Adige Tarihi Kronolojisi

Adige tarihi kronolojisi

1763 - Ruslar Adige kenti Mozdok'u işgal ettiler Kabardeyler bu
gelişmeye karşı koydular 4 yıl boyunca Rus kalelerini basarak ağır
kayıplar verdirdiler fakat Mozdok'u kurtaramadılar

1767 - Kabardeyler prensleri yönetiminde Kuma ırmağı boylarına yerleşmek
zorunda kaldılar Daha batıda Kuban ırmağı havzasında yaşayan Adigelerle
dayanışma içine girdiler

1768 - Osmanlı Rus savaşı başladı Çarlık Rusya'sı Kabardey'i ele geçirip
Kafkasya'yı ikiye bölen bir hat oluşturma peşinde

1774 - Osmanlı Rus savaşı sona erdiSavaş sonunda küçük kaynarca
antlaşması 21maddesine göre Kabardey Kırım Han'ının takdirine
bırakılmıştı Oysa Kırım Han'ı daha önce 1772 de Rus Çarı ile yaptığı bir
antlaşmaya göre Kabardey'in Rusya'ya katıldığını kabul etmişti 1774'te Han
daha önce verdiği söz uygulamaya konuldu ve Kabardey'in Rusya'ya
katıldığını kabul etti

1774 - Kabardeyler yeni statülerini kabul etmediler, Ruslarla 1820'ye kadar
uzanan bir savaşa tutuştular

1777 - Ruslar Azak Mozdok müstahkem hattının inşasına başladılar Kabardeyler buna direnmeğe çalıştılarSel gibi Kabardey kanı
aktı Bununla da yetinmeyen Ruslar Kuban bölgesine de saldırdılar

1778 - Çar Kuban'ı ele geçirmek için Kuban kolordusu adı altında askeri
bir birlik kurdurdu ve bu orduyu Nogay ve Adige topraklarına soktu Görev
Nogaylara boyun eğdirmek, Adigeleri dağıtmak, böylece Osmanlıların bölgeye yönelik planlarını boşa çıkarmaktı

1778 - Ruslar yaz ayları boyunca Kuban'ın sağ yakasında 20'den fazla kale
kurdular

1778 - Çerkesler Slaviyanski kalesi yakınlarında Ruslara saldırdılar ve
bir Kazak müfrezesini toptan yok ettiler Mayıs 20

1778 -- Çerkesler Arhangelsk kalesine saldırdılar şimdiki Krasnodar
bölgesi Eylül 23

1778 - General Rayzer büyük bir birlikle Kuban'ı geçti ve köyleri ateşe
verdi Bu saldırıya cevap olarak Adigeler Vsehsviyatsk kalesine saldırdılar

1779 - Kabardeylerle Kuban Adigeleri birlikte mücadele etmeye başladılar
ve böylece mücadele yeni bir boyut kazandı Kemguy ve Besleneylerin
birlikte Stavropol'a saldırdıkları bir sırada Kabardeyler de Aleksysvsk
kalesini bastılar

1779 - Kabardey ve Adigeler prens ve soyluları da dahil 300 kişiyi bu
çarpışmada yitirdiler ve Ruslar bu çarpışmaları da silah ve sayı
üstünlükleri ile kazandılar

1781 - Osmanlılar Adige toprağında Anapa kalesini kurdular ama bu durum
Rusların daha güçlü olduğu gerçeğini değiştirmedi

1783 - Kuban ırmağı Adige ülkesinin kuzey sınırına kadar çekildi Çünkü
Ruslar Kırım, Taman yarımadası, Kuban ile Yeya ırmakları arasındaki
bölgeyi ilhak etmişler ve Osmanlılar da bu durumu kabullenmişlerdi

1783 - Nogaylar Yeysk kalesi önünde Rus yönetimini kabul ettiklerine
ilişkin imza verdiler Böylece Nogay halkı şefleri çariçeye bağlılık andı
içti

1783 - Aynı yıl Ruslar Nogayları Ural bölgesine sürmek için harekete
geçtiler Nogaylar bu durumu kabullenmeyip silaha sarıldılar Büyük Yeya
ırmağı kıyısında Ruslara yenildiler ve Kuban'ı geçip Adige ülkesine
sığındılar (Temmuz)

1783 - Adigelerle Nogaylar birlikte Yeysk kalesine saldırdılar kaleyi
alamadılar ama Ruslara büyük kayıp verdirdiler (Ağustos)

1783 - Rus Kuban ve Kafkas kolorduları ile Don Kazak ordusu Gece Kuban'ı
geçip Adige toprağına girdi ve Laba ırmağı kıyısında yerleşmiş bulunan
Nogaylara baskın yaparak yok ettiler Nogaylara yardıma koşan bir çok Adige de aynı akıbete uğradılar

1785 - Kafkasya'da mücadele daha da şiddetlendi Çeçen halkı mücadele
bayrağını ele aldı Adigeler de Çeçenlere destek oldular Çeçenlerin
başında sonradan tarihlere Şeyh Mansur olarak geçecek olan "Uşurma"
bulunuyordu

1785 - Ruslar Uşurma'nın doğduğu Çeçen köyünü ateşe verdi Dehşet saçan
Rus birliğini Uşurma'nın birlikleri karşıladılar ve Rus birlikleri darmadağın edildi Uşurma bu savaştan sonra Çeçenistan ve Dağıstan'ın imamı
oldu Kendisine "yenen,üstün gelen " anlamında Mansur adı verildi

1785 - İmam Mansur (Uşurma) Kizliyar kalesini ele geçirmek için harekete
geçti ama bunu gerçekleştiremedi

1786 - Rus Ordusu Çeçenleri yatıştırdı İmam Mansur zor duruma düştü
Ancak Adigeler savaşa devam ettiler

1787 - Adigey'de büyük bir savaşın sürmekte olduğunu bilen İmam Mansur
buraya geldi Mansur Adige Ordusu'nun başına getirildi

1787 - Kuban bölgesinde Adige Rus savaşı sürüp giderken, Ruslarla
Osmanlılar arsında savaş çıktı Osmanlılar Kırım yarımadasını yeniden ele
geçirmek için Ruslarla savaş başlattılar

1787 - Osmanlılar İmam Mansur önderliğindeki Dağlıları yanlarına çekmek
için harekete geçtiler Savaş başlamadan önce 1785-1786 yıllarında
Osmanlılar Mansur'dan hiçte hoşnut değillerdi Çünkü o Kafkasya'nın
bağımsızlığını savunuyordu Ruslara olduğu kadar Osmanlılara da karşıydı
Osmanlılar daha önce "yalancı", "çılgın" gibi karalamalarda bulundukları
İmam Mansur'u elde etmek için üst üste elçiler gönderdiler ve savaşın daha
da şiddetlenmesi üzerine Mansur, Osmanlılarla anlaşma yolunu seçti Fakat
Mansur komutasındaki Adige ordusu tamamen Osmanlılardan ayrı savaştı

1787 - Varp ve Laba nehirleri arsında konaklamış olan Mansur'un sekiz bin
kişilik birliğine Ruslar baskın düzenlediler Üç günlük savaştan sonra Adige
birlikleri büyük Zelençuk ile küçük Zelençuk ırmakları civarına çekilmek
zorunda kaldılar Rusların ikinci saldırısı ile daha da içerilere kadar
çekildiler

1787 - Adigeleri cezalandırmak isteyen Ruslar, Besleney ve Kemguy
topraklarına girerek katliam gerçekleştirdiler

1788 - Ruslar Anapa üzerine yürüdüf akat kaleyi ele geçiremediler

1790 - Büyük bir Rus ordusu Çerkesya'ya girdi Çerkeslerin bütün
direnmelerine ve saldırılarına rağmen Ruslar Anapa'ya ulaşmayı başardılar
Fakat kaleyi ele geçiremedikleri gibi dönüşte de Çerkes saldırılarında
büyük kayıp verdiler

1790 - Battal paşa komutasındaki Osmanlı ordusu (8 bin yaya,10 bin atlı ve
bunlarla birlikte savaşan 15 bin Çerkes savaşçısı) ile Kuban'ın sağ
yakasına geçti ve Kabardey sınırına ulaştı Bu günkü Çerkessk kentinin
olduğu bölgede Ruslarla savaşa tutuşan Osmanlı ordusu yenildi ve Battal
paşa Ruslara esir düştü

1790 - Hemen bir ay sonra Mart ve Psij ırmakları bölgesinde bulunan 36
Çerkes köyünü yaktılar Ruslar Osmanlılar ile işbirliği yapan Çerkesleri
cezalandırmak istiyorlardı

1791 - Ruslar Anapa kalesini ele geçirdi Şeyh Mansur tutsak edildi

1792 - 1791 sonlarında sona eren Osmanlı-Rus savaşı 9 Ocak'ta imzalanan
yaş anlaşması ile resmen sona erdi Taman ve Kuban ırmaklarının sağ
yakasının Rusya'ya ait olduğu bir kez daha teyit edildi Kuban ırmağı
Rusya'nın Güney sınırı olarak kabul edildi

1792 - Rusya Kuban bölgesine Slavları yerleştirmeye başladı Kazaklar toplu
biçimde gelmeğe ve yerleşmeye başladılar

1793 - Bu günkü Krasnodar kenti kuruldu Kuban boyunca yeni Rus kaleleri
kurulmağa başlandı

1793 - Rus mahkeme usullerinin ve ceza kanunlarının Kabardey'e
getirilmesi Bu değişikliği kabul etmeyen Kabardeylerin bir bölümünün
ayaklanması

1794 - Şeyh Mansur konulduğu Şlisselburg cezaevinde öldü

1796 - Ataman Çepaga'nın gönderdiği Kazak ordusu Shapsugh toprağını kana buladı kazaklar fırsat buldukça Çerkesya'da talan ve yağma hareketlerine giriştiler

1800 - Batı Adigelerinin hemen hepsinin halk meclislerince yönetilmeye
başlanması

1801 - İlk Çerkes tarihini yazan Neğume'nın (Şora) doğumu Pyatigorsk
yakınlarındaki Neğume köyünde doğmuş daha sonra Kabardey'e yerleşmiştir

1802 - Kabardey'de Sivil idarenin ordunun elinden alınarak din işlerine
bağlanması

1804 - Ruslan Bek Mıssost'un Ruslara karşı ayaklanması

1805 - Kabardey ayaklanmasını bastıran General Glasenapp'ın seksen Adige köyünü yakıp yıkması

1806 - Abhazların Çar'a karşı ayaklanması

1807 -- Kabardey'de dini mahkemelerin yeniden kurulması

1808 - Abhazya'nın bağımsızlığını yitirmesi Gürcistan'dan sonra Abhazya'da
Ruslarca ilhak edildi

1809 - Kabardeylerin Çar'a karşı yeniden ayaklanmaları

1810 - General Bulgakov'un Kabardey ayaklanmasını bastırması ve
önderlerinin cezalandırılması

1811 - Rusların bir çok denemeden sonra Sucuk-kale'ye ulaşması ve yeniden inşa ettirmesi Kalenin Adigelerce kuşatılması sonucu Rusların bir yıl
kalede tutsak kalması Ruslar kaleyi terk ederken Adigeler kaleyi temelden
yıkarlar

1813 - Rusların Çerkesya'yı denizden kuşatmaya çalışması Bunu
yapmalarındaki maksat Çerkeslerin Türklerle ticaretini önlemek ve bunun
sonucunda Ruslarla ticari ilişkiye girmelerini sağlamaktı Böylece
Çerkesler savaş yapılmadan Rus yönetimine bağlanmış olacaktı

1814 - Anapa Kalesi'nin Osmanlılarca yeniden onarılması

1820 - Stavropol'un Ruslarca ele geçirilmesiBöylece ovalara yerleştirilen Kazak köylülerinin Adigelerin baskılarından korunmaları sağlanmış oluyordu

1822 - General Manca Vlassov'un Adigelere ani bir baskın düzenlemesi
Adigeler Ruslarla aralarında saldırmazlık paktı bulunduğu için böyle bir
saldırıyı beklemiyorlardı Ruslar, saldırmazlık paktını ihlal etmelerine
rağmen Adige savaş esirlerini geri verir, ölü ve yaralılar için tazminat
öder, gasp ettikleri malları da iade ederler

1822 - Dağlarda yaşayan Kabardeylerin zorla ovalara yerleştirilmesi
Soylular bu zorunlu iskana karşı çıkarlar, Ruslar ise kölelere bağımsızlık
verirler

1823 - Çarlık yönetimince Terek yöresinin istilasının tamalanması Bu
bölgenin bir bölümü Nalçik, diğer bölümü Vladikafkas idare merkezlerine
bağlanır Böylece Kabardeyler, iki ayrı yönetim bölgesine ayrılarak
bölünürler

1824 - General Yermelov'un ilk kez Karadeniz kıyısındaki Guda dağına dev
bir haç diktirmesi bundan sonra buranın adı "haçlı dağ" olarak anılacaktır

1825 - Kabardey'den geçecek olan yeni askeri yol'un yapılmasını istemeyen
Çerkeslerin ayaklanması