İslamiyet Öncesi Türklerde Mimari

İslamiyet Öncesi Türklerde Mimari
Türklerde Mimari

Konaar göçerlikten dolayı Uygurlara kadar eser görülmez Uygurlar, yerleşik hayata geçtikleri için şehirler kurulmuş, mimari eserler oluşturmuşlardır
Şehircilik alanındaki gelişmelerde de Uygurlarla birlikte başlamıştır
Kubbeli yapı ve köşe üçgenlerinin (Türk üçgeni) esin kaynağı türk çadırıdır



Hoça’da bir saray kalıntısında tonozla örtülü kısımlar ve kubbe vardır Duvarlarda yontulmamış taşlar harçla örülmüştürSirkip’te bulunan kule biçimindeki bir bina, nişler içerisinde Buda heykelleri ile bir Hint stupasından başka bir şey değildir Buda ve Mani dinleri gibi Hint ve İran mimarlık etkileri de yan yana görülür

Hoça yakınında bulunan mezarlar kubbeli yapılardır Kubbe İran’dan gelmiş olabilir Fakat o zamanlar İran’da mezar yapısı yoktur Zerdüşt dinine göre ölüler yüksek bir yerde açığa bırakılarak akbabalara parçalatılırdı Uygurlar da bu mezarlarla yeni bir yapı meydana gelmiştir ki bunlar ilk türbelerdir Diğer bir kubbeli yapıMani tapınağı olabilir Burada tromp yerine köşelere birer üçgen konulmuştur ki bu İran’da bilinmeyen bir şeydir Selçuklu ve Osmanlı mimarlığında üçgenlerin rolü önemlidir 400 – 500 yıllık zaman aşımı varsa da arada bir yakınlık bulunabilir

İslamiyet Öncesi Türklerde Mimari





Kızıl’da bulunan Buda tapınağındaki tavan şekilleri ahşap binalardan gelmedir, köşelere kirişler konulmuştur Doğu Türkistan’da birçok tapınak kayalara oyulmuş mağara biçimindedir Bunlardan binlerce vardır Bu tapınaklarda duvarlar ve tavan resimli idi Alman Turfan araştırıcıları tarafından bu fresklerden birçok metre karesi sökülerek Berlin Etnoğrafya Müzesi’nde duvarlara konulmuştur Bunların çoğu son harpte yok olmuş, yalnız kitaplarda resimleri kalmıştır Bu fresklerin konusu Budizm ile ilgilidir Budha, MÖ 560 tarihlerinde Hindistan’da yaşamış, o zaman hakim olan Brahmanizm’e karşı yeni dinini ortaya koymuştur





Göktürkler’in heykel sanatı Uygurlar’da daha çok gelişmiştir Kızıl’da bulunan diz çükmüş halde omzunda yük taşıyan alçıdan bir erkek heykeli o zamana kadar görülmemiş bir realizm ile işlenmiştir Alçı kalıbı alınmış iki ağaç heykel daha ilgi çekicidir Bunlardan at başını canlandıran heykel kuvvetle üslûplanmış olup yele ve alındaki saçlar çok olgun hatlar ile çizilmiştir Fil başı ise çok daha fazla üslûplaşmış, adeta modern bir hale getirilmiştir Bunların her ikisi de Sorçuk’da bulunmuştur Başka yerde bunların benzerleri hemen hemen yoktur denilebilir 8 Ve 9yüzyılda yapılmış olan bu heykeller Uygurların eserleridir Onlarla heykel sanatına olduğu gibi resim sanatına da yeni olan realist bir üslûp geliyor