Osmanlıda Köprülüler

Osmanlıda Köprülüler

Osmanlı İmparatorluğu’nun karışık dönemlerinde, devlet düzenini yeniden sağlamada başarılı olmuş sadrazamlar yetiştiren ailedir

KÖPRÜLÜ MEHMET PAŞA‘nın (?, 1575- Edirne, 1661) sadrazamlığından önce padişah Mehmet IV‘ün annesi Turhan Sultan, saltanat naipliğini elinde tutuyordu Sultan İbrahim’in (Deli İbrahim) 1648‘de tahttan indirilerek öldürülmesinden sonra İstanbul’da ve taşrada ayaklanmalar baş gösterdi Çanakkale boğazını tutan Venedikliler, 1645‘ten beri sürdürülen Girit savaşında Osmanlı ordusuna yardım gönderilmesine engel oluyordu Bu durum sadrazamların sürekli değiştirilmesine yol açtı Valide Sultan’a sadrazamlık için önerilen Halep valiliğinden emekli Köprülü Mehmet Paşa, sarayın devlet işlerine karışmaması, istediği kişilerin işbaşına getirilmesi, hakkındaki şikâyetlerde kendisinin dinlenmesi koşullarıyla görevi kabul etti (1656) İlk iş olarak donanmayla gittiği Çanakkale’de Venediklerle yapılan savaşta amiral gemisi batırılarak, Venediklilerin çekilmesini ve boğazın açılmasını sağladı Girit’te savaşmakta olan Osmanlı kuvvetlerine yardım edildi, ama Kandiye kalesi düşürülemedi Bu arada Edirne’de bulunan padişah, Erdel’in korunması için Köprülü’yü çağırdı Erdel beyi Rakoçi, devletten izin almadan Lehistan üstüne yürümüş ve İsveç’le ittifak yapmıştı Erdel’e yürüyen Mehmet Paşa, Kırım ve Lehistan kuvvetlerinin de yardımıyla Erdel topraklarının bir bölümünü ele geçirdi; Rakoçi kaçtı (1658) Köprülü, padişahın çağırması üzerine İstanbul’a ve oradan da Anadolu’ya geçti Halep valisi Abaza Hasan Paşa’nın çevresinde toplanan Celaliler ve Köprülü’ün disiplinine başkaldıran Osmanlı paşaları, Bursa’ya kadar tüm Anadolu’yu etki altına alarak padişahtan, Köprülünün sadrazamlıktan indirilmesini istediler Turhan Sultan ve padişah sözlerinde durarak, durumu Köprülü’ye bildirdiler Yapılan çarpışmalardan sonra ayaklanma bastırıldı, Hasan Paşa ve ileri gelen asiler Halep’te idam edildiler Köprülü Mehmet Paşa sayesinde ülkede devlet otoritesi kurularak gerçek bir barış ve güven ortamı sağlandı

KÖPRÜLÜ FAZIL AHMET PAŞA
(vezirköprü 1635-Çorlu 1676)Köprülü Mehmet Paşa’nın oğludur Köprülü Mehmet Paşa’nın başarılı sadrazamlığı, ölümünden sonra oğlunun sadrazam olmasını sağladı Gençliğinde çok iyi bir öğrenim gören ve birçok önemli yönetim görevlerinde bulunan Fazıl Ahmet Paşa, çok genç yaşta müderris oldu Sadrazamlığa getirildikten sonra Erdel ve Avusturya işleriyle uğraşarak, Avusturya ve Almanya’nın Erdel işlerine karışmaları ve bazı kaleleri almaları üzerine barışı bozdu ve Avusturya üstüne yürüyerek Uyvar’ı ve birkaç kaleyi aldı (1663) Ama Raap suyu yakınlarında Saint-Gotthard’da Türk ordusu pusuya düşürüldü Birçok kayıp verilmesine karşın durumu düzelten Fazıl Ahmet Paşa, Uyvar’a çekildi Osmanlıların lehine olan Uyvar Anlaşması‘nı yaptı (1664) Girit savaşına kesin çözüm getirebilmek için giriştiği hazırlıklardan sonra adaya giderek Kandiye kalesini, elde etti ve Girit, Türk topraklarına katıldı (1669) Lehlerin Ukrayna’ya saldırması Fazıl Ahmet Paşa’nın Lehistan üstüne yürümesine yol açtı ve Kameniçe kalesi alındı Türk orduları Lehistan içlerine girerek Podolya ve Galiçya’yı ele geçirdi Varşova’ya çok yaklaşan Osmanlı kuvvetlerini Lehistan, Bucaş barışıyla durdurabildiJan III Sobieski’nin anlaşma koşullarını kabul etmemesi üzerine Mehmet IV Lehistan seferine çıktı Leh savaşları bir süre daha devam etti ve 1676‘da anlaşma yapıldı Köprülü Fazıl Ahmet Paşa sadrazamlığının on beşinci yılında öldü

MERZİFONLU KARA MUSTAFA PAŞA
(Merzifon, 1635- Belgrat, 1683) Köprülü Mehmet Paşa’nın evlatlığı ve damadıdır, bu nedenle Köprülü ailesinden sayılır Köprülülerden son derece hoşnut olan padişah Mehmet IV, Fazıl Ahmet Paşa’dan sonra gene bir Köprülüyü sadrazamlığa getirmek istediğinden Merzifonlu Kara Mustafa Paşa sadrazam oldu İlk Osmanlı-Rus savaşını yaparak Cehrin kalesini alan Kara Mustafa Paşa, Rusya ve Ukrayna işlerini çözüme kavuşturduktan sonra, Viyana üstüne yürüdü Birçok devlet adamının ordunun arkasında düşman toprakları ve kaleleri bırakarak Viyana’ya gitmenin sakıncalarını belirtmesine karşın, hırslı oluşu nedeniyle, uyarıları dinlemedi ve ordu bozguna uğradı Osmanlı ordusunu toplamak için Belgrat’a kadar çekilen Merzifonlu Kara Mustafa Paşa İstanbul’daki düşmanlarınca kışkırtılan Mehmet IV‘ün buyruğuyla Belgrat’ta öldürüldü Viyana bozgunu, Osmanlı tarihinin akışını değiştirerek, yüz elli yılda elde edilen toprakların birkaç yılda elden çıkmasına yol açtı

KÖPRÜLÜ FAZIL MUSTAFA PAŞA
(Vezirköprü, 1637- Salankamen, 1691) Köprülü Mehmet Paşa’nın küçük oğludur Viyana bozgunundan sonra Budin ve Belgrat elden çıkmış, Mehmet IV tahttan indirilmişti Savaşların Osmanlıların yenilgisiyle sürmesi üzerine tahtta bulunan Süleyman II, ağabeyi Fazıl Ahmet Paşa gibi ilmiye sınıfından yetişen Fazıl Mustafa Paşa’yı sadrazam olarak atadı (1689)
Babası ve ağabeyi gibi güçlü bir kişiliği olan Fazıl Mustafa Paşa, önce iç kavgayı düzeltti, devlet otoritesini sağladı Ülkenin bütün sorunlarına el atarak, halkı ezen birçok vergiyi kaldırdı Düşük ayarlı para basımına engel oldu Ticaret işlerini yoluna koydu Gereksiz masrafları kısarak hazinede para biriktirdi Haksız kazanç sağlayanları izletti Orduda ve yönetimde değişiklikler yaptı
Köprülü ailesinden birinin sadrazamlığa getirilmesi Osmanlı ülkesinde olduğu gibi Avrupa ülkelerinde de heyecan uyandırdı Fazıl Mustafa Paşa 1690‘da Avusturya seferine çıkarak Belgrat’ı aldı Bu arada, Bulgaristan ve Sırbistan’da düşman eline geçmiş olan kale ve topraklar da alındı
1691‘de Süleyman II‘nin ölümü üzerine tahta geçen Ahmet II de Ahmet Paşa’yı sadrazamlıkta bıraktı Paşa, aynı yıl gene Avusturya seferine çıktı, Belgrat üzerinden Macaristan’a girdi, Salankamen’de Avusturya ordusuyla savaşa tutuştu Sağ kanadın bozulması üzerine askere cesaret vermesi için ileri atıldı, alnına isabet eden kurşunla öldü

KÖPRÜLÜ NUMAN PAŞA
(İstanbul, 1670- Kandiye, 1719) Köprülü Fazıl Mustafa Paşa’nın oğlu olan Köprülü Numan Paşa da iyi bir öğrenim gördü Ülkenin çeşitli bölgelerinde beylerbeyliği, valilik ve muhafızlık yaptı; 1710‘da sadrazam oldu Karl XII (Demirbaş Şarl) konusunu çözemediği için azledildi Girit valiliği sırasında öldü