Kurtuluş Savaşı Cepheleri

KURTULUŞ SAVAŞI CEPHELERİ


A) DOĞU CEPHESİ


a) Ermeni Meselesi

• Fatih zamanında İstanbul’da Ermeni Patrikliği kurulmuştur

• Osmanlı’da Ermeniler, Millet-i Sadıka diye anılmıştır

• Ermeni Meselesi ilk kez Berlin Antlaşması’nda ortaya çıkmıştır (1878)

• Ermeniler amaçlarına ulaşabilmek için Taşnak ve Hınçak cemiyetlerini kurmuşlardır

• Ermeniler 19yy sonlarında Van, Erzurum, Bitlis ve Sason civarında ayaklanmışlardır

• Ermeniler, IIAbdülhamid’e suikast düzenlemişler, fakat başarılı olamamışlardır (1905)

• 1915’te Ermeniler Van ve Sivas’ta katliam yapmışlardır

• 1915’te Tehcir Kanunu çıkarılmış ve Ermeniler Suriye’ye göç ettirilmiştir

• General Harbord, Doğu Anadolu ile ilgili bir rapor hazırlamış, raporda Ermeniler’in yaşadıkları Osmanlı topraklarında Türk nüfusundan fazla olmadığı açıklanmıştır

• 24 Eylül 1920’de Ermeniler saldırıya geçmiş, Türk Ordusu Misak-ı Milli sınırlarına kadar ilerlemiş ve Kars Zaferi kazanılmıştır


Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920)

Ermeniler’in isteği üzerine Gümrü Antlaşması imzalanmıştır Antlaşmaya göre:

1 Kars, Sarıkamış, Iğdır, Kağızman Türk Devleti’ne verilecek

2 Doğu sınırı, Aras Nehri ve Çıldır Gölü’ne kadar uzanacak

3 Ermenistan Hükümeti, Sevr Barış Antlaşması’nı tanımayacak

4 Ermenistan, TBMM’nin aleyhine çalışmayacak

5 Türkler’e saldırıda bulunan Ermeniler dışındakiler isterlerse 6 ay içinde Türkiye’ye dönebilecekler


Önemi:

• Ermenistan TBMM’yi tanıyan ilk devlettir

• Türk Devleti’nin ilk siyasi başarısıdır

• Türk ordusu ilk başarısını Doğu’da Ermeniler’e karşı kazanmıştır

• Kurtuluş Savaşı’nda kurtarılan ilk yer Kars’tır

• Mondros’taki sınırlar ilk kez aşılmıştır

• Batı ve Güney Cephesi güç kazanmıştır

• Rusya’nın 5 Aralık 1920’de Ermenistan’ı işgal etmesiyle Gümrü Antlaşması uygulanamamıştır


b) Gürcistan'la İlişkiler

• Gürcistan’la Batum Antlaşması imzalanmıştır (23 Şubat 1921) Buna göre;

• Batum, Artvin, Ardahan Türk Devleti’ne bırakılmıştır


B) GÜNEY CEPHESİ


a) İtalya İle İlişkiler

• İtalyanlar İzmir’in Yunanistan’a verilmesi nedeniyle kırgındı, bundan dolayı Kuva-yı Milliye’yi desteklemişler ve bölge halkına iyi davranmışlardır IIİnönü Savaşı’ndan sonra işgal ettikleri yerleri boşaltmışlardır (5 Temmuz 1921)


b) Fransa İle İlişkiler

• Fransızlar Mondros’tan sonra Adana, Osmaniye ve Mersin’i işgal etmiştir (Ocak 1919)

• Paris Barış Konferansı’nda Suriye, Lübnan, Antep ve Maraş Fransızlar’a bırakılmıştır

• Antep, Maraş ve Urfa Fransızlar tarafından işgal edilmiş ve Ermeniler Türkler üzerine kışkırtılmıştır

• Sivas Kongresi’nde, Güneydoğu’da da Kuva-yı Milliye birlikleri kurulmasına karar verilmiştir

• Kuva-yı Milliye’nin kurulmasıyla birlikt"e Fransızlar’a karşı mücadele başlamıştır


Fransızlar’la şu savunmalar yapılmıştır:

Maraş Savunması : 20 Ocak-11 Şubat 1920

Urfa Savunması : 9 Şubat-10 Nisan 1920

Antep Savunması : 1 Nisan 1920-9 Şubat 1921

Adana Savunması : 21 Ocak 1920-20 Ekim 1921


• Fransızlar’la 30 Mayıs 1920’de ateşkes yapılmıştır

• Fransa Moskova Antlaşması ile endişeye düşmüş, Eskişehir ve Kütahya Savaşları ile beklemeye geçen Fransa’nın, Sakarya Zaferi ile endişesi sona ermiş ve TBMM ile Ankara Antlaşması’nı imzalanmıştır


Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921)

• İki taraf arasında savaş sona erecek

• İki ay içinde Türk ordusu belirlenen hattın kuzeyine, Fransızlar ise güneyine çekilecek

• İki taraf da kendilerine kalan topraklarda genel af ilan edecek

• Hatay ve İskenderun için özel idare rejimi uygulanacak


Önemi:

• İlk kez İtilaf Devletleri’nden biri, TBMM ile bir antlaşma yapmıştır

• Fransa TBMM'yi ve Misak-ı Milli'yi tanıyan ilk İtilaf Devleti olmuştur

• Hatay hariç Suriye sınırımız belli olmuştur Hatay'da özel bir yönetim kurulmuş ve burada yaşayan Türkler'e geniş haklar tanınmıştır

• Doğu Cephesi’nden sonra Güney Cephesi de Batı’ya kaydırılmıştır

• Fransa, özel idare rejimi olmasına rağmen Hatay ve İskenderun’un Türk Devleti’nin bir parçası olduğunu kabul etti

• İtilaf Devletleri bloğu parçalanmıştır

• Dünya kamuoyu Millî Mücâdele’nin Türkler’in başarısı ile sonuçlanacağını anlamıştır

Not 1: Kurtuluş Savaşı'nda ilk silahlı mücadele Güney Cephesi'nde başlamıştır

Not 2: Güney Cephesi’nde yalnız Kuva-yı Milliye Birlikleri mücadele etmiştir Düzenli Ordu mücadele etmemiştir

Not 3: TBMM 1973'te Maraş'a "Kahraman", Antep'e "Gazi", 1984'te ise Urfa'ya "Şanlı" ünvanını vermiştir



C) BATI CEPHESİ

a) Düzenli Ordunun Kurulması


• Yunan işgaline karşılık Ayvalık, Denizli ve Salihli'ye bölgesinde Kuva-yı Milliye Cephesi oluşturulmuştur

• Kuva-yı Milliye, Kurtuluş Savaşı'nın ilk savunma kuruluşudur

• Kuva-yı Milliye'yi örgütlemek için Balıkesir ve Alaşehir Kongreleri yapılmıştır

• Fransız işgaline karşı Adana, Urfa, Antep ve Maraş civarında da Kuva-yı Milliye kurulmuştur

• MKemal Paşa Sivas Kongresi'nde, Ali Fuat Paşa'yı Batı Cephesi Komutanlığı'na getirilmiştir

• Ali Fuat Paşa, Gediz Taarruzu'nda başarılı olamamış ve Yunan orduları Dumlupınar'a kadar ilerlemiştir

• Çerkez Ethem'in baskıları ve Ali Fuat Paşa'nın etkisiz olması nedeniyle Ali Fuat Paşa Moskova Büyükelçiliği'ne atanmıştır Batı Cephesi ikiye ayrılmıştır

• Albay İsmet Bey Batı Bölümü'ne,

• Albay Refet Bey ise Güney Bölümü'ne atanmıştır

• Yunan taarruzu karşısında Kuva-yı Milliye başarılı olamamıştır

• Ordudan firarlar başlamış, İstiklal Mahkemeleri’nin çalışmaları ile firarlar sona erdirilmiştir

• Düzenli ordunun kurulması ile Kuva-yı Milliye tamamen ortadan kaldırılmıştır (8 Ekim 1920)

• Düzenli orduya geçildiği sırada bazı Kuva-yı Milliyeciler isyan etmiştir (Çerkez Ethem ve Demirci Efe)

• Demirci Mehmet Efe İsyanı Iİnönü Savaşı'ndan önce, Çerkez Ethem İsyanı ise Iİnönü Savaşı'ndan sonra bastırılmıştır

b) Iİnönü Savaşı (6-10 Ocak 1921)


Nedenleri:

• Yunanistan'ın; taarruzu devam ettirerek İngiliz Hükümeti’nden yardım sağlamayı,

• Çerkez Ethem Ayaklanması'ndan faydalanmayı,

• Eskişehir'i alarak demiryollarının önemli noktalarını kontrol altına almayı,

• Sevr Barış Anlaşması'nı TBMM'ye kabul ettirmeyi istemesi

• Yunanlar, Çerkez Ethem'in isyanından faydalanarak Eskişehir'e ilerlemeye başlamıştır

• İsmet Bey, ordusunu Çerkez Ethem'in karşısından çekerek Yunanlar'la çarpışmaya başlamıştır

• Yunanistan geri çekilmek zorunda kalmıştır


Sonuçları:

• Düzenli Ordu’nun ilk zaferidir

• Halkın Düzenli Ordu’ya güveni artmıştır

• Milletin zafere olan inancı güç kazanmıştır

• İsmet Paşa generalliğe yükselmiştir

• Çerkez Ethem İsyanı bastırılmıştır

• Zafer sonrası Afganistan Hükümeti ile Dostluk ve Yardımlaşma, Rusya ile de Moskova Antlaşması imzalanmıştır

• İlk anayasa olan Teşkilât-ı Esâsiye kabul edilmiştir (20 Ocak 1921)

• İstiklâl Marşı kabul edilmiştir (12 Mart 1921)

• İtilaf Devletleri yenilgi karşısında, durumu görüşmek üzere Londra'da bir konferans düzenlemişlerdir


Londra Konferansı (23 Şubat-12 Mart 1921)


Nedenleri:

İngilizler'in, Rusya’nın TBMM ile Moskova’daki görüşmelerinden rahatsız olmaları

İngilizler'in Musul ve Kerkük'te direnişle karşılaşması

İngilizler'e karşı Revandiz'de ayaklanma çıkması

Iİnönü Savaşı sonucunun İtilaf Devletleri arasında görüş ayrılığına neden olması

Fransızlar'ın Güney Doğu Anadolu'da büyük bir direnişle karşılaşması

İtalyanlar'ın işgal planlarından memnun olmaması


• İtilaf Devletleri İstanbul Hükümeti'ni konferansa davet etmiştir

• MKemal veya onun gönderdiği birinin İstanbul Hükümeti’nin yanında gelmesini istemişlerdir

• İtilaf Devletleri Bu hareketleriyle, TBMM'yi tanımadıklarını göstermişlerdir

• İstanbul ve Ankara anlaşamadıklarından Londra Konferansı'na iki ayrı delege göndermişlerdir:

• İstanbul Hükümeti adına Sadrazam Tevfik Paşa,

• Ankara Hükümeti adına Bekir Sami Bey Londra'ya gönderilmiştir

• Londra Konferansı; İstanbul Hükümeti, TBMM Hükümeti, İngiltere, Fransa, İtalya, Yunanistan arasında gerçekleşmiştir

• İstanbul Hükümeti'ni temsil eden Tevfik Paşa, söz hakkını TBMM temsilcisine bırakmıştır


İtilaf Devletleri şunları teklif etmiştir:

• İzmir Türk Devleti’ne iade edilecek, ancak şehirde Yunan güçleri bulunacak

• İzmir'in valisi Hristiyan olacak ve Milletler Cemiyeti tarafından tayin edilecek

• Doğu Trakya Yunanlar'a kalacak

• Doğu Anadolu'da Ermenistan kurulacak

• Ordunun sayısı arttırılacak, fakat kapitülasyonlar devam edecek


Sonuçları:

İtilaf Devletleri TBMM'yi hukuken tanımıştır

Avrupa'da “Türkler barışa yanaşmıyorlar” türünde çıkan propagandalara engel olunmuştur

Sevr Barış Antlaşması'ndaki bazı maddeler tartışma konusu olmuştur

Konferans sonunda TBMM temsilcisi İngiltere, Fransa, İtalya ile ikili anlaşmalar yapmıştır

Konferansın başarısız olması nedeniyle Yunan saldırısı yeniden başlamış, IIİnönü Savaşı gerçekleşmiştir

TBMM-Afganistan Dostluk ve Yardımlaşma Antlaşması (1 Mart 1921)

Afganistan ile TBMM arasında imzalanmıştır Antlaşmaya göre:

• TBMM Afganistan’ın bağımsızlığını tanıyacak

• İki taraf da birine saldırı yapıldığında kendine saldırı yapılmış sayacak

• TBMM, Afganistan’a subay ve öğretmen gönderecek

Önemi :

• İlk kez bir İslam devleti TBMM'yi tanımıştır


Moskova Antlaşması (16 Mart 1921)

• Rusya'da 1917 Bolşevik İhtilali çıkmıştır

• Rusya, imzaladığı Brest-Litowsk Antlaşması ile IDünya Savaşı'ndan çekilmiş ve gizli antlaşmaları açıklamıştır

• İtilaf Devletleri Rusya'ya karşı birlik olmuştur

• TBMM ile Rusya birbirine yakınlaşmıştır


Antlaşmaya göre:

• Sovyet Rusya, Misâk-ı Millî'yi tanıyacak

• İki taraftan birinin tanımadığı devletlerarası bir anlaşmayı diğeri de tanımayacak

• Sovyet Rusya, kapitülasyonların kaldırıldığını kabul edecek

• Batum, Gürcistan'a iade edilecek

• İki ülkenin ekonomisini geliştirmek için yeni iktisadî anlaşmalar yapılacak

• Karadeniz'e kıyısı olan devletler ile Boğazlar'ın ticaret gemilerine açık kalması için konferans düzenlenecek


Önemi:

• Sovyet Rusya, Misâk-ı Millî'yi ve TBMM’yi tanıyan ilk Avrupa devleti olmuştur • İlk kez büyük bir devlet TBMM'yi tanımıştır

• Sovyet Rusya, Sevr Barış Anlaşması'nı tanımadığını açıklamıştır

• Yeni Türk Devleti'nin diplomasi sahasında kazandığı büyük bir zaferdir

• Her iki ülke de kendilerinden önce imzalanan antlaşmaları geçersiz saymıştır

• Batum Gürcistan'a, Kars ve çevresi de Türk Devleti'ne ait olmuştur

• Doğu sınırımız büyük ölçüde belirlenmiş ve doğu sınırının güvenliği sağlanmıştır

• Sakarya Savaşı’ndan sonra Kafkas Cumhuriyetleri ile Kars Antlaşması imzalanmış ve doğu sınırı kesinlik kazanmıştır (13 Ekim 1921)

Not : Batum, Misâk-ı Millî'den verilen ilk tavizdir


IIİnönü Savaşı (23-31 Mart 1921)


Nedenleri:

• Londra Konferansı tekliflerinin TBMM tarafından kabul edilmemesi

• İngilizler'in Yunanlar'ı kışkırtması

• Sevr Barış Antlaşması'nın TBMM'ye kabul ettirilmek istenmesi

• Yunanlar'ın düzenli ordunun teşkilatlanmasına fırsat vermeden Ankara üzerine yürüyerek TBMM'yi dağıtmak istemesi

• Yunan ordusu İnönü mevkiinde durdurulmuştur

• Türk ordusu Aslıhan ve Dumlupınar'da çarpışmış, birliklerin aşırı yorulması ve fazla kayıp verilmesi ile istenilen sonuç tam olarak alınamamıştır

• Bu durum Türk ordusunun tam olarak taarruz gücüne ulaşamadığını göstermiştir


Sonuçları:

• Düşman oyalanmış ve Kurtuluş Savaşı için zaman kazanılmıştır

• Yunanlar Türk ordusunun gücünü kabul etmiştir

• Halkın TBMM'ye olan güveni artmıştır

• İtilaf Devletleri'nin İstanbul'daki yüksek komiserleri TBMM ile Yunanistan arasında taraf olmadıklarını açıklamışlardır

• İtalyanlar, işgal ettikleri toprakları boşaltmışlardır (5 Temmuz 1921)

• MKemal, zafer sonunda İsmet Paşa'ya; "Siz yalnız düşmanı değil, milletin makus talihini de (ters alınyazısını da) yendiniz" diye telgraf çekmiştir


Eskişehir Ve Kütahya Savaşları (10-24 Temmuz 1921)


Nedeni :

• Yunanistan'ın, IIİnönü Savaşı'nın yorgunluğu içinde olan Türk ordusunun toparlanmasına fırsat vermeden saldırıya geçmesi

• Yunanistan'ın, IIİnönü Savaşı'nın yorgunluğu içinde olan Türk ordusunun toparlanmasına fırsat vermeden saldırıya geçmesi

• Yunanistan İnönü'den Afyon'a kadar geniş bir saha üzerinde saldırıya geçmiştir

• MKemal, İsmet Paşa'ya, Sakarya Nehri'nin doğusuna çekilmesini söylemiştir

• Afyon, Eskişehir ve Kütahya Yunanlar'ın eline geçmiştir


Sonuçları :

• TBMM'de bazı kişiler başarısızlığın suçunu MKemal'e yüklemek istemiştir

• MKemal başarılı olabilmek için olağanüstü yetkiler istemiştir


Önemi :

• Kurtuluş Savaşı’nda kaybedilen ilk ve tek savaş Eskişehir-Kütahya Savaşı’dır



MKemal'e Başkomutanlık Yetkisinin Verilmesi :


• TBMM, MKemal’e üç ay süreyle Başkomutanlık yetkisini veren kanunu kabul etmiştir (5 Ağustos 1921) Böylece:

• MKemal, yasama ve yürütme yetkisini doğrudan kullanmaya başlamıştır

• MKemal, İstiklal Mahkemeleri'nin de kendisine bağlanmasıyla yargı gücünü de kullanmıştır

• Erzurum Kongresi'nde askerlik görevinden istifa eden MKemal, milli irade ile başkomutan olmuştur

• 20 Temmuz 1922'de Başkomutanlık Kanunu sınırsız uzatılmış, MKemal'in cumhurbaşkanı seçilmesine kadar kanun, geçerliliğini sürdürdü


Tekâlif-i Milliye Emirleri (7-8 Ağustos 1921)


• Ordunun ihtiyacını karşılamak ve Sakarya Savaşı'na hazırlanmak için MKemal, Tekalif-i Milliye Emirleri'ni yayınlanmıştır

1 Her ilçede bir tane Tekalif-i Milliye Komisyonu kurulacak

2 Halk, elindeki silah ve cephaneyi 3 gün içinde orduya teslim edecek

3 Her aile bir askeri giydirecek

4 Yiyecek ve giyecek maddelerinin %40'ına el konacak ve bunların karşılığı daha sonra geri ödenecek

5 Ticaret adamlarının elindeki her türlü giyim eşyasının %40'ına el konacak ve bunların karşılığı daha sonra geri ödenecek

6 Her türlü makineli aracın %40'ına el konacak

7 Halkın elindeki binek hayvanlarının ve taşıt araçlarının %20'sine el konacak

8 Sahipsiz bütün mallara el konacak

9 Tüm demirci, dökümcü, nalbant, terzi ve marangoz gibi iş sahipleri ordunun emrinde çalışacak

10 Halkın elindeki araçlar aylık 100 km askeri ulaşım yapacaklar


Kars Antlaşması (13 Ekim 1921)

• Rusya’nın gözetiminde Ermenistan, Gürcistan ve Azerbaycan ile TBMM arasında Kars Antlaşması imzalanmıştır Antlaşmaya göre:


Önemi :

• Türk Devleti’nin doğu sınırı kesinlik kazanmıştır

TBMM-Ukrayna Antlaşması (2 Ocak 1922)

• Moskova Antlaşması’nın içeriğini tekrarlayan bir antlaşmadır