Dinler Tarihi: Panteizm

Tanrı ile evreni bir aynı ve özdeş kabul eden görüştür Panteizm anlam olarak tümtanrıcılık - kamutanrıcılık- demektir

Panteizme göre Tanrı´nın evrenden ayrı ve bağımsız bir varlığı yoktur Tanrı doğada nesnelerde insan dünyasında vardır Her şey Tanrı´dır

Bu algılamada Tanrı ´nın evrenin kendisi olduğunu savunulur Panteistler evrende varolan her şeyin (atom hareket insan doğa fizik kanunları yıldızlar ) aslında bir bütün olarak Tanrı ´yı oluşturduğunu söylerler Bu bakımdan evrende vuku bulan her olay her hareket aslında doğrudan Tanrı ´nın hareketidir Bu görüşün ilginç ve çarpıcı bir sonucu insanın da Tanrı ´nın bir parçası olduğudur

Panteizme göre; Tanrı her şeydir ve her şey Tanrıdır Tanrı Evren - İnsan ayırımı yoktur Böyle bir ayrım aklın yanılsamasıdır Aşkın bir Tanrı var olmadığı gibi her hangi bir yaratmadan da söz edilemez

Evreni algılayış biçimi olarak Panteizm Hindu Buda dinlerinde hayal gücü geleneğine uygun bir anlayıştır Felsefî bir tasarım olarak Panteizm ise eski Yunan felsefesinde Plotinos (205-270) Rönesans´tan sonra Giordano Bruno (1548-1600) ve Spinoza (1632-1677) tarafından temsil edilmiştir Düşünsel kökü Antik Çağ Yunan Stoacılığına dayanan Panteizmin ileri sürdüğü Evrenin Ruhu Anlayışı Hegelciliği ve Spinozacılığı doğurmuştur

Tek Tanrı ´lı Dinlerdeki Tanrı-Alem ayrılığı Yaratan-Yaratılan diye bir ikilem Panteizmde yoktur Doğayla Tanrı bir ve aynı şeydir Tanrı yaradan değil varolandır ve evrenin tümüdür Evrende görülen şeylerden gayri bir Tanrı yoktur Tanrı evrendeki bütün varlıkların toplamıdır Evrenin başlangıcı ve sonu yoktur Evrendeki mevcut canlı cansız her şeyin bütünlüğü Tanrı ´dır Önsüz ve sonsuz olan Tanrı hem makro kozmosta (evrende) hem de mikro kozmosta (insanda) bulunur

Antikçağ Grek Stoacıları Yeni Platoncular ve Doğunun Vahdet-i vücut anlayışı Yahudilerin Kabalası gibi çeşitli felsefî biçimlere bürünen bu inanç çağımıza kadar süregelmiştir Panteist olarak adlandırılan bazı Yahudi Hıristiyan ve Müslüman düşünürler vardır Ancak Panteizmi üç semavi din genelde reddetmektedir

Panteizm Arapça ´da karşılığı Vücudiyye sözcüğüdür Tanrı anlayışı olarak her şeyi Tanrı tanımak varlığı ancak ona vermek olarak özetlenebilir Bunu sonsuzluk sonsuz olan varlık; Tanrı tabiat olarak tarif edenler de olmuştur Bu Vahdet-i Vücut yani varlığın değil Vahdet-i Mevcut yani fiziki evrenin tabiatın birliği inancına varır ve tabiatın Tanrı oluşuna tabiattan başka bir varlık bir Tanrı bir gerçek bulunmayışına inanmaktır Özetle Vahdet-i Mevcut son tahlilde Ateizmden Tanrı tanımamaktan başka bir şey değildir Vahdet-i Vücut yaklaşımında Tanrı yaratılmışların hiçbirine benzemez ve bu inanç eşyanın hakikatini Tanrı ´da görür oysa Panteizmde fiziki evrenin kendisi Tanrı ´dır

Panteizme göre evrenin toplamı Tanrı ´dır ve evrenin dışında gizemcilerin savundukları gibi bir Tanrı yoktur Açıkçası her zerre onun kendisidir Gizemciliğe göre de her zerreİlahi güzelliği yansıtan bir ayna ve araçtır Evrenin yaratılış nedeni Tanrı ´nın güzelliğini yansıtmak ve göstermek içindir
Panteizm´in Türleri


1 Tabiatçı Panteizm : Tek realite tabiattır Tanrı da tabiatın içinde var olandır (Dideron Boron d ´Holbach)

2 İdealist Panteizm : Tek realite ruhtur Tanrı da ruhun özünde var olandır (Hegel Fichte Brunschvicg)

3 Teolojik Panteizm : Felsefî anlamda asıl Panteizm budur Evrende tek realite Tanrı ´dır Diğer bütün varlıklar evren dünya tabiat insan ruhlar vs her şey Tanrı ´nın varlığında oluşmuştur Hiçbir şey onun dışında değildir her şey odur



Alıntı