADDE 167- Boşanma davası açmaya hakkı olan eş, dilerse boşanma, dilerse ayrılık isteyebilir
II Yetki
MADDE 168- Boşanma veya ayrılık davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir
III Geçici önlemler
MADDE 169- Boşanma veya ayrılık davası açılınca hakim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, eşlerin mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re'sen alır
C Karar
I Boşanma veya ayrılık
MADDE 170- Boşanma sebebi ispatlanmış olursa, hakim boşanmaya veya ayrılığa karar verir
Dava yalnız ayrılığa ilişkinse, boşanmaya karar verilemez
Dava boşanmaya ilişkinse, ancak ortak hayatın yeniden kurulması olasılığı bulunduğu takdirde ayrılığa karar verilebilir
II Ayrılık süresi
MADDE 171- Ayrılığa bir yıldan üç yıla kadar bir süre için karar verilebilir Bu süre ayrılık kararının kesinleşmesiyle işlemeye başlar
III Ayrılık süresinin bitimi

MADDE 172- Süre bitince ayrılık durumu kendiliğinden sona erer
Ortak hayat yeniden kurulmamışsa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir
Boşanmanın sonuçları düzenlenirken ilk davada ispatlanmış olan olaylar ve ayrılık süresinde ortaya çıkan durumlar göz önünde tutulur
IV Boşanan kadının kişisel durumu
MADDE 173- Boşanma halinde kadın, evlenme ile kazandığı kişisel durumunu korur; ancak, evlenmeden önceki soyadını yeniden alır Eğer kadın evlenmeden önce dul idiyse hakimden bekarlık soyadını taşımasına izin verilmesini isteyebilir
Kadının, boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğu ve bunun kocaya bir zarar vermeyeceği ispatlanırsa, istemi üzerine hakim, kocasının soyadını taşımasına izin verir
Koca, koşulların değişmesi halinde bu iznin kaldırılmasını isteyebilir
V Boşanmada tazminat ve nafaka

1 Maddi ve manevi tazminat
MADDE 174- Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir
Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevi tazminat olarak uygun miktarda bir para ödenmesini isteyebilir

2 Yoksulluk nafakası
MADDE 175- Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir
Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz
3 Tazminat ve nafakanın ödenme biçimi
MADDE 176- Maddi tazminat ve yoksulluk nafakasının toptan veya durumun gereklerine göre irat biçiminde ödenmesine karar verilebilir
Manevi tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilemez
İrat biçiminde ödenmesine karar verilen maddi tazminat veya nafaka, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü halinde kendiliğinden kalkar; alacaklı tarafın evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi halinde mahkeme kararıyla kaldırılır
Tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hallerde iradın artırılması veya azaltılmasına karar verilebilir
Hakim, istem halinde, irat biçiminde ödenmesine karar verilen maddi tazminat veya nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir
4 Yetki
MADDE 177- Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında, nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir
5 Zamanaşımı
MADDE 178- Evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar
VI Mal rejiminin tasfiyesi

1 Boşanma halinde
MADDE 179- Mal rejiminin tasfiyesinde eşlerin bağlı olduğu rejime ilişkin hükümler uygulanır
2 Ayrılık halinde
MADDE 180- Ayrılığa karar verilirse mahkeme, ayrılığın süresine ve eşlerin durumlarına göre aralarında sözleşmeyle kabul edilmiş olan mal rejiminin kaldırılmasına karar verebilir
VII Miras hakları

MADDE 181- Boşanan eşler, bu sıfatla birbirlerinin yasal mirasçısı olamazlar ve boşanmadan önce yapılmış olan ölüme bağlı tasarruflarla kendilerine sağlanan hakları, aksi tasarruftan anlaşılmadıkça, kaybederler
Boşanma davası devam ederken, ölen davacının mirasçılarından birisinin davaya devam etmesi ve davalının kusurunun ispatlanması halinde de yukarıdaki fıkra hükmü uygulanır
VIII Çocuklar bakımından ana ve babanın hakları
1 Hakimin takdir yetkisi
MADDE 182- Mahkeme boşanma veya ayrılığa karar verirken, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten ve çocuk vesayet altında ise vasinin ve vesayet makamının düşüncesini aldıktan sonra, ana ve babanın haklarını ve çocuk ile olan kişisel ilişkilerini düzenler

Velayetin kullanılması kendisine verilmeyen eşin çocuk ile kişisel ilişkisinin düzenlenmesinde, çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararları esas tutulur Bu eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır
Hakim, istem halinde irat biçiminde ödenmesine karar verilen bu giderlerin gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir
2 Durumun değişmesi
MADDE 183- Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması halinde hakim, re'sen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır
D Boşanmada yargılama usulü

MADDE 184- Boşanmada yargılama, aşağıdaki kurallar saklı kalmak üzere Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa tabidir:
1 Hakim, boşanma veya ayrılık davasının dayandığı olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe, bunları ispatlanmış sayamaz
2 Hakim, bu olgular hakkında gerek re'sen, gerek istem üzerine taraflara yemin öneremez
3 Tarafların bu konudaki her türlü ikrarları hakimi bağlamaz
4 Hakim, kanıtları serbestçe takdir eder
5 Boşanma veya ayrılığın fer'i sonuçlarına ilişkin anlaşmalar, hakim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz
6 Hakim, taraflardan birinin istemi üzerine duruşmanın gizli yapılmasına karar verebilir