Prof. Dr. Sinsi
|
Yves Marie Andre
Cizvit filozof ve Tanrıbilimci "Baba Andre" adıyla da anılır 22 mayıs 1675'te , aşağı Bretanya'da , Cornouailes kontluğundaki Chateaulin'de doğdu İlk eğitimini Quimper'de aldı Bu ilk eğitim derslerinin arasında felsefe de vardı Yalnızlığı ve düşünsel çalışmaları sevmesi ve güçlü dinsel inançları nedeniyle , arkadaşlarının onu bu kararından vazgeçirmek için çok uğraşmalarına rağmen ; 1693 yılında , Cizvit'lere katıldı Burada , söylev yeteneğiyle dikkat çekti![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
1706 yılının başlarında , papazlık yapmaya başladı Paris'te bulunduğu sıralarda , Malebranche'la tanıştı Malebranche , kendisine Descartes felsefesini öğretmiştir Andre artık , hem Malebranche'ın sadık bir arkadaşı , hem de bu felsefenin iyi bir izlemcisi olmuştur Ancak Cizvitler , Descartes sistemini ; kafir , karanlık , imana ve akla aykırı buldukları için , Andre'yi Paris'ten ve arkadaşından ayırdılar Ve kendisini, Roma'da başpapaza yalvarması koşuluyla ; Tanrıbilim öğrenimini tamamlaması için , Fleche'e yollayacaklarını söylediler![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
Andre , 1709 yılında , Amiens kolejinin felsefe profesörlüğüne getirildi Burada verdiği derslerde örtülü bir şekilde Malebranche'ı savunmuştur Andre , daha sonra , Rouen kolejine gönderilir Burada verdiği derslerde, Descartes etkisi sezilince , Cizvitlerce başka okullara atanır Amiens'de , Cizvitlere karşı yazdığı bir yazı yüzünden mahkum olur Tuttuğu notlar ve kitapları parçalanır![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
Köşesine çekildiği bir zamanda yazdığı , Malebranche'ın hayatına dair bir eserde;dekartçılığın , Hıristiyanlığa ve akla en uygun bir felsefe olduğunu savunduğu için , Bastille hapishanesine atılır Andre , kendisini acındıran bir mektupla ; büyüklerinden , suçunun bağışlanmasını ister Bu şekilde affedilen Andre , Rouen'daki eski görevine döner 1726 yılında , ölümüne kadar kalacağı Caen'a gönderilir Burada "Eşsiz matematik profesörü" olarak ünlenir![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
Bir süre sonra , Bilim Akademisi ile Sanatlar ve Güzel yazılar Akademisi'ne üye olur İnsanlar; bilim , sanat , felsefe ve Tanrıbilim konularında düşüncelerini almak için , ona mektup yazmışlardır Ayrıca , şehri ziyaret eden seçkin kişiler , Andre'ye uğramayı görev bilmişlerdir Ona mektup yazan seçkin kişiler arasında ; gençlik dönemi için Malebranche , yaşlılık dönemi için Fontenelle sayılabilir![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
Andre , 1759 yılında , yaşlılığı nedeniyle ders vermeyi bırakır Rouen parlamentosu , ölümüne kadar onun gereksinimlerini karşılar Andre , 26 şubat 1764'te , Caen'de ölmüştür![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
Andre'nin , ilk kez 1741'de yayınladığı eseri "Güzellik Üzerine Deneme" , Caen akademisinde okunan 8 söylevden oluşur Bu söylevlerde , ustaca yazılmış bir yığın ince düşünce vardır Eser ; tumturaklı ve bıkkınlık verici tekniğine karşın , ele aldığı konuların tutarlılığı ve bazı çözümlemelerinin inceliğiyle değer kazanmıştır Eser , Avrupa kültürel yaşamı üzerine kalıcı bir etki yapmıştır![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
Andre'ye göre , 3 tür güzellik vardır:
1- Temel (özlü)güzellik
2- Doğal güzellik
3- İnsani güzellik ve cisimlerde bulunan:
a-Kavranabilir güzellik
b-Duyarlı güzellik
Andre , bu konuların her birinde ; kesinlikle Tanrısal ve seküler olandan bağımsız , mutlak ve temel bir güzellik keşfettiğini savlar![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
"Doğal güzel", yaratanın niyetine bağımlı ; ancak , bizim düşünce ve zevklerimizden bağımsızdır Doğanın yarattıklarında gözlenen türde özelliklere sahiptir Doğal güzel kavramı , davranışlarımızdaki "Temel güzel" 'in gözlemlenmesinden başka birşey değildir "Doğal güzel", doğanın ürünlerine bağlı kalınarak yapılan resimlerde ve aynı türde öykünmeci yapıtlarda göze çarpar![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
Andre'ye göre "Temel güzellik", Tanrısal alana ve hiçbir kuruma bağlı değildir "Doğal güzellik", insani görüşlere değil , Tanrısal teorilere bağlı olan güzelliktir "İnsani güzellik" başlığı altında olan ve cisimlerde bulunan güzelliklerden olan "Kavranabilir güzellik", ahlaksal ve tinsel iken; "Duyarlı güzellik" ise , görünür veya müzikaldir![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
Andre , güzelliklerin sınıflandırılmasını "Güzellik Üzerine Deneme" adlı eserinde şu şekilde tanımlamaktadır "Tasarımımın genel bir planını vermek için , kutsal da olsa her kurumdan bağımsız bir güzellik olduğunu ; insanların görüşlerinden bağımsız ve doğal bir güzellik olduğunu , sonuçta , insansal kurumun ve bir noktaya kadar keyfi olan bir tür güzellik olduğunu söylüyorum Güzellik , ya zihinde ya da bedende göz önünde bulundurulabileceğinden ; hiçbir şeyi karıştırmamak için , güzelliği , farklı bölgelere ayırmak gerektiği yeterince görülmektedir : Duyarlı güzellik ve kavranabilir güzellik ; bedenlerde gördüğümüz duyarlı güzellik ve zihinlerde gördüğümüz kavranabilir güzellik olarak Kuşkusuz , her ikisini sadece akılla ; duyarlı güzelliğin duyular aracılığıyla aldığı düşünceleri , dikkatli akılla ve kavranabilir güzelliğin saf zihin düşüncelerini , yine dikkatli akılla fark edebiliriz "
Andre'ye göre sanatsal ürünlerde güzellik kavramları şöyle sıralanır :
1- Temel güzellik :
Belli bir düzenlilik , uygunluk , orantı ve genel olarak simetriden ibarettir Temel güzellik kavramı ; ahlakta , ruh üstü yapıtlarda ve müzikte belli bir uyum , orantı ve düzen üzerine kuruludur Temel güzel ve gerçekçilik , evrendekinden daha cömertçe , hiçbir yerde kendini göstermez![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
2- İnsan yaratımına ilişkin güzellik :
Düzenin yasalarından bağımsız ve özgün bir uygulamayı gerektirir![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
3- Sistemli güzellik :
En bilgili sanatçılar arasında bile , değişebilen gözlemlerden doğar Ancak , asla aşılmaması gereken bir ölçü olan "Temel güzellik" kavramına aykırı olmamalıdır![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
4- Kuraldışı güzellik :
Bu güzellik üç bölüme ayrılır![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
a- Dehaya ilişkin güzellik :
Değişmez kurallar içeren "Temel güzellik" bilgisi üzerine kuruludur![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
b- Zevke ilişkin güzellik :
Büyük ustaların ve doğa yapıtlarının bilgisine dayanır Bu büyük ustalar da "Temel güzellik" çerçevesinin dışına asla çıkmamalıdır![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
c- Salt kaprise ilişkin güzellik :
Hiçbir şey üzerine kurulu değildir Ve bu nedenle , hiçbir yerde kabul edilmemelidir![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
Andre , eserinde ; Güzel' i , genel olarak tüm farklı yönleri içinde değerlendirir Güzel' i bir bütün olarak ele alır Bize , Güzel' in sonsuz kurallarını veren genel kavramları ruhtan ayırır Ona göre , ruhun doğal yargıları , bu tinsel düşünceler içerir Ancak , bu düşünceler , doğal yargılara zarar vermeden iç içe yaşarlar![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
Andre' nin diğer eserleri ise şunlardır :
1- İnsan Üzerine :
Bu eser , bedenin başlıca görevleri , ruhun çeşitli yüklemleri ve ruhla bedenin birleşmesi gibi sorunlara ait söylevlerden oluşmuştur Andre , bu eserinde ; beden ve ruh ilişkisini , aykırı sonuçlara varmadan , din dışı çıkarımlardan , yorumlardan alabildiğine uzak durarak işlemeyi başarmıştır![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
2- Erdem ve Saygınlık Üstüne Deneme :
Andre , bu eserinde ; güzel kavramının tüm ayrımlarını yaparak , yararlı olan sadece , bir tek güzel olduğu sonucuna varır Ona göre , saptanan etkiyi en kusursuz şekilde üreten her şey , en üstün Güzel'dir Andre'ye göre , güzel bir insan , tüm organlarının birbiriyle en orantılı olduğu ve gereksinimlerini , böylece , en kolay yoldan sağlayan kişidir Erkek , kadın , at ve diğer hayvanlar ; doğa içinde belli bir düzen içindedirler Çünkü , doğadaki bu düzen , üstlenilecek görevleri belirlemiştir Görevler , organizasyonları ve organizasyonlar da , az ya da çok , kusursuz ya da güzel olanı belirlemiştir Bu belirlenim kuraldışı değildir Dolayısıyla , ne onu oluşturan biçimler , ne de bu biçimlere bağlı olan güzellik kuraldışıdır
3- Söylev Ustası Malebranche'ın Hayatı ve Eserlerinin Özeti :
Andre'nin , Malebranche'dan yaptığı aktarmaları ve bunlara dair düşünceleri kapsayan eseri![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
4- Karşılıksız Aşka Dair Söylevler :
Bu eserin , birinci söylevinde ; namuslu aşkla , haz veren iyilik aşkı'nın birbirinden ayrı olduğu vurgulanmaktadır![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
5- Metafizik ya da Doğal Teoloji :
Caen halk kütüphanesindeki el yazması eser![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
6- Pysica :
Andre' nin , Caen halk kütüphanesindeki bir diğer el yazması eseri Andre' nin ayrıca ; matematik , fizik , coğrafya konuları üzerine bilimsel çalışmaları , çeşitli vaazları ve şiirleri de vardır![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
Andre' nin metafiziği üç bölüme ayrılır![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
1- Bilgi ilkeleri![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
2- Tanrı![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
3- Ruh![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
Bu metafizik , Malebranche sistemiyle , Cizvit gezimciliği arasında bir savaştır Andre' nin fizik konusundaki görüşleri , çok sakıntılı ve kuruntulu bir ruhun Hıristiyanca düşüncelerini ve filozofça ümitlerini taşır![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
Andre' nin çeşitli özdeyişleri :
1- İnsanların varoluşundan beri felsefe yapılmıştır![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
2- Kendi aksiyonlarının kuralı olarak , İncil'in şu iki ayetini benimsedim![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
a- Tanrı , bana bir ruh vermiştir Şu halde , onu Tanrı' nın şerefi için kullanmalıyım![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
b- Kendinden başkası için iyi olmayan , hiçbir şey için iyi değildir![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
3- Başkalarına yaptığım iyiliği hatırlamıyorum Ancak , başkalarının bana yaptıkları iyilikleri hatırlıyorum![frmsinsi.com](images/smilies/frmsinsi.gif)
Kaynakça :
Dictionnaire des Litteratures
Philippe van Tieghem 1984
Dictionnaire Biographique des Auteurs
Laffont - Bompiani 1964
Filozoflar Ansiklopedisi Cemil Sena
Remzi Kitabevi 1974
Felsefe Ansiklopedisi Orhan Hançerlioğlu
Remzi Kitabevi 1985
|