Destanlar Ve Özellikleri

Destanların Özellikleri Hakkinda - Yeni Müfredat Destanların Özellikleri Nedir - Destan Nedir


* Destanlar Türk Edebiyatının ilk örnek metinleridir

* Milletlerin toplumu derinden etkileyen, tarihî öneme sahip önemli olaylarını (doğal âfetler, savaşlar, göç, yangın vb) konu edinirler

* Manzum ve uzun hikâyelerdir

* Olağanüstü olaylar ve olağanüstü özelliklere sahip kahramanlar vardır

* Destanlar ağızdan ağıza dolaşmak suretiyle oluşmuştur ve ilk söyleyeni belli değildir Bunun için de anonim ve sözlü edebiyat ürünleridir

* Destanlarda anlatılan olayların geçtiği yer ve zaman bilinmemektedir

* Kahramanlar seçkin kişilerdir (Kral, Han, Hakan vb) Lider ve kurtarıcı rolündedir

* Ait oldukları ulusun ortak görüşlerini yansıtır

* Ulusal dilde ve ulusal nazım ölçüsüyle söylenir

* Konuları savaş, deprem, yangın, mizah, ünlü kişilerin yaşamlarıdır






DESTAN: Toplumu derinden etkileyen olaylar sonunda halk arasında kendiliğinden oluşan uzun nazım türüdür


DESTANLARIN ÖZELLİKLERİ

1 Toplumun ortak görüşlerini yansıtması

2 Olağanüstü özellikler taşıması

3 Kişilerinin seçkin olması (Kral, Han, Hakanvb)

4 Milli dilde söylenmiş olması

5 Milli nazım ölçüsüyle söylenmiş olması

6 Oldukça uzun olması

7 Konuları bakımından savaş, deprem, yangın, mizah, ünlü kişilerin yaşamları şeklinde sıralanabilmesi


Destan milletlerin hayatında büyük yankılar uyandırmış (savaş, göç, istilâ gibi) tarihî olayların (yangın, salgın hastalık, sel, deprem gibi) toplumsal ve doğal olayların çağdan çağa aktarılmış, aktarılırken de hayal unsurlarıyla oluşmuş, süslenmiş, değiştirilmiş manzum söylenceleridir Destanlar, Araplar'da "esatir", Batı'da "myth" olarak adlandırılır Destanlar ikiye ayrılır; Yapay ve Doğal Destanlar Yapay Destanlar yazarı belli olan bir destan türü iken, Doğal Destanlar anonim, yani yazarı belli değildir Destanlar İslamiyet öncesi Türk Edebiyatı kategorisine aittirler

Tüm dünya edebiyatlarında olduğu gibi Türk Edebiyatında da ilk örnekler destanlardır Türk edebiyatı geleneği içinde "destan" terimi birden fazla nazım şekli ve türü için kullanılmış ve kullanılmaktadır


Eski Türk Edebiyatı nazım şekillerinden mesnevilerin bir bölümü ve manzum hikâyeler, Anonim edebiyatta ve Âşık edebiyatında koşma veya mâni dörtlükleri ile yazılan veya söylenen ferdî, sosyal, tarihi, acıklı veya gülünç olayları tahkiye tekniği ile çeşitli üslûplarla aktaran nazım türüne ve bu yazıda ele alınan kâinatın, insanlığın, milletlerin yaradılışını, gelişimini, hayatta kalma mücadelelerini ve çeşitli olay ve nesnelerle ilgili sebep açıklayan ve Batı Edebiyatında "epope" terimiyle anılan eserlerin tamamı da Türk edebiyatı geleneği içinde "destan" adı ile kullanılmaktadır


Bütün dünya edebiyatlarının başlangıç eserleri olan destanlar, çeşitli konularda yaradılış hikâyeleri yanında, milletlerin hayatında büyük yankılar uyandırmış bir kahramanın veya tarih olayının millet muhayyilesinde ortak sembol ve ifadelerle zenginleştirilmiş uzun manzum öyküleridir aslında


Destanlar, bütün bir milletin ortak mücadelesini ortak değerler, kurallar, anlamlar bütünlüğü içinde yorumladığı ve yaşatıldığı toplumun geçmişini ve geleceğini temsil ettiği için dünya edebiyatının en milliyetçi eserleri olarak kabul edilirler


Destanlar her zaman tarihî gerçekleri doğru biçimde nakletmezler Destanlarda tarihi olay ve kahramanlar milletin ortak bilinçaltının, vicdanının istek, beklenti, doğruları ve değerleri ile idealleştirilir Eski hatıralarla birleştirilerek tarihî gerçekmiş gibi anlatılırlar Her milletin millî kimlik ve nitelikleri, ortak dünya görüşü , hatıra ve beklentileri yanında kusurları ve yanlışları da destanlarına yansır


Cihangirlik tutkusu, kuvvet, binicilik ve savaşçılık yanında verdiği sözde durma, acizlere ve mağluplara hoşgörü ile yaklaşma, yardımcı olma Türk destanlarında dile getirilen ortak değer ve kabullerdir


Türk destanları, kâinatın, insanın, kadının ve erkeğin yaradılışı, Türk milletinin doğuşu, çeşitli Türk devletlerinin kuruluş gelişme, çöküşleri, zafer ve yenilgileri gibi konularla beraber pek çok sebep açıklayıcı efsaneyi de içinde barındırır


İlk örneklerinin manzum olduğu kabul edilen Türk destanlarından Kırgız Türkleri arasında yaşayan Manas destanı dışında tamamıyla günümüze gelebilen örnek bulunmamaktadır


Diğer Türk destanları çeşitli kaynaklarda özet, epizot, hatıra, kısaltılmış seçme metinler halinde bulunmaktadır Türk tarihine ana hatlarıyla bakıldığında Türk hayatı fetihlerle başlamış ve yeni toprakları yurt edinerek gelişmiştir ilk anayurt olan Orta Asya hiç bir zaman terk edilmemiştir Türk halkları ilk anavatan olan Orta Asya'dan itibaren dünya coğrafyası üzerinde geniş alana yayılmış ve bugün yedi Türk cumhuriyetinde, pek çok özerk toplulukta ve çeşitli ülkelerin idaresinde azınlık halinde yaşamaktadır


Türk kültürü de tarih ve coğrafyadaki çok boyutluluğa paralel olarak çeşitlenmiş farklı seviye ve birikimlerle zenginleşerek ve farklılaşarak ancak ilk kaynaktan gelen ortaklıklarını sürdürerek günümüze ulaşmıştır Bu sebeple Türk destanları da tarihî ve coğrafî çok boyutluluğun getirdiği dil ve kültür dairelerine bağlı olarak çeşitlenmiştir

Destanlar 3 safhadan oluşur:

Halkın benliğinde iz bırakan olaylar ve bunda rol oynayan kahramanlar,

Olayın ağızdan ağıza aktarılması,

Yazıya daha sonradan geçirilmesidir

Milletlerin toplumu derinden etkileyen, tarihi önem arz eden önemli olaylarını (doğal afetler, savaşlar, göç, yangın vb) konu edinirler Çoğu kez manzum olurlar Tarih, etnografya, folklor gibi bilimler destanlardaki bilgilerden yararlanır


TÜRK DESTANLARI

Prof Dr Umay Günay


Bütün dünya edebiyatlarında olduğu gibi Türk Edebiyatının da ilk örnekleri destanlardır Türk edebiyat geleneği içinde "destan" terimi birden fazla nazım şekli ve türü için kullanılmış ve kullanılmaktadır Eski Türk Edebiyatı nazım şekillerinden mesnevilerin bir bölümü ve manzum hikâyeler, Anonim edebiyatta ve Âşık edebiyatında koşma veya mâni dörtlükleri ile yazılan veya söylenen ferdî, sosyal,tarihi, acıklı veya gülünç olayları tahkiye tekniği ile çeşitli uslûplarla aktaran nazım türüne ve bu yazıda ele alınan kâinatın, insanlığın, milletlerin yaradılışını , gelişimini, hayatta kalma mücadelelerini ve çeşitli olay ve nesnelerle ilgili sebeb açıklayan ve Batı Edebiyatında "epope" terimiyle anılan eserlerin tamamı da Türk edebiyatı geleneği içinde "destan" adı ile anılmaktadır Bütün dünya edebiyatlarının başlangıç eserleri olan destanlar, çeşitli konularda yaradılış hikâyeleri yanında, milletlerin hayatında büyük yankılar uyandırmış bir kahramanın veya tarih olayının millet muhayyilesinde ortak sembol ve ifadelerle zenginleştirilmiş uzun manzum hikayeleridir Destanlar bütün bir milletin ortak mücadelesini ortak değerler, kurallar, anlamlar bütünlüğü içinde yorumladığı ve yaşatıldığı toplumun geçmişini ve geleceğini temsil ettiği için dünya edebiyatının en ülkücü eserleri olarak kabul edilirler Destanlar her zaman tarihî gerçekleri doğru biçimde nakletmezler Destanlarda tarihi olay ve kahramanlar milletin ortak bilinçaltının, vicdanının istek, beklenti ,doğruları ve değerleri ile idealleştirilir, eski hatıralarla birleştirilerek tarihî gerçekmiş gibi anlatılırlarHer milletin millî kimlik ve nitelikleri, ortak dünya görüşü , hatıra ve beklentileri yanında kusurları ve yanlışları da destanlarına yansır Cihangirlik tutkusu, kuvvet, binicilik ve savaşcılık yanında verdiği sözde durma , acizlere ve mağluplara hoşgörü ile yaklaşma, yardımcı olma Türk destanlarında dile getirilen ortak değer ve kabullerdir Türk destanları,kâinatın, insanın, kadının ve erkeğin yaradılışı, Türk milletinin doğuşu, çeşitli Türk devletlerinin kuruluş gelişme, çöküşleri, zafer ve yenilgileri gibi konularla beraber pek çok sebeb açıklayıcı efsaneyi de içinde barındırır ilk örneklerinin manzum olduğu kabul edilen Türk destanlarından Kırgız Türkleri arasında yaşayan Manas destanı dışında bütünüyle günümüze gelebilen örnek bulunmamaktadırDiğer Türk destanları çeşitli kaynaklarda özet, epizot, hatıra, kısaltılmış seçme metinler halinde bulunmaktadır

Türk tarihine anahatlarıyla bakıldığında Türk hayatı fetihlerle başlamış ve yeni toprakları yurt edinerek gelişmiştir ilk anayurt olan Orta Asya hiç bir zaman terkedilmemiştir Türk halkları ilk anayurt olan Orta Asya'dan itibaren dünya coğrafyası üzerinde geniş alana yayılmış ve bugün yedi Türk cumhuriyetinde, pek çok özerk toplulukda ve çeşitli devletlerin idaresinde azınlık halinde yaşamaktadır Türk kültürü de tarih ve coğrafyadaki çok boyutluluğa paralel olarak çeşitlenmiş farklı seviye ve birikimlerle zenginleşerek ve farklılaşarak ancak ilk kaynaktan gelen ortaklıklarını sürdürerek günümüze ulaşmıştır Bu sebeble Türk destanları da tarihî ve coğrafî çok boyutluluğun getirdiği dil ve kültür dairelerine paralel olarak çeşitlenmiştir Türk destanları, anahatlarıyla kültür dâirelerine, kronolojik ve içinde teşekkül ettikleri veya muhafaza edildikleri siyâsî birliklere göre şöyle sınıflandırılmaktadırlar:


İlk Türk Destanları


1Altay - Yakut

Yaradılış Destanı


2Sakalar Dönemi

aAlp Er Tunga Destanı

bşu Destanı


3Hun Dönemi

Oğuz Kağan Destanı


4Köktürk Dönemi

aBozkurt Destanı

bErgenekon Destanı

5Uygur Dönemi


a Türeyiş Destanı

b Göç Destanı


İslamiyetin Kabulunden Sonraki Türk Destanları :

1Karahanlı Dönemi

Satuk Buğra Han Destanı


2Kazak-Kırgız Kültür Dâiresi

Manas


3Türk-Moğol Kültür Dâiresi

Cengiz-name


4Tatar-Kırım

Timur ve Edige Destanları


5Selçuklu-Beylikler ve Osmanlı Dönemleri

a Seyid Battal Gazi Destanı

b Danişmend Gazi Destanı

cKöroğlu Destanı

Sözlü Edebiyat Dönemi


Türklerin henüz yazıyı kullanmadıkları dönemdeki edebiyattır Bu dönem edebiyatı, sözlü olarak üretilmiş ve kulaktan kulağa, dilden dile yayılarak devam etmiştir Bu dönemde edebiyatımızı Şamanizm, Maniheizm, Budizm gibi dinler etkilemiştir


Genel Özellikleri


*


Dönemin ürünleri müzik eşliğinde ("kopuz" adı verilen sazla) dile getirilmiştir

*


Kullanılan ölçü "hece" ölçüsüdür

*


Nazım birimi "dörtlük"tür

*


Dönemine göre sade bir dili vardır

*


Dizelere genel olarak yarım kafiye (uyak) hâkimdir

*


Daha çok tabiat, aşk ve ölüm konuları işlenmiştir

*


Bu döneme yönelik elimizdeki en önemli ve eski kaynak Kaşgarlı Mahmut'un "Divan-ı Lügat-it Türk" adlı eseridir


Dönemin Ürünleri:


KOŞUK


*


"Sığır" denilen sürek avları sırasında söylenen şiirlere verilen isimdir

*


Dörtlüklerle söylenmiştir

*


Hece ölçüsü kullanılmıştır

*


Yiğitlik, aşk, tabiat, hasret, doğa güzelliği, savaş gibi konular işlenmiştir

*


Kafiye düzeni "aaab, cccb, dddb" şeklindedir

*


Bu tür daha sonra Halk edebiyatındaki "koşma"nın karşılığıdır


SAV


*


Dönemin özlü sözleridir

*


"Sav"lara bugünkü atasözlerinin ilk şekli diyebiliriz


SAGU


*


"Yuğ" adı verilen ölüm törenlerinde, ölen kişilerin iyiliklerini ve duyulan acıları dile getiren şiirlerdir

*


Kafiye düzeni koşuktaki gibidir

*


Halk edebiyatındaki karşılığı "ağıt", Divan edebiyatındaki karşılığı "mersiye"dir


DESTAN


Destanlar, kökü tarihe dayanan, ilhamını tarihten alan bir halk edebiyatı verimi olduğundan, Türk milletinin tarihten önceki çağlarda yaşayış ve inanışlarını destanlarda, olduğu gibi bulabiliriz


Destanlar, milletlerin zihinlerinde derin etki bırakan savaş, göç, afet, kıtlık gibi olayların etkisiyle söylenmiş, halk arasında kendiliğinden oluşan uzun manzum hikâyelerdir


Destanlar sadece eski, köklü bir tarihî geçmişi olan milletlere özgüdür Bir millet büyük olaylar, savaşlar vb yaşamamışsa destanı oluşmaz


Sözlü edebiyatın en önemli kaynağı destanlardır Dünya edebiyatları içinde destanlar yönüyle en zengin edebiyat, Türk edebiyatıdır Diğer milletlerin bir veya iki destanı varken Türklerin bunlardan fazla destanı vardır


Destanların Özellikleri:


*


Toplumun ortak görüşlerini yansıtması

*


Olağanüstü özellikler taşıması

*


Kişilerinin seçkin olması (Kral, Han, Hakan, vb)

*


Sade ve ulusal dilde söylenmiş olması

*


Ulusal nazım ölçüsüyle söylenmiş olması

*


Oldukça uzun olması

*


Konuları bakımından savaş, deprem, yangın, mizah, ünlü kişilerin yaşamları şeklinde sıralanabilmesi


destanın özellikleri koşuk özellikleri sagunun özellikleri savın özellikleri sözlü dönem ürünleri sözlü edebiyat ürünleri sözlü edebiyatın özellikleri

Devamını oku

Destan


Milletleri derinden etkileyen tarihî ve sosyal olayları anlatan çoğunlukla manzum şekilde olan edebî eserlere “destan” denir


Destanlar henüz aklın ve bilimin toplum hayatına tam anlamıyla hâkim olmadığı ilk çağlarda ortaya çıkmış sözlü edebiyat ürünleridir


Destanlar ve destansı öyküler, ilkçağlardan beri, dünyanın her yerinde, gelenekleri sonraki kuşaklara aktarmak için kolektif olarak yaratılmış edebî biçimlerdir


Destanlar, efsanelerden sonra bilinen en eski edebiyat türlerinden biridir Yunanca “espos” sözcüğünden gelmektedir Destanlar; mitoloji, efsane, folklor ve tarihî öğeleri içerir Destanlar zaman ve mekân içinde iradesini elinde tutan kahraman-bilge kişiliklerin efsanevî ve gerçek hayat hikâyeleri etrafında oluşmuş uzun, didaktik (bilgi verici) hikâyelerden oluşur


Destanlar, tarihsel olaylara bağlı olmakla beraber, tarih sayılmayan, Türk edebiyatında ozanların “kopuz” denen saz eşliğinde söyledikleri, toplumun ortak hayat görüşünü yansıtan, edebî eserlerdir Deprem, bulaşıcı hastalık, kuraklık, kıtlık, yangın gibi tabiî afetlerin; göçler, savaşlar ve istilâlar gibi önemli olayların toplum vicdanında derin yankılar uyandırması, destanların oluşumunda etkili olmuştur


Destanların Genel Özellikleri


*

Destanlar anonimdir, halkın ortak belleğinin ürünüdür, belli bir ulusun özelliklerini yansıtır

*

Genellikle manzum, yani şiir şeklindedir Az olmakla beraber nazım-nesir karışık olan destanlar da vardır Ancak bazı destanlar, manzum şekilleri unutularak günümüze nesir halinde ulaşmıştır

*

Destanlarda olağan ve olağanüstü olaylar iç içedir Bu olaylar toplumun hafızasında iz bırakmış önemli olaylardır

*

Destan kahramanları olağanüstü özelliklere sahiptir Destanların büyük çoğunluğunda yarı tanrısal nitelikler taşıyan bir ya da daha fazla kahramandan söz edilir Kişiler, olaylar, doğal varlıklar hep gerçek yaşamdaki boyutlarından daha büyük, daha zengindir Destan, bu kahramanın eylemleri üzerine kurulmuştur

*

Destanlar, tarihî ve sosyal olaylardan doğar, beslenir Bu eserlerde genellikle, yiğitlik, aşk, dostluk, ölüm ve yurt sevgisi gibi temalar işlenir

*

Genellikle birkaç bölümden oluşan destanlarda kahramanların olağanüstü eylemleri coşkulu, törensel bir üslupla anlatılır

*

Hemen bütün destanlarda uzun yolculuklar anlatılır Özellikle sözlü destanlarda uzun anlatı, betimleme ve konuşma bölümleri bulunur

*

Destanlarda olay içinde olaya yer verilir

*

Törensel söyleyişler ve kamusal duyarlılık hâkimdir


Destanile Efsanenin Farkı


Efsane, halkın hayal gücüyle oluşturduğu “ideal insan tipi”ni dile getirir ve nesilden nesle anlatılır Ayrıca efsanelerde insanın kendisi dışındaki varlıklar veya kendisi dışında var olduğuna inandığı her şeyi anlama, açıklama söz konusudur Bu açıklama, bir bilgiye veya belgeye değil, hayal gücüne dayanır Destanlar ise toplumsal hayatta derin iz bırakan yaşanmış olaylardan beslenir, onların etkisiyle oluşur


DESTANLARIN OLUŞUM AŞAMALARI


1-Doğuş safhası: Bu safhada milletin hayatında iz bırakan önemli tarihî ve sosyal olaylar, bu olaylar içinde yüceltilmiş efsanevî kahramanlar görülür


2-Yayılma safhası: Bu safhada, söz konusu olay ve kahramanlıklar, sözlü gelenek yoluyla yayılır Böylece bölgeden bölgeye ve nesilden nesle geçer


3-Derleme (yazıya geçirme) safhası:Bu safhada, sözlü gelenekte yaşayan destanı, güçlü bir şair, bir bütün halinde derleyip manzum olarak yazıya geçirir Çoğu zaman bu destanların kim tarafından derlendiği ve yazıya geçirildiği belli değildir


DESTAN TÜRLERİ


Destanlar “doğal (tabiî) destanlar” ve “yapma (yapay) destanlar” olmak üzere ikiye ayrılır


a- Doğal (sözlü) destanlar: Toplumun ortak malı olan ve birtakım olaylar sonucu kendiliğinden oluşan destanlardır Doğal destanların söyleyeni belli değildir Bu destanlar yazının henüz bulunmadığı ve yaygınlaşmadığı bir kültürde doğup kuşaktan kuşağa sözlü olarak aktarıldıktan sonra yazıya geçirilmiştir Doğal destanlar, ozan ve şarkıcıların değişik zamanlarda söylediği şarkı ve şiirlerin bütünleşerek işlenmesiyle oluşturulur


b Yapma (edebî) destanlar: Bir şairin, toplumu etkileyen herhangi bir olayı tabiî destanlara benzeterek söylemesi sonucu oluşan destanlardır Bunlar, belirli bir yazar tarafından eski örneklere uygun olarak ve okunmak üzere kaleme alınmış destanlardır



DÜNYA EDEBİYATINDA DESTAN


*

Dünya edebiyatında doğal destan olarak özellikle “Gılgamış Destanı" ile “İlyada ve Odysseia” destanı öne çıkmaktadır

*

Bilinen en eski destan olan “Gılgamış Destanı" MÖ 3000 yıllarında Mezopotamya’da ortaya çıkmıştır

*

Eski Yunan Tarihçisi Homeros’un aktardığı destanlar olarak bilinen “İlyada ve Odysseia”nın ise MÖ 11-12’nci yüzyıllarda geçtiği sanılmaktadır Özellikle Odysseia, Yunan tragedyası ve Batı edebiyatının önemli bir kaynağıdır


Dünya Edebiyatındaki Doğal Destanlar


* Yunan edebiyatı: İlyada ve Odysseia (Homeros): Yunanlıların Troia Savaşı’na gidiş ve dönüşlerini anlatır

* İran Edebiyatı:Şehname (Firdevsi): İran-Turan mücadelelerini, İran’ın ulusal kahramanı Rüstem’in yiğitliklerini ve Büyük İskender’in İran’ı işgalini anlatır

* Fin Edebiyatı:Kalevela (Lönrot): Doğaya karşı savaşan Finlilerin erdemlerini, bilgeliklerini anlatır

* Hint Edebiyatı: Mahabharata: Kaurava’nın Pandavalara karşı savaşlarını Krişna ve Arcuna’nın kahramanlıklarını anlatır Ramayana: Ayadhya prensi Rama’nın yaşamını anlatır

* Alman Edebiyatı: Nibelungen: 5 yüzyılın ilk yarısındaki Hun-Germen savaşlarını anlatır

* İngiliz Edebiyatı: Beowulf: Yiğit Beowulf ve arkadaşlarının bir canavarla mücadelesini anlatır

* Rus Edebiyatı: İgor: 12 yüzyılda Kıpçak Türkleriyle Rusların yaptıkları savaşları anlatır

* İspanyol Edebiyatı: La Cid: İspanyolların ulusal kahramanı Rodrigo’nun 11 yüzyılda Araplarla mücadelesini anlatır

* Fransız Edebiyatı: Chansen de Röland: Charlemagne döneminde Müslümanlarla yapılan savaşları anlatır


Dünya Edebiyatındaki Yapma Destanlar


* Latin Edebiyatı: Aeneis (Vergilius): Troia hükümdarı Priamos’un yeğeni Aeneis’in Roma’yı kurması anlatılır

* Fransız Edebiyatı: Henriade (Voltaire): 16 yüzyıldaki din ve mezhep savaşları anlatılır

* Portekiz Edebiyatı: Os Lusiadas (Camoens): Vasco de Gama’nın seferleri anlatılır

* İngiliz Edebiyatı: Kaybolmuş Cennet (J Milton): Âdem’le Havva’nın cennetten yeryüzüne inişleri anlatılır

* İtalyan Edebiyatı: Kurtarılmış Kudüs (T Tasso): I Haçlı Seferi’nde Hıristiyanlarla Müslümanlar arasında geçen savaşlar anlatılır İlahi Komedya (Dante): Öteki dünyada (ahirette) Dante’ nin yaptığı 7 günlük gezi anlatılır Çılgın Orlando (Ariosto): Charlemagne döneminde Hıristiyanlarla Müslümanlar arasında geçen savaşlar anlatılır

* Türk Edebiyatı: Üç Şehitler Destanı (F H Dağlarca): Kurtuluş Savaşı’ndan bazı olaylar anlatılır


TÜRK EDEBİYATINDA DESTAN


* Saka Destanları: Alp Er Tunga Destanı: Bu destanda, tarih sahnesindeki ilk Türkler olarak bilinen Sakaların yiğit komutanı Alp Er Tunga (?- MÖ 624)’nın İranlılarla yaptığı savaşlar anlatılır Destanda Alp Er Tunga’nın kahramanlıkları, başarıları ve ölümünden duyulan acı dile getirilmiştir Alp Er Tunga destanındaki konular İranlıların ulusal destanı olan Şehname’de de ele alınmıştır Farklı bir bakış açısıyla Firdevsi tarafından yazıya geçirilen Şehnamede Alp Er Tunga’nın adı “Afrasiyab” olarak geçmektedir Şu Destanı: Bu destanda, Saka Türklerinin hükümdarı olan Şu’ nun Makedonya hükümdarı İskender’in ordularıyla yaptığı mücadelelere (MÖ 330) bu mücadelelerde gösterdiği kahramanlıklara yer verilmiştir Şu destanının aslı elimizde yoktur Bu destanla ilgili bilgileri Divanü Lügat’it Türk’ten edinmekteyiz

* Hun Destanı: Oğuz Kağan Destanı: Bu destanda Hun hükümdarı Oğuz (Mete, MÖ 209- 174)’un Orta Asya’da Türk birliğini kurması anlatılırOğuz Kağan destanının Uygur yazısıyla yazılmış bir kopyası Paris’tedir

* Göktürk Destanları: Bozkurt Destanı: Göktürklerin dişi bir kurttan nasıl türedikleri ve çoğaldıkları anlatılır Bu destanla ilgili bilgiler Çin kaynaklarından alınmıştır Ergenekon Destanı: Bu destanda Göktürklerin Ergenekon denilen bir yere sığınmaları, orada dört yüz yıl oturup çoğalmaları sonra da demir bir dağı eriterek oradan çıkmaları ve büyük bir devlet kurmaları (MS 552) anlatılır Bu destan 13 yüzyılda Moğol tarihçisi Reşidüddin tarafından yazıya geçirilmiştir

* Uygur Destanları: Türeyiş Destanı: Türeyiş destanından Uygurların erkek bir kurttan türeyerek çoğalmaları anlatılır Göç Destanı: Bu destanda, Uygurların Kırgız baskılarına dayanamayarak Doğu Türkistan’a göç edişleri (MS 840) anlatılmıştır



Not: Türk edebiyatında destan türü çok gelişmiştir; fakat Türk destanları, son aşamaya kavuşamamış, yani bir ozan tarafından yazıya geçirilememiştir Türk destanları hakkındaki bilgiyi Çin, İran ve Arap kaynaklarından öğreniyoruz