İslamiyet Öncesi Tüürk Devletlerinde Yazı Dil Edebiyat Hakkında Kısa Bilgi

**Prof. Dr. Sinsi** · 09-02-2012

İslamiyet Öncesi Tüürk Devletlerinde Yazı Dil Edebiyat
Yazı Dil Edebiyat hakkında kısa bilgi

1

Yazı:
Türklerin Kullandığı Alfabeler:
-Göktürk(milli alfabe), Uygur(milli alfabe), Kril, Soğd,Arab,Latin
1

1Orhun (Orhon)Alfabesi (Göktürk Alfabesi)
Türklerin en eski milli alfabesidir

38 harften oluşan alfabe sağdan sola doğru yazılmaktadır

Bu alfabe ile yazılmış en önemli eser Göktürk kitaplarıdır

1

2 Uygur Alfabesi
Türklerin ikinci alfabei olan uygur alfabesi soğd alfabesini geliştirilmiş şeklidir

Bu alfabe 18 harften oluşur ve sağdan sola yazılmaktadır

2

Dil ve edebiyat
2

1 Sözlü edebiyat
Koşuk: Şölenlerde saz eşliğinde söylenen şiirlerdir

Sav: Türk atasözleridir

Sagu: Yuğ törenlerinde önemli kişler için yakılan ağıtlardır

Destan: Adet töre inanç ve yaşam tarzları konusunda bilgi veren eserlerdir

Önemli Türk Destanları:
Alp Er Tunga ve Şu Destanları : İskitler (Sakalar)
Oğuz Kağan Destanı : Asya Hunları
Manas Destanı : Kırgızlar
Türeyiş ve Göç Destanları : Uygurlar
Ergenekon ve Bozkurt Destanları : Gök Türkler
Dede Korkut Hikayeleri Oğuzlar

2

2 Yazılı Edebiyat
A

Göktürk (Orhun) kitabeleri türk tarihinin ilk milli kaynağı olma özelliğine sahiptir

Kitabeler Bilge Kağan (735) Kültigin (732) Tonyukuk (727) adına dikilmiştir

Yolluğ Tigin tarrafından taşa kazınan yazılar ona Türklerin ilk tarihçisi ve edebiyatçısı ünvanı verilmesine neden olmuştur

İsveçli subay Strahlenberg bulunduğu kitabeleri Danimarkalı dil bilimci Wilhelm Thomsen okumuştur

Göktürk kitabelerinin özellikleri
-İlk Türkçe metin olması
-Vatan sevgisi aşılması
-Türk devlet adamlarının millete hesap verdiğini göstermesi
-Devlet ve milletin karşılıklı olarak görevlerini belirtmesi siyasi hayatı anlatması
-Türk kültürü hakkında bilgi vermesi
-Sosyal devlet anlayışı hakkında bilgi vermesi gibi özellklerş bulunmaktadır

B

Karabalgasun Yazıtları:
-Uygurlara ait olan bu yazıtlar mani dinin özelliklerine uuygundur

-Üzerinde Türkçe Çince ve Soğdca yazılar bulunmaktadır

C

Yenisey Yazıtları:
-Kırgızlara ait taş yazılardır
-V

Yüzyıla ait olduğu düşünülmektedir

09-02-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	İslamiyet Öncesi Tüürk Devletlerinde Yazı Dil Edebiyat Hakkında Kısa Bilgi İslamiyet Öncesi Tüürk Devletlerinde Yazı Dil Edebiyat Yazı Dil Edebiyat hakkında kısa bilgi 1Yazı: Türklerin Kullandığı Alfabeler: -Göktürk(milli alfabe), Uygur(milli alfabe), Kril, Soğd,Arab,Latin 11Orhun (Orhon)Alfabesi (Göktürk Alfabesi) Türklerin en eski milli alfabesidir 38 harften oluşan alfabe sağdan sola doğru yazılmaktadır Bu alfabe ile yazılmış en önemli eser Göktürk kitaplarıdır 12 Uygur Alfabesi Türklerin ikinci alfabei olan uygur alfabesi soğd alfabesini geliştirilmiş şeklidir Bu alfabe 18 harften oluşur ve sağdan sola yazılmaktadır 2 Dil ve edebiyat 21 Sözlü edebiyat Koşuk: Şölenlerde saz eşliğinde söylenen şiirlerdir Sav: Türk atasözleridir Sagu: Yuğ törenlerinde önemli kişler için yakılan ağıtlardır Destan: Adet töre inanç ve yaşam tarzları konusunda bilgi veren eserlerdir Önemli Türk Destanları: Alp Er Tunga ve Şu Destanları : İskitler (Sakalar) Oğuz Kağan Destanı : Asya Hunları Manas Destanı : Kırgızlar Türeyiş ve Göç Destanları : Uygurlar Ergenekon ve Bozkurt Destanları : Gök Türkler Dede Korkut Hikayeleri Oğuzlar 22 Yazılı Edebiyat A Göktürk (Orhun) kitabeleri türk tarihinin ilk milli kaynağı olma özelliğine sahiptir Kitabeler Bilge Kağan (735) Kültigin (732) Tonyukuk (727) adına dikilmiştir Yolluğ Tigin tarrafından taşa kazınan yazılar ona Türklerin ilk tarihçisi ve edebiyatçısı ünvanı verilmesine neden olmuştur İsveçli subay Strahlenberg bulunduğu kitabeleri Danimarkalı dil bilimci Wilhelm Thomsen okumuştur Göktürk kitabelerinin özellikleri -İlk Türkçe metin olması -Vatan sevgisi aşılması -Türk devlet adamlarının millete hesap verdiğini göstermesi -Devlet ve milletin karşılıklı olarak görevlerini belirtmesi siyasi hayatı anlatması -Türk kültürü hakkında bilgi vermesi -Sosyal devlet anlayışı hakkında bilgi vermesi gibi özellklerş bulunmaktadır BKarabalgasun Yazıtları: -Uygurlara ait olan bu yazıtlar mani dinin özelliklerine uuygundur -Üzerinde Türkçe Çince ve Soğdca yazılar bulunmaktadır C Yenisey Yazıtları: -Kırgızlara ait taş yazılardır -V Yüzyıla ait olduğu düşünülmektedir