Dilenmeksizin Ve Göz Dikmeksizin Sadaka Almak

Dilenmeksizin ve göz dikmeksizin sadaka almak
DİLENMEKSİZİN VE
GÖZ DİKMEKSİZİN SADAKA ALMAK


Hadis

539 Sâlim İbni Abdullah İbni Ömer, babası Abdullah İbni Ömer'den, o da Ömer radıyallahu anhüm'den rivayet ettiğine göre Ömer şöyle dedi:
Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem arada sırada bana gâzilik bahşişi verirdi Ben de kendisine:
Bunu benden daha fakir ihtiyaç içinde kıvranan birine verseniz, derdim Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem de cevaben:
- "Sen bunu al! Göz dikmediğin ve istekli de olmadığın halde sana gelen böylesi malı al Kendine mal et, ister ye ister tasadduk et! Fakat böyle olmayan bir malın peşine de düşme!"
Buhârî, Zekât 51; Ahkâm 17; Müslim, Zekât 110 Ayrıca bk Nesâî, Zekât 94

Açıklamalar
Müellif Nevevî'nin âdeti her konuya âyetlerle başlamak olduğu halde burada herhangi bir âyet zikretmeden doğrudan hadise geçmiş ve sadece bir hadis zikretmiştir Çünkü bu hadis konuyu yeterince açıklamaktadır
Her türlü iyilik ve ihsâna atâ denilmekle beraber asıl atâ, genellikle mücâhidlere yıllık veya aylık olarak verilen gâzilik bahşişine denir Bu bahşiş, zekâtın verileceği yerlerden biri olup gâzilerin âyetle tesbit edilmiş payıdır Hadisimizdeki atâ, o payın dışında verilen bahşişi ifade eder
Hz Ömer'in, böyle bir ikrâmı, kendisinden daha muhtaç olanları hatırlatarak almak istememesi, Hz Peygamber'in takdirine karşı gelmek olarak asla değerlendirilemez Ayrıca bu olay, Hz Peygamber'in daha muhtaç durumda olanları ihmal ettiği anlamına da gelmez
Bir müslümanın, istemediği ve göz dikmediği halde kendisine verilen hediyeyi ve ikrâmı kabul etmesinin, dilenmekle bir ilgisi yoktur Hz Peygamber'in Hz Ömer'e "Sen bunu al!" buyurması, bu kabil malları ve ikrâmı kabul etmenin mübah olduğunu gösterir "Kendi mülkiyetine geçirdikten sonra ister ye, ister daha layık gördüğün birine tasadduk et!" tavsiyesi de "iyilik yapma" yolunun daima açık olduğunu göstermektedir Birinden bir ikrâmı ya da bahşişi kabul eden kimsenin onu mutlaka kendisinin kullanması veya harcaması gerekmez Pek âlâ o da başkasına ikrâm etmek suretiyle o malı değerlendirebilir Asıl önemli olan, göz dikerek, hırs göstererek ve isteyerek bir malın peşine düşmemektir
Nitekim Abdullah İbni Ömer de bu hadisi öğrendikten sonra, kimseden hiçbir şey istememiş, ama kendiliğinden gelen hediyeyi de kimden geldiğine bakmadan kabul etmiş, reddetmemiştir
Belirtildiğine göre İslâm bilginleri hediye kabûlü konusunda farklı görüşler ileri sürmüşlerdir Özeti şudur:
1 Helâl yoldan kazanıldığı bilinen hediyenin reddi uygun değildir
2 Haramdan kazanıldığı bilinen hediyenin kabulü doğru değildir, hatta haramdır
3 Nereden kazanıldığı bilinmeyen hediye hakkında araştırma yapmaya gerek yoktur Kabul edilmesi daha münâsip olur
Bu hadîs-i şerîf, bazı bilginlere göre, sultandan başka herkesin hediyesini kabule teşvik etmekte, bazılarına göre ise, yalnızca sultanın hediyyesini kabule teşvik etmektedir Taberî ise, "Hediye sultandan olsun başkasından olsun, mutlak surette kabul edilir Zira hadiste bu konuda herhangi bir sınır getirilmemiştir Sadece göz dikmek, istemek gibi haller istisnâ edilmiştir" demektedir Yine Taberî, Ehl-i kitap'tan cizye alınmasının mübah olduğunu, halbuki onların kazancında şarap ve domuz ticâretinin inkâr edilemez bir payı bulunduğunu hatırlatarak, malını helâlden mi yoksa haramdan mı kazandığı bilinmeyen bir müslümanın hediyesini kabul etmenin mübah olduğu sonucuna varmaktadır
Günümüzün karışık ve karmaşık ekonomik sistemi içinde Taberî'nin görüşüne göre hareket etmek, müslümanlar arası ilişkiler bakımından isabetli olur kanaatindeyiz Şu kadar var ki, kazancının haram olduğu bilinen kimsenin hediyesini kabul etmek de haramdır
Hadisten Öğrendiklerimiz
1 İstemeden verilen helâl malı almak, almamaktan daha hayırlıdır
2 İslâm hükümdarının verdiği atiyyeyi geri çevirmek edebe aykırıdır Zira Allah Teâlâ, "Resûlün size verdiğini alın!" [Haşr sûresi (59), 7] buyurmuştur Bazı âlimlere göre müslüman yöneticinin ihsânını kabul etmeyen bu emre uymamış olur
3 Hz Ömer, fazilet ve takvâ sahibi bir büyük sahâbîdir
Riyazüs Salihin