Fatih - İstanbul

Olurda bir gün yolunuz İstanbul Fatih ilçesine düşerse,bu tarihi yapıları mutlaka ziyaret edin

Ben her gün görmeme ragmen cogu yeri,sanki ilk kez görmüş gibi hayranlıkla bakarım



Coğrafi Durumu:

Fatih İlçesinin; Kuzeyinde Haliç, Güneyinde Marmara, Doğusunda Eminönü İlçesi ve Batısında Eyüp ve Zeytinburnu İlçeleri bulunur İlçenin 1050 km2 dir Denizden yüksekliği 60 mdir Tarım arazisi yoktur

İstanbul'un en eski İlçelerinden olan Fatih kuzey ve batıdan tarihi surlarla çevrilidir Haliç Ayvansaray'dan Yedikule'ye kadar uzanan bir bölümü tamir gören bu surlar Fatih İlçesini Eyüp ve Zeytinburnu İlçelerinden ayırırHaliç ve Marmara kıyılarındaki deniz surları büyük ölçüde tahrip olduğu, zarar gördüğü için günümüze kadar ulaşmamıştır Atatürk Köprüsünden itibaren başlayan Atatürk Bulvarı, Mustafa Kemal Caddesi, Fatih ile Eminönü İlçesini birbirinden ayırır Daha önceleri, tek ilçe iken 1928'de Eminönü ve Fatih olarak iki ilçeye ayrılan eski İstanbul'u meydana getiren bu yarımada Türklerin İstanbul'u alışlarıyla birlikte ilk yerleşim yerleridir İstanbul'un ulaşımını sağlayan 3 ana cadde Fatih İlçesinden geçer, bunlar; Saraçhane başından Edirnekapı'ya uzanan Macar Kardeşler ve Fevzi Paşa Caddeleri, Aksaray'ı Topkapı'ya bağlayan Vatan Caddesi ve Aksaray'ı yine Topkapı'ya bağlayan Millet Caddesi'dir Haliç kıyısı boyunca Ayvansaray, Demirhisar, Balat İskelesi, Abdülezel Paşa Caddeleri uzanır Son zamanlarda bu caddeler üzerinde yeşil alanlar oluşturulmuştur İlçenin Marmara kıyısından Sirkeci'yi Bakırköy'e bağlayan sahil yolu geçer, yine bu sahil yolu üzerindeki yeşil alanlar meydana getirilmiştir İstanbul'u Avrupa'ya bağlayan ve şehrin Batı yakasındaki banliyö ulaşımını sağlayan demiryolu da bu caddeye paralel devam eder

Tarihçesi :

1453'de Fatih Sultan Mehmet İstanbul'u alarak yeni bir çağ başlatmış,Bizans imparatorluğuna son vermiştir Fatih'teki bazı semt adları Anadolu'dan getirilen halkın geldiği yöre ile ilgilidir Mesela; Orta Anadolu'dan getirilen ana dilleri Türkçe olan Hıristiyan ahali Samatya'ya, Kefe'den gelenler Kefeli'ye, Çarşamba'dan gelenler Çarşamba'ya yerleşmişler Rumlar Edirnekapı, Karagümrük ve Haliç'e, Ermeniler Samatya'nın bir kısmıyla Haliç kıyısına, İspanya'daki katliamdan kaçan Museviler Balat'a Aksaray'dan getiri*len Türkmenler Aksaray semtine, Arnavutluktan getirilen Türkler Silivrikapı'ya Eğri'den getirilenler Eğrikapı'ya, Ka*raman'dan getirilenler Karaman'a, Yenişehir'den getirilenler Yenikapı'ya, Tire'den getirilenler Vefa'ya, Üsküp'ten getiri*lenler Cibali ve Balat'a yerleşmişler Kara tarafında Edirne*kapı'daki gümrükkapısına, Karagümrüğü denilmiş ve "Karagümrük" semti ismini almıştır Bu yerleşen azınlıkların inançlarına mahsus ibadet yerleri, yerleştikleri mahallelerde inşa olun*muştur Mesela Ermenilere fetihten sonra Samatya'da Bizans'tan kalma Periblebtos Manastırı ile kilisesi bağışlanmıştır Rum Ratriğinin makamı Haliç kıyısına yapılmıştır

Fatih kendi adına yapılacak olan büyük cami ve külliyenin İlçemizde yapılmasını istemiştirİstanbul' un ilk büyük Türk damgası olan Fatih Camii 1463-1470 yılları arasında etrafındaki medreseleri, şifahanesi, tavhanesi ve kervansarayı ile yapılmıştır İstanbul'un tam ortasında Türk*lüğün ve Türk medeniyetinin en büyük kültür merkezi olarak kurulan ve bir bakıma İstanbul Üniversitesinin uzak başlangı*cı olan Fatih külliyesinin bir çok ek binaları "modern" şe*hircilik anlayışının kurbanı olarak yıkılıp ortadan kaldırıl*mıştır Bunların dışında en acı kayıp, İstanbul'un ilk Türk hastanesi olan Darüşşifa'nın yok edildikten sonra arsasının parsellenip satılmasıdır İçinde bulunduğumuz yüzyılın başla*rına kadar camiinin dış avlusu Fatih meydanı adıyla şehrin en hareketli ve en kalabalık köşelerinden biri idi Makamında iken ölen Sadrazamların cenaze namazlarının Fatih camiinde kılınması da fetihten itibaren son döneme kadar sürdürülmüş bir gelenek idi Fatih camii ve külliyesi, şehrin en hakım bir yerinde ve hemen hemen tam ortasındadır

Camiler etrafında mezarlıklar yani hazireler de kurulmuştur Bunlardan Fatih camiindeki Fatih Sultan Mehmet'in türbesi, II Mahmut'un annesi Nakşidi Sultan'ın türbesi, Plevne kahramanı Gazi Osman Paşa'nın türbesi, tarihçi Ahmet Cevdet Paşa'nın mezarı,
yazar Ahmet Mithat Efendi'nin ve kütüphane bırakmış olan Ali Emiri Efendi'nin kabirleri Fatih Camii ha*ziresindedir Yavuz Sultan Selim ve Sultan Abdülmecit'in tür*beleri Sultan Selim Camii haziresindedir Pertevniyal Valide Sultan'ın türbesi, Valide Camiinin etrafındaki yol yapımında 1958'de yıkılıp kaldırılmıştır

1509 depremi Istanbul'u, bilhassa yerleşim yeri alan Fa*tih'i yerlebir etmiştir Pek çok bina ile camilerin hemen hemen hepsi de zarar görmüştür 1648 depremi, 1766 depremi aynı zararı yapmıştır Bilhassa 1766 depreminde çok zarar gören Fatih Camii lll Mustafa tarafından tamamen yıktırılarak şimdiki biçimiyle yeniden inşa ettirilmiştir 1894 depremi Edirnekapı'daki Mihrimah Sultan camiinde büyük hasar meydana getirmiş, minaresi ve son cemaat yeri tamamen yıkılan cami yeni baştan tamir edilmiştir

1880'de kırmızı tuğladan bugün Rum Lisesi olarak kulla*nılan bina yaptırılmış, son dönem Osmanlı Mimarisi olarak Haliç'e hakim bir tepede yapılan Darüşşafaka Okulu, Sultan Abdülmecit'in annesi Bezmi Alem Valide Sultan adına vakıf olarak tesis edilen Guraba Hastanesi, Cibali'de Ermeni mima*rın yaptığı Tekel binası, Türk Neo klasiği üslubunda yapılan Belediye binası (bir ara Fatih Kaymakamlık binası olarak da kullanılmıştır) önündeki eski yangın yerinin bulunduğu yerde düzenlenen küçük parkta ilk hava şehitlerimizden olan Filis*tin'de şehit düşen Yüzbaşı Fethi, üsteğmen Nuri, Asteğmen Sadık adına 1913'de dikilen ve Tayyare Şehitleri Anıtı adını alan küçük anıt bu dönemin son eserlerindendir

Tarihi yapı olarak 1485'de Sadrazam Davut Paşa tarafından kurulan Sıbyan Mektebi, Nümune Rüştiyesi, Davut Paşa Sul*tanisi ve Davut Paşa Ortaokulu olarak da eğitim veren Davut Paşa Lisesi, 1523'de Kanuni Sultan Süleyman tarafından kurulan medrese-i ilmiyye, I Abdülhamit medresesi, Cumhuriyet Kız Lisesi isimlerini de alan Sultan Selim Kız Meslek Lisesi, 1872'de Pertevniyal Valide Sultan tarafından kurulan Mahmudi*ye Rüştiyesi 45 72 ve 11 okul olarak da isimlendirilen Aksaray Mahmudiye Etüt ve Beslenme Okulu, yine 1872'de Pertev*niyal Valide Sultan tarafından kurulan Mahmudiye Rüştiyesi Valide Mektebi olarak da isimlendirilen Pertevniyal Lisesi 1875 yılında Maarif Nazırlığı tarafından kurulan Askeri Lise, Nümune Mektebi ve 28İlkokul olarak da isimlendirilen Kocamustafapaşa İIköğretim Okulu, 1879'da ll Abdülhamit tarafın*dan kurulan Kız Sanayi Mektebi, Selçuk Hatun Kız Sanayi Mektebi gibi isimler de alan Selçuk Kız Meslek Lisesi binalarını sayabiliriz

Son dönemlerde bilhassa kenar semtlere büyük göç alan Fatih'te merkezi yerler, bilhassa üç ana caddesi olan Fevzi Paşa, Millet Caddesi ve Vatan Caddesi etrafındaki binalar yerleşim yeri olmaktan çıkıp, işyeri haline dönmesi sebebiyle Fatih'in gece nüfusu her geçen gün azalmakta, gündüz nüfusu ise artmaktadır

Tarihi Eserler



HORA-KHORA MANASTIRI - Kariye Camii

Edirnekapı, Kariye Semti'ndedir İlk yapının Theodiosius surları yapılmadan önce inşa edildiği sanılmaktadır Hora-Khora (Köy) ismi de bu konuma uymaktadır

İlk manastırın 602 ile 610 tarihleri arasında Justinianos ya da Fokas zamanında yapıldığı zannedilmektedir

İlk kilise ise 1077 ve 1081 arasında Maria Dukiana tarafından yaptırılmıştır Yaklaşık yarım asır sonra İsaakios Komnemos tarafından kubbeli kiliseyi yeniden yaptırmıştır 1315-1320 yılları arasında Theodoros Metohitis tarafından ana kubbe yenilenmiş ve yan kilise yaptırılmıştır Mezar şapeli vardır Kilise Hz İsa ve Meryem'e adanmıştır Nefis mozaik ve fresk tasvirler vardır II Beyazıt Sadrazamı Atik Ali Paşa tarafından camiye çevrilmiş Kariye ismini almıştır 1935 yılında müze olarak kullanılmaya başlamıştır



VALENS (BOZDOĞAN) KEMERİ

Şehre dışarıdan ilk defa su getirmek için İmparator Hadrianus tarafından 117-138'de yaptırılmıştır Batıdan su getirilmiş olup Sultanahmet civarının su ihtiyacı karşılanabiliyordu İmparator Konstantinus (324-337) tarafından yapılan ve Vize'nin 6 km batısından gelerek Edirnekapı'nın güneyinden şehre giren suyolu 242 km uzunluğundaydı İmparator Valens tarafından yaptırılan suyolu da Valens (Bozdoğan) üzerinden şehre ulaştırılırdı Bu kemer Fatih'de olup Osmanlılar tarafından da kullanılmıştır Dördüncü suyolu İmparator Theodiosius (379-395) tarafından Belgrad Ormanlarından getirilmiştir

Suyollarının çoğu 7 yüzyıldan sonra şehri muhasara edenler tarafından tahrip edilmiştir Muhasara kalktıktan sonra onarımlar yapılmışsa da 9 yüzyıldan sonra şehre su girişi kalmayınca, su ihtiyacı küçük kanallar ve sarnıçlardan karşılanmıştır



BONUS ASPAR SARNICI

Yavuz Sultan Selim Camii yanındadır Halen içinde cami yapılmış olan alandır 152 m² lik kare şekilli açık bir alan olup derinliği 10 m dir Osmanlılar bu sarnıca Çukurbostan adını vermiştir O dönemde bu sarnıç Haliç Kıyısının su kaynağıydı



ZEYREK (PANTOKRATOR - FİLDAMI) KAPALI SARNICI

Sarnıç, Pantokrator Sarnıcına bağlı olarak İmparator II Ioannes Komnemos (1118-1143) tarafından yaptırılmıştır Atatürk Bulvarı'nın Unkapanı yönündedir Duvarları yoldan gözükmektedir 50 m Uzunluğunda 18 m genişliğindedir Yedişer sütundan oluşan 2 sütun şeklindedir Mülkiyeti vakıflara ait olup kiralanmıştır Üstünde Piri Mehmet Paşa'nın Soğukkuyu Camii kları vardır



MELANDISIA (MEVLANA) KAPI

Topkapı ile Silivrikapı arasındadır Bu kapı Bizans döneminde, Kırmızı Fırka (birlik) tarafından korunduğundan Kırmızı Fırka Kapısı; Eyüp tarafında oturan Hıristiyan olmayan Ruslar ancak bu kapıdan şehre girebildikleri için Rus Kapısı diye de adlandırılmaktadır



ANEMAS ZİNDANLARI ve KULELERİ

Eğrikapı'dan Haliç'e inerken 8 Kule Angelos ve ondan sonraki Ku*le Anemas Kulesi ismini taşır İkisi de Blakhernai yanında ve muhtemelen sarayın koruyucu ku*lelerdir Anemas Kulesi ve mahzen*leri zindan olarak kullanımı ile ün*lüdür

Zindanın İvazağa Camii avlu*sundan ve sur dibinden girişine imkân veren kapılar vardır Alt kısımlar toprak dolmuş olup, Fatih Bele*diyesi tarafından koruma altına alın*mış ve ışıklandırılmıştırBizans tarihinde Anemas zin*danı adına XI yüzyılda rastlanır

Kandiya'yı (Girit) mudafa eden Komutan Abdül Aziz (sonradan nasrani olan) İstanbul'a 961'de esir ola*rak getirilmiş ve bilahare Bizans Ko*mutanlarından olmuştur

Onun oğullarından olan Mihael Anemas İmparator Aleksios'a kar*şı bir darbe girişiminde bulunmuştur İonnes Salomon isimli suikastçının itirafı neticesi darbe akim kalmış ve Mihael Anemas yakalanmış ve bu zindana kapatılmış ve zin*dan ile kuleleri Anemas adıyla anılmaya baş*lanmıştır

Trabzon Dukası Gregorios Toronites, İmparator Andronikos I Komnemos tahttan indirilip öldürülmeden önce, Angelos II (İsak Angelos) tah*tından indirilip gözlerine mil çekil*dikten sonra ve oğlu Aleksios, And*ronikos Paleolog, Joannes ve kar*deşi Manuel çeşitli zaman dilimle*rinde burada hapis yatmışlardır Bu zindanın alt katını sarnıç olduğu*nu ileri süren kaynaklar vardır



YEDİKULE HİSAR VE ZİNDANI

Yedikule sahil yolunda, Kara Surları'nın başladığı yerdedir Altın Ka*pının arkasına Bizanslılar tarafından yapılan beş kuleli hisara Fatih Sul*tan Mehmet tarafından 1458'de ya*pılan iki kule ilavesi ile hisar Yedi*kule diye anılmaya başlanmıştır

Osmanlı hazinesi 16 asrın son çeyreğine kadar Fatih'in yaptırdığı hisarlarda muhafaza edilmiştir

Zindan olarak kullanılırken "Ki*tabeler Kulesi" yabancı siyasiler için, Altın Kapı yanındaki "Piyonlar" ise Müslüman tutuklular için kullanılı*yordu

Tutukluların meşhurları, Sultan II Osman, Çandarlı Halil Paşa Oğul*ları ve Deli Hüseyin Paşa'dır Son Ab*basi Halifesi Mütevekkil, Avusturya, Fransız ve Rus Sefirleri, Ermeni Patriği Avedik ve Trabzon Rum İm*paratoru Davit Komnenos'tur

Güney piyonundaki kuyu, "Kan*lı Kuyu" diye ünlüdür Ve bu zindan günümüzde müze olarak kullanılmaktadır



TEKFUR KONSTANTİNNOS PORFIROGENNATOS SARAYI

Edirnekapı Çakırağa Camii Sokak'tadır Kları ayaktadır VIII Mihael'in oğlu Konstantinos Porfirogennes tarafından yaptırılmıştır Bizanslılar taç giyme ve tahta çıkma törenleri bu sarayda yaptırmışlardır

Saray taş ve tuğladan yapılmış olup üç katlı ve kubbelidir Dört köşe sütunlar ve pencere kenarları mermer*dendir 1724 yılında Osmanlılar sarayı çini yapım atölyesi daha sonra kibrit fabrikası olarak kullanılmıştır 1864 yangınından sonra böyle dört duvar halinde kalmıştır

KIZTAŞI (MARKİANOS) SÜTUNU

Fatih'te Kızanlık ve Dolap Cad*desi üstünde Kıztaşı diye anılan semttedir İmparator Markianos şerefine Vali Tatiatus tarafından 450-457 yıllarında yaptırılmıştır Hun İm*paratoru Attila'nın Batı Roma Orduları'na yenilgisi üzerine yapıldığı da rivayet edilir Dört köşeli mermer kaide üstünde tek parçalı granit sü*tun ve üstünde balkon bulunmakta*dır Onun üstünde de günümüzde mevcut olmayan Markianos'un heykeli bulunmakta idi

Sütun 17 metre yüksekliğindedir Kaidenin bir yüzeyinde zaferi simge*leyen Nike'ler, altı köşeli haçla süslü çelenkler taşımaktadır Balkon altında dört köşede kartal kabartmaları var*dır 1908 yangınından sonra ortaya çıkmış sütunun altı demir çemberlerle sağlamlaştırılmıştır Nike (kanatlı zafer tanrıçaları) dolayısı ile Kıztaşı diye anılır Bir başka rivayete göre; bakir olmayan kızlar burada namus sına*vına tâbi tutulduğundan Kıztaşı di*ye isim verildiği söylenir



AYIOS YEORYÎOS -HAGÎOS GEORGÎOS PATRİKHANE AYA YORGİ- KİLİSESİ

Fener, Sadrazam Ali Paşa Caddesi No 35'tedir İlk yapı Burç Kilisesi diye anılan Kadınlar Manastırı'dır Patrik II Timoteos zamanında yeniden inşa edi*lerek 1614 yılından sonra Ortodoks Rum Patrikhane Kilisesi olarak kulla*nılmaya başlanmıştır Bir rivayete gö*re 1701'de Sultan Mustafa'nın, bir riva*yete göre III Ahmet zamanı baş vezir Ahmet Kalaylı emriyle 1704'de yıkıldı*ğı öne sürülür 1720 tarihinde yeniden yapılır 1798'de bir tamir daha geçirmiştir 1821 yılında patrik V Georgios, Yunan isyanı ile alâkası nedeniyle patrikhane kapısında idam edilmiştir 1836 yılında büyütülerek yeniden yapılandırılmıştır 1941 yangınından sonra restore edilmiş*tir Patrikhane müştemilâtında; kütüpha*ne, idare bölümleri ve (Ayıos Minos) kut*sal yağ yapım yerleri bulunmaktadır



BULGAR (STAFİ STEFANOS) KİLİSESİ

Haliç, Fener'dedir Bulgar Ortodoks Eksarhhanesi'ne bağlıdır Bulgar uyruk*lular Osmanlı'dan aldıkları izinle, ön*ce bugünkü kilisenin bulunduğu yere ahşap bir kilise yapmışlardır, bilahare yerin çürük ve kaygan oluşundan demir ve portatif bir kilise yapılması düşlenmiş ve bu amaçla Mimar Hosep Aznavur'a yapı projesi yaptırılmıştır 1892 yı*lında proje ve yapım için uluslararası bir yarışma açılmış ve kazanan R Ph Vagner Firması'na iş verilmiştir 1893'de üretime başlanmıştır Kilise, Viyana'daki fabrika binasına kurulmuş ve sonradan sökülerek İstanbul'a taşınmıştır Burada monte edi*lerek 1898 yılında ibadete açılmıştır 3 nefli bazilikal planlıdır Galeri katı var*dır, koro yerinin üstü çan kulesidir Altı çanı olup Yaroslav (Rusya) şehrinde dö*külmüştür, bodrum katı vardır Tama*men portatif ve metaldir



FATİH CAMİ

Fatih semtindedir Banisi Fatih Sultan Mehmed'dir H867/M1463 Şubatı'nda inşaata başlanmış ve H875/M1470 Ocak ayında bitmiştir 8 sene bir veya iki ay inşaat sürmüştür Mimarı Sinanüddin Yusuf bin Abdullah'tır Mimar Ayasta kendisine yar*dımcı olmuştur 1180-1766 depreminde kub*be dâhil harap olduğundan III Mustafa tara*fından 1767-1771 senelerinde Mimar Mehmed Tahir Ağa'ya yeniden yaptırılmıştır İlk yapı kubbesinin iki fil ayağı ve iki sütuna da*yandığı, depremde tamamen yıkıldığı ayak*ta kalan yıkıntılardan (şerefeye kadar, minare göv*deleri, şadırvan avlusu, tak kapısı çevresi, mih*rap) faydalanarak mabed yeniden Mimar Mehmet Tahir Ağa tarafından ihya edilmiştir Harim kısmı tamamen yenilenmiş, iç-dış yan mahfeller ve hünkâr mahfili ve padişahın ata çıkabilmesine yarayan bir sath-ı mail konul*muştur Hadikaya göre hünkâr mahfili ilk ya*pıda yoktur ve ahşap-hünkâr mahfili II Beyazıd yaptırmıştır Yeni yapıda ana kubbe dört fil ayağına istinat ettirilmiştir Ana kubbeyi dört yarım kubbe çevrelemektedir Yarım kubbe*lerin yanındaki ufak ve tam kubbeler de mahfelleri ve abdest muslukları önündeki galeri*leri örtmektedir Ahşap sedef kakmalı kürsü*sü sanatkâranedir Cami kesme kefeki taşın*dan inşa edilmiştir Eski planına uygun inşasına gayret edilmiştir Mihrabı devrinden kalma olup, on sıra sarkıtlıdır Sarkıtlar bol silmeli ve üstü taşlıdır Minberi yeniden yapılmış olup renkli taş ve mermerdir Devrinden ka*lan Tak Kapının, üstünde 11 dilimli bir siv*ri küre tepe, onun altında da 4 sıra sarkıtlı yaşmağı vardır Tak Kapısının üstüne ihya sı*rasında ampir şahnişin yapılmıştır 2 minare*si olup, her minare iki şerefelidir ve kesme taştandır 1766 depreminden sonra şerefe üstleri yapılmıştır II Abdülhamid minare kü*lahlarını taştan yaptırmışsa da 1965 sene*sinde, taştan külahlar yerine kurşun külah kon*muştur Girişleri dışardandır Cümle kapısı*nın üst ve yanlarındaki kitabeler Hattat Ali Bin Sofi tarafından yazılmıştır Şadırvan av*lusu sarkıtlı başlıklı 18 sütuna dayanan 22 kubbe ile örtülüdür Ortasında mermer ve kubbeli şadırvan bulunmaktadır Sütunlar çeşitli renklerde ve yekparedir Son cemaat yerinde ve iki yanında Mükbire vardır Pano*lar ve avlu cümle kapısı dışındaki pencere üstlerindeki yeşil porfir üzerine yazılmış bes*mele ve Fatiha sureleri de devrinden kalma olup müstesna sanat eserleridir Şadırvan av*lusunun yanındaki yangın havuzu H1241/M1825'de II Mahmud tarafından yaptırılmıştır Caminin sağındaki kapısı üstündeki Ayet-el Kürsi Hattat Bursa'lı Ali yazısıdır Tabhaneye çıkan kapı (Çorbacılar Kapısı) üs*tündeki mozaik taç da II Mahmut devrinden kalmadır Fatih Sultan Mehmet Türbesi, mihrap önün*dedir 1766 depreminden sonra, yine eski yerine ve eski temeller üzerine Barok stilde H1180/M1766 yılında yeniden yaptırılmıştır H1199/M1784 senesinde de I Abdülhamid tarafından kapı sövesi değiştirilmiş ve üzeri*ne bir kitabe yazılmıştır

"Hüvel Hallâk-ül Bâki

Küllu nefsin zaikat-ül mevt

Cenab-ı Hazreti Abdülhamid Han kıldırıp tahrir

Bu pür nur merkade bu ayet-ı vâzetti ibretgir"

Türbe içindeki kalem işleri türbe kapısı üstündeki dalgalı saçak sonraki devirlerde yapılmıştır Yine bu mahalde Fatih'in zevcesi ve II Beyazıt'ın annesi Gülbahar Hatun'un türbesi bulunmaktadır Türbe sekiz köşeli kubbeli ve kefeki taşından yapılmıştır Kitabe tarihi H1199/M1781dir ki bu tarihlerde tamir gördüğü anlaşılmaktadır

Hazirede; Sultan Reşit zamanında Mimar Kemaleddin tarafından yapılan türbede Plevne kahramanı Gazi Osman Paşa metfundur Hazirede hariciyeci nazırı Reşit Paşa, Ahmet Cevdet Paşa, Ahmet Mithad Efendi, Sadrazam Giritli Mustafa Naili Paşa ve mezarı buraya naklolan Hattat Yasari Efendi'ler metfundur Tabhane karşısında Sultan II Mahmud'un annesi Nakşidil Valde Sultan'ın türbesi bulunmaktadır

Türbe tek kubbeli, yuvarlak, mermer kaplamalı ve barok stili süslemelidir 1817'de vefat eden Nakşidil Sultan'dan başka III Selim'in olayında II Mahmud'un hayatını cellâtların gözüne kum atarak kurtaran Çevri Kalfa, Mihrimah, Adile, Münire ve Fatma Sultanlar ile Şehzade Abdülhamid metfundurlar Türbe ve çeşmenin yazıları hattat Kazas*ker Rakım Efendi ile ağabeyi İsmail Zühtü Efendi tarafından yazılmıştır Cami, medrese, mektep, tabhane, kervansaray, darülşifa, imaret, kü*tüphane bir kül halinde inşa edil*mişlerdir Cami ve külliyenin sahası eski bir kilise yıkıntısının sahası iken (Havariyun Kilisesi) Fatih'in em*riyle cami ve külliye yapılmıştır

Medreselerin büyükleri sekiz tane olup Semaniye Medreseleri ve onun ufağı olanlarda Tetimme Med*resesi diye anılmıştır Semaniye Medreseleri'nin Ha*liç tarafında olanlarına Karadeniz Medreseleri, Marmara tarafında olan*larına Akdeniz Medreseleri denildiği gibi, her iki taraftaki dört medrese de "Başkurşunlu", "Çifte Baş Kurşun*lu", "Çifte Ayak Kurşunlu" ve "Ayak Kurşunlu" diye isim verilmiştir Te*timme denilen medrese yavruları, darülşifa, imaret, kervansaray, kütüp*hane yıkılmış olup harap olmuştur Bugün Semaniye Medreseleri ile tabhanenin büyük bir kısmı ayakta kal*mış ve restore edilmişlerdir

Caminin sağ önüne bitişik ola*rak üç tuğla ve bir kesme taş sırasıyla ve fevkani olan binayı, I Mahmut H1155/M1742 tarihinde kütüpha*ne olarak yapmıştır Fatih Camii da*ima ilim ve edep örfler açısından, Fatih'ine yakışır tarzda hizmet vermiştir Medreselerde ve Külliyesinde büyük âlimler yetişmiş, hastalar şi*fa, garipler yuva ve aş bulmuşlardır Evliya Çelebi, Cebe Ali'nin dilimli külah misali sancağının mihrabın solunda asılı olduğunun, Naima'da, Akşemseddin Hazretlerinin asası ile tacının mihrabın minber tarafında muhafa*za olduğunu bildirirler Müezzin mahfilinin üstündeki yağlı boya re*sim ise ifade ettiği mana ile İstan*bul'u Hicaz'a bağlayan Hicaz de*miryollarının bir akit namesi olarak addolunmuştur

Vakfiye tetkikinde çok özelliği olan medreselere rastlanmaktadır Medreseler vakfiyesinde Fatih Sul*tan Mehmet: "Âlim müderrislerin maarif-l akliyye ve nakliyeyi öğret*melerini şart koşmuştur"

Evkaf varidatından şehrin kız ve erkek yetimlerine yarımşar dir*hem dağıtılmak üzere günde 100, ayda 3000 akçeyi kadı emrine tah*sis etmiştir

imaretden gedikli 1095 kişi ye*mek yemekte olup, misafir ve fuka*raya verilen yemek adedi malum değildir 1999 zelzelesinde zarar gör*müştür



AKSARAY VALİDE SULTAN CAMİİ

Aksaray'dadır Baniyesi Sultan II Mahmud'un hanımı ve Sultan Abdülaziz'in annesi Pertevniyal Valide Sultan'dır H1 288/M1 871 yılında yapılmıştır Bazı kaynaklara göre mimarı Serkis Balyan Kalfa'dır Di*ğer bir kaynağa göre ise mimarı Montani'dir Cami kare planlı olup kub*be on altı pencereli bir kasnağa otur*tulmuştur Gotik, ampir ve Hint üs*lûplarının karışımı inşaat ve süsle*me stiline sahiptir

Cami eski ve harap olan bir ca*minin yerine bina edilmiştir Mihrap, minber ve kürsü mermerden olup oymalı ve bezelidir İki minareli olup kesme taştan yapılı, taş külahlı ve birer şerefelidir Valide Sultan; bu gün lise olarak kullanılan sahaya Mahmudiye mektebi ve türbesini de yaptırmıştır



HIRKA-İ ŞERİF CAMİİ

Fatih, Akseki Caddesi'ndedir Banisi Sultan Abdülmecit'tir

1851/1861 yıllarında yapılmış*tır Cami kesme taştan yapılmış o-lup tek kubbelidir

Hz Peygamberin hırkasını mu*hafaza ve ziyaretini temin gayesiyle de inşa edildiğinden mihrap önün*de bir Hırka-ı Saadet dairesi, sağ yu*karıda hünkâr mahfeli ve ön sağ ve solda bulunan çok kapılı yerler ile caminin etrafını dönen dehliz yapı*larak ziyaretin rahat yapılması sağ*lanmak istenmiştir Cami sekiz kö*şelidir Her bölümde üstünde Ayet-i Hirami Ahmet Paşa Kilise Camii Kerime yazılı altı büyük pencere ve kubbe altına rastlayan her kısımda yarım daire pencereler vardır Kürsü Rokoko stilde taşlarla süslemelidir

Son cemaat mahalli vardır Av*luda Hz Peygamberimiz tarafından Veysel Karani'ye hediye edilen hır*kanın İstanbul'a getirildiğinde I Abdülhamit tarafından yaptırılan ilk ziyaretgâhı bulunmaktadır Kesme taştan yapılmış; tek şerefeli ve kur*şun külâhlı iki minaresi vardır



HIRKA-İ ŞERİF

Fatih Hırka-i Şerif Cami içinde*dir Hz Muhammed'in Veysel Karani'ye verdiği hırkasını muhafaza ve ziyareti için yapılmış ve cami ile bütünleşmiş bir mekândır Caminin mihrab önünde bir Hırka-i Saadet dairesi, sağ yukarıda Hünkâr mahfeli, ön sağ ve solda bulunan çok kapılı yerler ile caminin etrafını dö*nen bir dehliz yapılarak ziyaretin ko*lay yapılması sağlanmıştır

Avluda şimdi vakıf tarafından kullanılan bina I Abdülhamid tara*fından ilk muhafaza ve ziyaret mekânı olarak yaptırılmıştır Abdülmecit 1851 yılında camiyi yaptırınca, hırka cami içine konulmuştur

Bugün Fatih Milli Eğitim Müdür*lüğü olarak kullanılan bina 1851 yı*lında, peygamberimizin hırkasını ko*rumakla görevli muhafız askerlere kışla görevi yapmak üzere inşa edil*miştir

Avludaki Vakıf binasında; Tırnakçızade ailesinin bağışladığı pey*gamberimizin beyaz gömleği, pabu*cu ve Kâbe örtüsü, süpürge gibi mu*kaddes emanetler teşhir ve ziyaret edilebilmektedir

Ramazan aylarında ziyarete açıl*ması; peygamber sevgisi ile dolu ki*şilerin akın akın buraya dolmasına neden olmaktadır

MİHRİMAH SULTAN CAMİİ

Edirnekapı'dadır Baniyesi Kanu*ni Sultan Süleyman'ın kızı Rüstem Paşa'nın hanımı Mihrimah Sultan'dır H973/M1565 yılında tamamlan*mıştır Mimarı Sinan'dır Eski Aya Yorgi Kilisesinin arsasına yapılmıştır

Cami H1132/M1719 ve H1312 M1894 zelzelelerinde büyük zarar görmüş ve tamir edilmiştir 1999 zel*zelesinden sonra da tahkim çalışma*ları yapılmaktadır Mabet fevkanidir 27 m yükseklikteki kubbe, ağır*lığı kemerlerle dört sütuna ve du*varlara dayandırılmıştır Yanlardaki üçer ufak kubbenin örttüğü mahfeller vardır Mihrap yaşmağı sekiz sıra sarkıtlı ve mermerdendir

Minber mermerden yapılmış olup korkulukları şebekelidir Kürsü ahşaptır Minaresi sağındadır Kes*me taştan yapılmıştır Tek şerefeli ve kurşun külâhlıdır



YAVUZ SULTAN SELİM CAMİİ

Sultan Selim semtinde İstan*bul'un beşinci tepesi üzerindedir Temellerini Sultan Selim atmış, ölümünden iki sene sonra Kanuni Sul*tan Süleyman, babası namına cami*yi tamamlattırmıştır (H929IM1522 yılında) bazı kaynaklar Mimarını Si*nan olarak belirtmekte iseler de Mi*mar Acem Ali eseri olması eldeki ve*sikalara göre daha akla yatkındır Cami kesme taşla inşa edilmiştir

Dört köşe planlı ve kanatlıdır Cami tek kubbeli olup, Bursa Ekolü'ne uygun olarak yanlarında dokuzar ufak kubbeli kanatları bulunmakta*dır İç pencerelerin alt tarafta bulunan*ların üstlerinde çini tezyinat vardır Hünkâr Mahfeli soldadır Süslü kafes*leri Sultan İbrahim koydurmuştur Mü*ezzin mahfeli sağ ve ortadadır Şadır*van avlusu 18 sütuna dayalıdır 22 kubbelidir Sütun başlıkları sarkıtlıdır Minberi ve mihrabı sade olup, beyaz mermerden mamuldür Avludaki şa*dırvanın sekiz sütuna müstenit sivri kubbesini IV Murad yaptırmıştır

Tek şerefeli iki minarelidir Mi*nareler kesme taştan yapılmış olup, kurşun külâhlıdır Avlunun üç kapısı vardır Birisi türbe kapısı, batısındaki çarşı kapısı, kuzeyindeki kırkmerdiven kapısı diye adlandırılır Cami Bi*zans Bonos Sarayı'nın arsasında inşa edilmiş olup, yanında "Çukurbostan" diye anılan "Aspar Açık Sarnıcı" bulun*maktadır Mektebi avlu kapısı yanın*dadır İmareti yıkılarak yerine kız li*sesi yapılmıştır Yavuz Sultan Selim Türbesi caminin yanındadır Sekiz kö*şeli ve dilimli kubbelidir Önünde camekânlı bir revakı vardır Kapıları aba*noz ve sedef kakmalı olup, üzeride ayetler yazılıdır Kapı yanlarında iki çini pano ve Kanunî'nin bu türbeyi yaptırdığına dair kitabe bulunmakta*dır Sanduka üstünde çamur sıçramış kaftanı bulunmaktadır İbni Kemal ile Mısır seferinden dönerken, İbni Kemal' in atının ayağından sıçrayan çamur, I Selim'in kaftanına rastlayınca, İbni Kemal çok üzülmüş, Yavuz Sultan Se*lim olay üzerine "Ulema atı ayağından üzerime sıçrayan çamur, övünme sebebimdir Vefat ettiğimde sandukam üze*re örtsünler" buyurmuştur Osmanlı Hü*kümdarları Eyüp Sultan'da kılıç kuşan*dıktan sonra Edirnekapı'dan şehre girer, Fatih ve Yavuz Türbelerini de ziyaret ederlerdi Türbede bulunan Mekke-i Mükerreme modeli baş çarkçı Abdul*lah Efendi tarafından yapılmıştır

H1292/M1875 Evliya Çelebi: "Bu kabirdeki mehabet, hiçbir padi*şah kabrinde yoktur" der Türbenin iç kapı yanındaki yıkıklardan, ta*mirden evvelki iç duvar ve tezyinat görülmektedir İç avlunun giriş ka*pısının yanındaki duvarda güneş sa*ati bulunmaktadır Şehzadeler tür*besi altı köşeli ve kubbelidir Kubbe kasnağında "Ayet-el Kürsi" kabartı olarak yazılıdır Türbede Kanuni oğulları Mahmud ve Abdullah ile kızları Güher Han ve Hüma Şah Sultanlar metfundur

Yandaki yıkık türbede Kanunî'nin annesi I Selim'in hanımı Ayşe Hafize Sultan ile Selim'in kızı Şah Sultan metfundur Sultan Abdülmecid türbesi, altı köşeli ve kub*belidir Abdülmecid oğulları Mehmed Abdüssamed, Osman Seyfeddin, Burhaneddin ve Mehmet Efen*diler ile Cemile Sultan metfundur Cami kitabesinin birinci kısmında, Yavuz Sultan Selim'in unvanlarını sayması çok ilginçtir

"Emere Bi-inşai hazel-camii,

Şerif sultan-ül Azam El-Ekrem

Seyidi selâtin-ül Arab vel Acem,

malikül berreyen vel bah-reyn,

hadimül Haremeyin"

H1/14

'de gömülüdür



ZEYREK (PANTOKRATOR KİLİSESİ) CAMİİ

Zeyrek'tedir Aslı Pantokrator Manastırı'dır Fatih Sultan Mehmet ta*rafından Fetih'ten hemen sonra med*rese haline getirilmiştir

Fatih medreseleri yapılınca bu medrese kaldırılıp, mabet cami ola*rak bırakılmıştır Medresenin ilk mü*derrisi Molla Zeyrek Mehmet Efendi olduğundan, mabet Zeyrek Medrese ve Camisi olarak anılmaya başlamış*tır Caminin solunda da hankâh ya*pılmıştır

Cami haline getirilirken mihrap için duvar oyulmuş, alt pencereler genişletilmiş ve sağ tarafına tuğla*dan tek şerefeli ve kurşun külâhlı mi*nare yapılmıştırMihrabı alçı, minberi mermer, kürsü ahşaptır Hünkâr mahfeli vardır XVIII Yüz*yılda depremden sonra büyük tamir geçirmiş, kubbe desteklenmiştir

1969 ve 1996 yılında tamir edil*miş ve son tamirde kurşunları yeni*lenmiştir

Sağındaki hankâh (Dergâh)'da Akşemsettin, Emir Buhari ve İsmail Hak*kı Bursevî gibi meşhurların şeyhlik yaptıkları ve Halveti'yeden ve Şabani'yeden birçok şeyhin bu dergâhın müntesibi oldukları anlaşılmaktadır

Bizans zamanındaki hücreler ra*hip yerleri olarak kullanılırken, Fe*tih'ten sonra derviş ve talebe hücrele*ri olarak kullanılmıştır Tahta ile kaplı namaz sahnı ve kubbelerde freskler bulunmaktadır H1/118



PERTEVNİYAL VALİDE SULTAN SEBİLİ

Aksaray, Pertevniyal Valide Ca*mii ana kapısının iki tarafında yer almaktadır Sultan Abdülaziz'in an*nesi Pertevniyal Valide Sultan tara*fından cami ile birlikte H1288 (1871) yılında İtalyan Mimar Montani'ye yap*tırılmıştır

Caminin ana avlu kapısının iki tarafında, simetrik olarak yer alan birer sebil yer almaktadır Bunların yanında ise birer çeşme bulunmak*tadır Sebil ve çeşmelerin üstünde birer beyit, böylece toplam 4 beyit*ten oluşan kitabe vardır Sebillerin özgün parmaklıkları değiştirilmiş, musluk ve tasları yok ol*muştur Son yıllarda cepheleri temizle*nen sebil ve çeşmeler atıl durumdadır



BULGUR PALAS

Cerrahpaşa Camii yanı, Canbaziye Camii Sokak'tadır Sahil yolundan görülmektedir Sıvasız, kiremit rengi ve kitlesi ile dik*kati çeker Halk arasında I Dünya Savaşı'nda bulgur karaborsası yapan, savaş zengini birinin yaptırdığı saray ola*rak bilindiğinden "Bulgur Palas" ola*rak bilinir Yaptıran İttihat ve Terakki'nin Bo*lu Mebusu Mehmet Habib'tir1920'lerde yapılmıştır Borçları dolayısıyla bir bankanın mülkiyetine geçmiştir



DAR'ÜL MUALLİMAT - Çapa Anadolu Öğretmen Lisesi

Çapa, Millet Caddesi'ndedir H1332/M1914 yılında Dar'ül Mu*allimat Öğretmen Okulu olarak ya*pılmıştır I Ulusal Mimarlık Dönemi eserlerindendir Çini süslemeleri Meh*met Emin Bey'indir Halen Öğretmen Okulu olarak kullanılmaktadır



FENER RUM ERKEK LİSESİ

Haliç, Fener Patrikhane arkası San*caktar Yokuşu'ndadır Haliç boyunun her ikisi yakasında en uzun ve kırmızı tuğla rengiyle dikkati çeken binasıdır İlk mektep 1454 yılında yapılmıştır Bu*günkü bina 1881 yılında yapılmıştır, ya*pılırken mektep Kuruçeşme'ye taşın*mış ve bitince yine bu binaya naklol-muştur İlginç kubbesi ile dikkati çeker



FATİH (SULTAN II MEHMED) TÜRBESİ

7 Osmanlı Padişahı ve İstanbul' un Fatihi Sultan II Mehmed 1432' de Edirne'de doğmuş ve 1481' de Gebze'de vefat etmiştir3 Mayıs 1481'de ordugâhında vefat eden Fatih'in ölümü ordudan saklanmış ve büyük bir gizlilikle sa*raya getirilerek 21 Mayıs 1481 tari*hinde büyük bir merasimle Fatih Ca*mii yanındaki yerine gömülmüştür Definden sonra türbesi yapılmıştır Cenaze namazını Şeyh Ebûl Vefa kıldırmıştır Fatih Türbesi XVIII yüz*yılda tamamen depremden yıkılın*ca, III Mustafa tarafından devrin üs*lûbuna göre yeniden yaptırılmıştır

1782 Büyük Cibali Yangını'nda yanınca, ahşap kısımları ve iç tezyi*natı yenilenmiştir ve I Abdülhamit tarafından mermer yazı ve yeni yapı*lan sandukaya sırma işlemeli "Kâbe Püşidesi" konulmuştur III Ahmed zamanı sanduka etrafına sedef kak*malı, Sultan Aziz zamanında gümüş şebekeler yaptırılmıştır V Mehmed Reşat zamanında iç tezyinatı değişti*rilmiş; halılar ve perdeler yenilen*miştir Fethin 500 yıldönümünde de alçı pencereler yenilenmiş kubbe ve tezyinatlar tamir edilmiştir

Fatih; devlet adamı, asker ve şa*ir bir padişah olmakla beraber, ilim ve sanat adamlarının da hamisi idi Osmanlı Sultanları, Eyyüb Sultan'da kılıç kuşandıktan sonra alayla Fatih'e gelirler cetlerinin türbesini ziyaret ederlerdi Abdülhak Hamid'in şu iki*liği çok güzeldir:

Herdem sana açıktır ebvab-ı arş-ı rahmet türbendir en azimifeth ettiğin diyarın

Fatih Camii'nin mihrab önünde kapalı türbesi vardır 29 Mart 1432 yılında doğmuş ve 3 Ma*yıs 1481 tarihinde vefat etmiştir As*ker, idareci vs şairdi İrade ve azmi ile temayüz etmiş idi Manevî cep*hesini ulema ve meşayihe teveccüh ve istişare ile kuvvetlendirmiştir Hayatı boyunca iki imparatorluk, dört krallık ve on bir prenslik, tara*fından yıkılmıştır Vefatında Papa üç gün, üç gece çan çaldırarak sevinç ayinleri yaptırmıştır Kutsal hadisin yerine getirilmesine sebep olduğu için bir evliya mertebesinde halktan saygı ve sevgi görmüştür Ünlü ziyaretgâhlardandır Bunun bir delili de insanlarda "Fatih" isminin çok olu*şudur 21 yaşında yaptığı fetihle bir çağı kapatıp bir çağı açmıştır Fetih-den sonra maiyetini teşvik ederek; şehrin İslâmlaşması ve gelişmesi için, hayır ve hasenata vesile olacak kurumlar yapılmasının istemiş ve is*kân politikasını planlamış ve yaptır*mıştır Aklî ve naklî ilimlere ve âlim*lere önem vermiş ve dünyanın her yanından tanınmış âlimleri yanına toplamıştır

Fatih Medreseleri'nin vakfiyesin*de şöyle bir şart vardır

"Âlim müderrislerin maarif-ı ak-liyyeve nakliyyeyi öğretmeleri şarttır"

Manevî ve maddî ilimlerin öğretilmesini istemiştir Rumeli Hisarını 4 ay 20 günde yaptırmıştır 3 kiliseyi camiye çevirmiştir 16 tane büyük, küçük cami yaptırmıştır Hamam, medrese, darrüşşifa, kervan saray, tâbhane ve imarethane yaptırmış ve çoğunu vakıf eylemiştir Bu mekân; tahta çıkan Osmanlı padişahlarının Eyyüb Sultan'dan sonra dua ettikleri yerdi

Fatih Sultan Mehmet Türbesi asırlar boyunca bir evliya türbesi gibi saygınlık görmüştür 29 Mayıs fetih törenlerinde Mülkî ve Askerî Erkan türbeyi ziyaret ve dua ederler

Türbesinin civarı sultan eşleri, çocukları ve ulema kabirleri ile do*ludur Ceylanyar Sultan, Dürrialem Sultan, Ebrureftar Sultan, Gülbahar Sultan, Gülüştü Sultan, Kamerfer Sultan, Mestinyaz Sultan, Misliayab Sul*tan, Nakşidil Sultan, Zernigaf Sultan ve Zeyni Felek Sultan gibi padişah eşleri ve Mihrimah Sultan (II Mahmut'un kerimesi) kabristanda gömülüdür Sadrazamlardan; Giritli Mustafa Naili Paşa, Abdurrahman Nureddin Paşa ve Gazi Muhtar Paşa da Fatih haziresinde gömülüdür Şeyhülislamlardan Ebubekirzade Ahmet Mekki Mehmed, Mekkizade Mustafa Asım, Hacı Mehmet Refik, Hacı Kara Halil ve Dağıstanlı Ömer Hulusi de buradadır

Vezirlerden Abidin Paşa, Ahmet Cevdet Paşa, Ahmet Nazif Paşa, Dinozade Veysel Paşa, Emrullah Efendi, Gazi Osman Paşa Kazım Paşa Köse Mehmet Raif Paşa Akit Paşa,

Mehmet Akif Paşa, Mehmet İzzet Paşa, Mehmet Raşit Paşa, Mehmet Şevket Paşa, Necip Paşa, Şevket Turgut Paşa, Topçu Ali Rıza Paşa ve Veliyüddin Paşa Fatih Camii bahçesinde gömülüdür