İyonya Uygarlığı | İyonya - Kent Devletleri -

İyonya Uygarlığı

İyonlar ele geçirdikleri kentlerdeki yerli hal*kın tümünü toprağa bağlayamamış, bunlar*dan bir bölümüne siyasal haklar tanımışlardı Bunun sonucu olarak İyonlar'ın arasına karı*şan Anadolu kavimleri kendi kültür, töre, inanç ve dinlerine ilişkin birçok öğeyi de İyon dünyasına sokmuşlardı






İyonya'da büyük düşünürler ve bilim adam*ları yetişmiştir Gölgelerinden pramitlerin yüksekliğini hesaplayan Thales, yıl ile mev*simlerin uzunluğunu ilk kez hesaplayan Anaksimandros, tıp mesleğini kuran Hipokrat, bugünküne yakın biçimde atom sözcüğü*nü kullanan Demokritos, ilk astronomlardan sayılan Anaksagoras ve dünyanın yuvarlak olduğunu söyleyen Pisagor İyonyalı'ydılar

İÖ 8 yüzyılın başlarında İyonyalılar, Fenikeliler'le kurdukları yakın ticari ilişkiler so*nunda onlardan yazıyı öğrendiler Bu dönem*de Eski Yunan topluluklarında birçok alfabe ortaya çıkmıştı Ama bunlar arasından en yaygın kullanılanı İyon alfabesi olmuş ve Atina bu alfabeyi İÖ 403'te resmen kabul etmiştir

İyonya, Eski Yunan edebiyatının da beşiği olmuştur Erken dönem İyonya edebiyatın*dan günümüze yalnızca Homeros'un İlyada ile Odysseia'sı kalmıştır İÖ 7 yüzyıldan başlayarak yaygınlaşan flüt eşliğinde şiir okuma Eski Yunan dünyasına İyonya'dan girmiştir Teoslu Anakreon ve Şartlı Hipponax, İyonya şiirinin güçlü isimle*ridir

Eski Yunan mimarlığında Dor ve İyon olmak üzere iki ayrı düzen vardı İyon düzeni*nin göze çarpan özelliği ince ve zarif sütunla*rın üstündeki ön ve arka yüzlerinde sarmal biçimli öğeler taşıyan başlıklardır Dünyanın ilk büyük mermer yapısı Efes'teki Artemis Tapınağı, İyonya'da yapılmıştır İyon heykel sanatı da Eski Yunan dünyasını etkilemiştir Birçok yenilikler sunan İyon heykelleri ince giyimli insanları canlandırırken kumaşın vü*cuttaki dökümü ve kıvrımları büyük bir ustalıkla işlenmiştir Ayrıca heykellerin neşeli ve güleç yüzlü olması dikkati çeker

İyonya

Yunan Yarımadası'nın Dorlar'ca istila edilmesi üzerine Attika'da yaşayan İyonlar'ın bir bölümü İÖ 11 yüzyılda Ege Adaları üzerinden Batı Anadolu'ya göç etti İyonlar'ın yerleştiği İzmir Körfezi'nden Kuşadası'na kadar olan kıyı şeridi ile Sakız (Khios) ve Sisam (Samos) adalarını kapsayan bu bölgeye İyonya adı verildi İyonlar'dan önce İÖ 12 yüzyılda Batı Anadolu'ya geçen Aioller ise Aiolia adını alan ve İzmir Körfezi ile Edremit Körfezi'nin güneyini, Midilli (Lesbos) Adası'nı içine alan yöreye yerleşmişlerdi Eski Yunan kaynakla-rınca İyon göçlerinin önderi Atina Kralı Kodros'un oğlu Androcles'tir Aynı zamanda Efes kentinin de kurucusu olan Androcles yerli halk Lelegler ve Karyalılar'la savaşarak bunların yerlerine İyonlar'ı yerleştirdi



Bir tarım bölgesi olan yeni topraklarıyla İyonlar daha çok deniz kıyılarında ve yarım*adalar üzerinde ele geçirdikleri ya da yeni kurdukları kentlere yerleştiler Herodot'a gö*re İyonlar burada başlıca 12 kent kurmuşlar*dı Bu kentler Miletos (Milet), Myus (Avşar Kalesi), Priene (Güllübahçe), (Ephesos) Efes, Kolophon (Değirmendere), Lebedos (Gümüldür), Teos (Sığacık), Klazomenai, Phokaia (Foça), Khios (Sakız), Erythrai (Çeşme) ve Samos'dur (Sisam) Batı Asya'nın ticaret ve kervan yollarının sonunda yer alan bu kentler kısa sürede zenginleşti Ayrıca Anadolu'nun gelişkin kültürleriyle bütünleşe*rek yüksek bir uygarlığın merkezleri oldular
Bu İyon kentleri içinde Kolophon ve Efes kıyılardan Anadolu içlerine doğru genişlemiş*ti Etki alanı İzmir'e kadar uzanan Kolop*hon süvarileriyle ünlüydü Efes'in etki alanıysa Küçük Menderes vadisinin içlerine kadar uzanıyordu Dağ yoluyla ulaşılabilen bir bu*run üzerinde kurulmuş olan Milet ise denize doğru kurulmuştu Erythrai genişleyip zen*ginliklerine el koyacağı bir yarımada üzerin*deydi Buna karşılık Phokaia, Lebedos ve Priene gibi kentlerin çevresinde güçlü kavim*ler vardı Bu nedenle genişleme olanağı bula*mayan bu kentler yoksul ve küçük kaldı

İÖ 8 yüzyılda bu 12 İyon kenti Panionion adını verdikleri dinsel bir birlik kurmuşlardı Bu birliğin siyasal bütünlük gösteren bir yapısı yoktu ve birliğe katılan tüm kentler bağımsızdı Birliğe daha sonra İÖ 8 yüzyılın başlarında İyonlar'ca ele geçirilen Aiol kenti Smyrna (Bayraklı) da katıldı Panionion Birli*ği İyonya kültürünün gelişmesini ve İÖ 5 yüzyıla kadar öbür Yunan kültürlerinden her yönüyle üstün olmasını sağlamıştır Ne var ki, bu dinsel birliğin siyasal birliğe dönüşmemesi İyonya'daki kent devletlerinin bir siyasal güç olarak tarih sahnesine çıkmasını engellemiş*tir İyonyalılar sürekli düşman tehdidi altında yaşamış, ülkelerini istila eden Lidyalılar'a ve Persler'e karşı direnememişlerdir