Faşizm Nedir? Bilmeyenlere

FAŞİZM

Faşizm, dar anlamda Benito Mussolini altında 1922’de İtalya’da iktidarı alan politik sistem Daha geniş anlamıyla özellikle iki dünya savaşı arası ortaya çıkan ve özellikle Adolf Hitler yönetimindeki nasyonal-sosyalizmin temsil ettiği aşırı milliyetçi, antidemokratik ve antikomünist bir ideolojiye ve otoriter siyasi bir yapıya sahip bütün politik hareketler ve egemenlik sistemleri

Kavramın kökeni Antik Roma yöneticilerinin geniş hükümet yetkisini sembolize eden ucunda balta bulunan bir çubuk demetinin adı olan Latince fasces, İtalyanca fascio sözcüklerinden gelmektedir Aynı simge daha sonraları Fransız Devrimi sırasında Aydınlanma anlamında, halkın elindeki devlet gücünü temsil etmek üzere kullanılmıştır Sözkonusu sembol bir takım değişikliklerle 1926 yılından itbaren İtalya’nın resmi devlet sembolü olmuştur Sembolün üçlü anlamı, yani devlet gücü, halk mülkiyeti ve birliktelik Mussolini’nin propagandasında kullanılmıştır

İdeoloji ve Amaçlar [değiştir]

• Lider ilkesi: Bu ilkeye göre toplumsal yaşamın tüm alanlarını kapsayan bir tek ideoloji bağlayıcı olarak ilan edilir Gerek devlet gerekse de yönetim dünya görüşüne göre ve lider ilkesine göre örgütlenir ve belirlenir Aynı şekilde işletmelerde de patron ve işçi arasında işletme yöneticisinin iktidarına dayalı bir ilişki kabul edilir

• Milliyetçilik: 19 yüzyıl boyunca yükselen milliyetçilik 20 yüzyılda çeşitli ve aşırı boyutlara varmıştı

• İdeolojik olarak belirlenmiş bir dünya görüşü: Faşizm kimi ritülleri ve mistik-irrasyonel dünya görüşüyle Aydınlanma karşıtı bir dünya görüşünü temsil eder

• Antisemitizm ve Irkçılık: Bu konuda Alman nazizminin halka yönelik terörü birçok başka ülkeye göre oldukça ön plandadır

• Hukukun işlevselleştirilmesi

• Öldürme yasağının kalkmasına yönelik eğilim (görev sırasında öldürmenin iyi ve haklı ilan edilmesi)

• Sosyal Darwinizm: En iyinin ayıklanması ve egemenliğine dayalı toplum anlayışı (Yapay seleksiyon)

• Bir ulusa, kültüre ya da “ırka” üye insanların toplumun geri kalanı üzerinde üstün oldukları iddiası Bu yaklaşım aynı zamanda lider ilkesinde de ifadesini bulur Belli bir kişi diğer herkesten ve topluluktan daha isabetli kararları alabilir durumdadır

• Otoriter iktidar biçimleri ve sıklıkla totaliter bir sistem Totalitarizm Alman ve İtalyan faşizmlerinde ön plandayken, Avusturya Faşizmi ve Francocu İspanya’da vurgulu değildir

Düşmanlar

• Komünizm: Özellikle Sovyet Devrimi ve komünizmin Avrupa’ya yayılacağı korkusu faşist liderler tarafından sıklıkla liberal ve muhafazakarlarla ittifak kurmak üzere dile getirilmiştir

• Liberalizm ve demokrasi: Demokrasi, özgürlük ve çoğulculuk düşünceleri ile, devlet, ekonomi ve özel mülkiyet arasındaki ayrımda faşizm önemli bir düşman görür

• Muhafazakârlık: Faşist hareketler sıklıkla muhafazakâr özellikler taşısalar da kendilerini devrimci olarak gören faşistler muhafazakârlarda laik vitalizmin ve “yeni insan” düşüncesinin düşmanlarını görürler

Şekilsel ve örgütsel özellikler [değiştir]

• Devlet içinde ve yanında başka bir devlet olan silahlı gizli servisin merkezi önemi Kendi taraftarlarının gözetim altında tutulması

• Militarizm: Ekonomik hayat da dâhil olmak üzere toplumsal hayatın militarize edilmesi Militer kitle yürüyüşleri ve büyük gösteriler faşizmin en önemli görünüşleridir

• Bilimlerin taraflılık yasasının egemenliği altına alınması

• Kitle seferberliği, parti propagandası yoluyla toplumsal alanın ve kitle iletişim araçlarının tekelleşmesi çabası

• Toplumun sürekli kışkırtılması, devrimci ilan edilen konular lehine zorunlu coşkunluk

• Eğitim ve öğretim üzerinde etkinlik

• Kolektivizm: Halkın kitle olarak anlaşılması Mussolini’nin stato totalitario kavramından beri faşist anlayış özel yaşama kadar toplumsal hayatın her alanında hak iddia eder Aile çocuklarla halk birliğine katkı yapacak olan davadaşlık birliği olarak düşünülür

• Pasifizmin aşağılanması

• Politik karşıtın ortadan kaldırılması eğilimi Karşıt düşmandır

• Parti milisleri Paramiliter çeteler

• Estetikleştirme ve mistikleştirme Özellikle ulusun kendi tarihine yönelik mistikleştirilmiş bir algı

• Erkeklik vurgusu

• Gençliğin vurgulanması

• Kimi ülkelerde bir yandan monarşi ve ruhban sınıf önderliğine yönelik vurgu, ama diğer yandan dini unsurların yerini alan ilerleme ve teknoloji inancı

Bu özellikler bazen Milliyetçilik, Militarizm ve Şovenizm’den oluşan Üç Sütun Modeli ile özetlenir Ancak bu bir yandan da faşist ideolojilerin başka temel özelliklerinin göz ardı edilmesine yol açan bir indirgeme olarak eleştirilir

Faşist hareketler yaklaşık olarak bütün Avrupa ülkelerinde ve bir çok Latin Amerika ülkesinde bulunur İspanya İç Savaşı’nda (1936-1939) Francisco Franco yönetimindeki falanjlar İtalya ve Almanya desteği sonucu iktidara gelmişler ve 1975’e kadar iktidarlarını devam ettirmişlerdir İspanya’da António de Oliveira Salazar Estado Novo ile faşist bir rejim kurmuştur Avusturya’da Almanya’yla birleşmeye karşı çıkan Avusturya Faşizmi rejimi kurulmuştur İkinci Dünya Savaşı sırasında Almanya Hırvatistan’daki Ustaşa Rejimi gibi birçok faşist harekete yardım etmiştir

İkinci Dünya Savaşı sonrası Avrupa ülkelerinde ortaya çıkan faşist hareketler daha çok Neofaşizm başlığı altında değerlendirilir