Kaya, Sur Ve Şövalyeler...

La Valletta limanının kuşbakışı görünüşü Soldaki yarımada Sciberra, aynı zamanda başkent La Vallettaya ev sahipliği yapıyor



Bir ülke Kendisinden çok adı ünlü Malta eriğinden, Humphry Bogartın ölümsüzleştirdiği bir John Houston filmi Malta Şahinine, Birinci Dünya Savaşı sonunda İngilizlerin tutuklayıp, sürgüne gönderdiği İttihat ve Terakki Fırkasının lider kadrolarının oluşturduğu Malta sürgünlerinden, bir dönem Akdenizi titreten şövalyelerine

Gariplik bu kadarla bitmiyor Haftada iki gün, karşılıklı olarak İstanbul - La Valetta seferi gerçekleştiren Air Malta ile yaptığınız rahat bir yolculuktan sonra, havaalanından dışarıya adımınızı attığınızda, yan yana gelmeyecek bir sürü unsur karşınızda duruyor Sağdan direksiyonlu otomobilleri, telefon kulübeleriyle sanki İngilterenin bir balıkçı kasabasındasınız

Oysa, iklim ve bitki yapısı size hiç de yabancı değil Duvarların arasından yabani incirler, zakkumlar Bodrumu, Akdenizin herhangi bir mavi köşesini anımsatıyor Birden yüksek sesle konuşan taksi şoförleri ve satıcılar sizi bu rüyadan uyandırıyorlar Hayır hayır, yanlış bir uçağa binmediniz Burası güney kıyılarımızdaki bir kasaba olamaz

Çünkü insanlar, kelimeleri İtalyancaya, fonetiği Arapçaya benzeyen değişik bir dil konuşuyorlar
Ama, burası bir Kuzey Afrika kenti de değil Çünkü, adadaki tek camiye ve tek Müslüman mezarlığına karşın, 390 kilise var

Bugün Malta Parlamentosunun ve Cumhurbaşkanı konutunun bulunduğu saray, eskiden Malta Şövalyelerinin merkeziydi



Maltanın melezliğini en güzel tanımlayan unsur, ülkenin resmi dili Malti, yani Magrip Arapçasının bir lehçesi İçinde çok sayıda İngilizce, İtalyanca ve Arapça kelime barındırıyor Semiyotik temeli ise eski Fenike dili Ancak bu karışıklık, Malta turizmi için çok büyük bir avantaja dönüşmüş Halkın hemen hemen tümü, yerel dilinden başka, rahatlıkla İngilizce ve İtalyanca konuşuyor

Tarlasında, ülkenin en önemli tarım gelirini oluşturan soğanları toplayan yaşlı bir köylüye adres sorduğunuzda, o yeri çatır çatır İngilizce tarif ediyor Ama sizi asıl hayrete düşüren, İslama karşı direnişte adanın en ileri ucu sayılan eski Mdina kentinin büyük katedralindeki papaz Ayinine başlarken Meryem Anayı Selamünaleyküm Maria diyerek anıyor

Maltadaki bu dil renkliliği, insana ister istemez Babil Kulesini hatırlatıyor Bağımsız Maltanın öyküsü 1964 yılında başlıyor Ancak, yabancı işgalini simgeleyen son İngiliz valisinin adayı terk ettiği tarih 1979 Bunu, başkent La Valettanın tam karşısında yer alan Üç Şehirlerden Vittoriosada (ötekiler Senglea ve Cospicua) dik-tikleri bir heykelle ölümsüzleştirmişler Ancak, İngiliz atmosferi varlığını hâlâ sürdürüyor

Otomobiller sağdan direksiyonlu, trafik soldan akıyor Cumhuriyet Meydanının tam ortasında Kraliçe Victorianın heykeli yükseliyor İnsanlar, son derece şık giysilerle açık hava kahvelerinde, akşamüstleri 5 çaylarını içiyorlar Ülkede Malta lirası (oldukça değerli) kadar İngiliz sterlini de dolaşım halinde Bu Anglosakson yaşam biçimi, Güney İtalya gelenekleri tehdit ediyor

Futbolun, küçük adada son zamanlarda aşırı ilgi görmesinin nedeni de bu Maltalılar, Milanlılar ve Juventuslular diye ikiye ayrılmışlar Kısacası, adada iki Malta var İngiliz ve İtalyan Maltası Mantar Kayası




Malta dilinde Il-Gebla Tal-General (General Kayaları) olarak geçen Mantar Kayası, adını bu kayalar üzerinde bulunan nadir bir bitkiyi toplayan St Jean Şövalyelerinden alıyor Cynomorium coccineus, koyu kahverengi, golf sopası şeklinde ve 18 cmye kadar büyüyen bir bitki Bir tür asalak olduğundan ve yaprakları bulunmadığından mantar olarak sınıflandırılıyor Doğal yaşam alanı Kuzey Afrika olan kaya mantarının, Avrupadaki tek örneği burada
Bitkiden çok etkili farmakolojik ürünler elde ediliyor Kanamayı durdurucu ve yara üzerine sürüldüğünde mikrop kapmayı engelleyici özelliği bulunuyor Ülser, dizanteri, felç ve zührevi hastalıklarda tedavi edici etki gösteriyor Uzun yıllar boyunca Araplar tarafından kullanılan ve ilaçların en değerlisi olarak görülen bu bitki, Gozoda, St Jean Şövalyelerinin generali tarafından bulunduğunda büyük bir sevinç yaratmış Bitki, şövalyelerin kurdukları hastanelerde kullanılmış ve Avrupanın diğer bölgelerine çok yüksek fiyatlar karşılığında satılmış




Aslında İngiliz - İtalyan Maltalarının rekabeti bu küçük adanın tarihine de damgasını vurmuş İlk sakinleri Sicilyadan gelenler Ada, Fenikelilerden ve Kartacalılardan sonra Roma İmparatorluğunun egemenliğine girmiş Bir ara Arapların eline düşen yerel halkı, yine Sicilyadan gelen Normanlar kurtarmış Kısacası Malta, uzun bir süre Sicilyalıların arka bahçesi olmuş

Saint-Jean Şövalyelerine Osmanlı kuşatması sıra-sında yardım edenler, papanın gönderdiği İtalyanlar idi Adanın bugünkü kültürüne İngilizler ve İtalyanlar damga vurmakla birlikte, Malta, tarih sayfalarında aynı adı taşıyan şövalyeleriyle özdeşleşmiş durumda 1530-1789 yılları arasında, yani tam 268 yıl boyunca bu adaya, içinde Avrupanın en soylu ailelerini barındıran Saint-Jean Şövalyeleri tarikatı hükmetmiş

Bu askeri-dini örgütün dönemini en güzel yansıtan yapı, başkent La Vallettadaki San Giovanni Katedrali Dışarıdan bakıldığında, sıradan bir manastır görüntüsüne sahip katedralin barok iç mimarisi olağanüstü bir güzellikte Küçük müzesinde, ünlü İtalyan ressamlar Caravaggio ve Mattia Pretinin tabloları sergileniyor Katedralin içi bölüm bölüm

Her biri şövalyelerin geldiği Avrupanın farklı bölgelerini temsil ediyor Fransa, Almanya, İtalya, Castilla, Portekiz gibi Kilisenin tabanında Malta Şövalyelerinin büyük üstatlarının mermer mezarları bulunuyor Ka-tedraldeki altınlar ve zenginlik, bu askeri-dini örgütün bir zamanlar ne kadar güçlü olduğunun kanıtı Bu zenginliğin temelinde Avrupalı soylu ailelerin serveti kadar, bir dönem Akdenizde yaptıkları korsanlığın payı da olduğunu hatırlatalım

Üniversitede sergilenen bir başka antik heykel



Kültürel zenginliğin bir başka vitrini de eski Mdina, bugünkü adıyla Rabat kenti Surlar içindeki eski kent, tam anlamıyla bir sanat tarihi elkitabı niteliğinde Norman mimarisi binalarıyla, 1500 yıllarının İspanyol ve Portekiz evleri, neoklasik villalarla barok kiliseler iç içe, daracık sokaklar boyunca uzanıyor Bütün bu yapılarda kireç taşı kullanılmış

Tarih-öncesinden günümüze, insanoğlunun inşaat için en çok kullandığı malzemelerden biri olan bu taş, zaman içinde sarımsı bir renk alıyor ve akşam güneşinin batışında çok hoş gölge oyunları sergiliyor, hayal gücünü alıp ta uzaklara götü-rüyor

Maltanın iki adası arasında da dağlar kadar fark var Ana ada Malta, bugün kilometrekareye düşen 1165 kişi ile yeryüzünün en nüfus yoğun bölgesi Barok binalar, devasa surlar, tersaneler, demir kapılı kaleler ve yüksek katedraller, insanda beton altında ezilmişlik duygusu yaratıyor Burada insanı bir kent kültürü sarıp sarmalıyor Ülkenin ikinci büyük adası Gozoda ise, tamamen bir Akdeniz coğrafyası egemen

Victoria kenti dışında sizleri yeşil ve el değmemiş bir doğa karşılıyor Gozo, turkuvaz rengi sularının yanı sıra, bisiklet ve trekking güzergâhlarıyla, at sporları ve dalıcılık gibi özel ilgi alanlarıyla da turistlere sesleniyor İngiliz egemenliğinden kültürel ve gastronomik açıdan hiç etkilenmeyen bu ada, keçi peynirleri, etli zeytinleri ve mutlaka ama mutlaka domates salatalarıyla, bizi aşina olduğumuz bir mutfağa çağırıyor

Ve böylece iki ada birbirini tamamlıyor Birinde tarih, arkeoloji, mimari, diğerinde ince kumlu plajlar, rengârenk kır çiçeklerinin açtığı vadiler, gelin gibi süslenip boyanmış balıkçı kayıkları Bütün bu çeşitlilik, son yıllarda meyvesini hızla vermeye başlamış Yılda bir milyon turistin ziyaret ettiği ülkede, bu sektörün geliri, ülkenin gayri safi milli hasılasının yüzde 30unu oluşturuyor

Turistlerin büyük çoğunluğunu İngilizler, Almanlar, İtalyanlar, Avustralyalılar ve Amerikalılar oluşturuyor Son yıllarda sunduğu elverişli koşullar ve fiyat politikaları sonucu Türkiyeden de çok sayıda turist gitmiş
Kaynak: focusdergisicomtr