Türkiye Cumhuriyeti Devrim Yasaları

TÜRKİYE CUMHURİYETİ
DEVRİM YASALAR


İÇİNDEKİLER

Sunuş 7
BÖLÜM I 9
Anayasal Düzenlemeler 9
1 Teşkilâtı Esasiye Kanunu 9
Ankara'nın Başkent Yapılması Hakkında
Büyük Millet Meclisi Kararı 12
Misak-ı Milli (Ulusal Ant) 14
Cumhuriyetin İlanı 16
2 Teşkilatı Esasiye Kanunu ve Değişiklikleri 20
İstiklal Madalyası Kanunu ve Eki 23
(Anayasanın Değişikliği Hakkında Kanun) 24
BÖLÜM II 31
Yasal Düzenlemeler 31
Hıyanet-i Vataniye Kanunu 31
Hıyanet-i Vataniye Kanunu'nun Tadili Hk Kanun 32
Takriri Sükun Kanunu 33
İstanbul Hükümetinin Akdettiği Anlaşma
ve Hakkında Kanun 35
Hafta Tatili Hakkında Kanun 37
Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hk Kanun 38
Şer'iye ve Evkaf ve Erkân-ı Harbiye-i Umumiye
Vekâleti'nin Kaldırılması Hk Kanun 40
Tevhidi Tedrisat Kanunu 43
Milli Eğitim Temel Kanunu 47
İKİNCİ KISIM
Türk Milli Eğitim Sisteminin Genel Yapısı 52
Hilafetin İlgası 53
Hilafetin Kaldırılması Hk Kanun Değişiklikleri
Mahakimi Şer'iyenin İlgası Hk Kanun 61
Tekke, Zaviye ve Türbedarlıkların Kaldırılması Hk Kanun 64
Şapka İktisası Hk Kanun 69
Günün 24 Saate Taksimine Dair Kanun 75
Yerli Kumaştan Elbise Giyilmesi Hk Kanun 78
Kabotaj Kanunu 80
Beynelmilel Rakamların Kaldırılması Hk Kanun 83
Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hk Kanun 88
Efendi, Bey, Paşa vs Unvanlarının Kaldırılması Hk Kanun 97
Bazı Kisvelerin Giyilemeyeceği Hk Kanun 98
Adli Reform Yasaları 100
Türk Medeni Kanunu 101
Soyadı Kanunu 106
Atatürk Soyadı Hk Kanunlar 109
Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hk Kanun 111
Devrim Yasalarının Korunması 112

SUNUŞ

Türkiye Cumhuriyeti devletinin temel felsefesi, Atatürk ilkeleri olarak adlandırılan akılcı ve bilimsel çağdaş düşünce sistemidir
Bu düşünce sistemi; yasamada, halkın kayıtsız-koşulsuz egemenliğine dayalı parlamenter demokratik Cumhuriyeti, onun denetimindeki yürütmeyi ve tam bağımsız yargıyı içeren, ulusçu, halkçı, devrimci ve laik bir yaşamı, vazgeçilmez bir temel olarak kabullenir
Amaç; çağdaş devleti ve çağdaş toplumu yaratmak, gelişmiş uygarlık düzeyini yakalamak suretiyle ulusu gönençli kılmaktır
Bu ilkeler, yasalarla yürütmeye ve toplum yaşamına geçirilmeye başlayınca, sonuçta devrimler olarak adlandırılan toplumsal eylem biçimi ortaya çıkmış oldu Bu bağlamda, ilkeler; devletin temel felsefesini ve yapısını oluşturan düşünce sistemi, devrimler ise, bu sistemin somut hukuksal sonuçlarıdır İlkeler teori, devrimler onun pratiğidir
Hepsi de bir bütünün ayrılmaz parçaları olarak, eş anlatımla, teori ve pratik olarak, yaşama geçirilen özgün bir sistemdir Türkiye Cumhuriyeti'nin vazgeçilmez var oluş nedenleridir
Atatürkçü felsefeye göre oluşturulan devrimler, yasal etkinliklerle eyleme konulurken, eskinin çoğunlukla şeriat hukukuna dayalı ve durağan nitelikli sistemine bir tepki olarak ortaya konuldu Eskinin kul kimliği vatandaşa, ümmet kimliği ulusa dönüştü
Devrimi oluşturan yasalar, ağırlıklı olarak, devrimin etkin dönemi sayılan 1920-1938 arasında oluştu Bunların bir bölümü özel yasalar olarak, bir bölümü de toplumsal yaşamın diğer yasaları içinde çeşitli maddeler olarak yürürlüğe girdi
Bu kitabımda, toplum yapısını değiştiren ve adına topluca "Devrim Yasaları" denilen bu hukuksal özel düzenlemeler, orijinal metinleri ve bugünün dili ile verildi Ayrıca açıklamaları yapılarak, yasal gerekçeleri kaynağından sunulmaya çalışıldı Zaman içerisinde değişim gereksinimi dolayısıyla, değişenlere de yer verildi Ancak bir bölüm devrimsel yasalar, zaman içinde başkaca yasalar içinde ele alınmak suretiyle yürürlükten kalktığı için, örneğin kadının medeni hakları ile siyasal hakları devrimin önemli bir bölümünü oluşturmasına karşın bu haklar, Medeni Yasa, seçim yasaları gibi geniş yasalar içinde yer aldığından bunlara değinmekle yetinildi
Hemen belirtmeliyim ki, bu yasaların anlam ve önemini ve çıkarılış nedenlerini iyi özümseyebilmenin koşulu; Atatürk ilke ve devrimlerinin içeriklerinin daha önceden tüm ayrıntıları ile bilinmesidir
Bir boşluğu doldurmak üzere hazırlama gereğini duyduğum bu kitabın kaynakları; Düsturlar, Resmi Gazeteler, Meclis Zabıtları, Kanunlar Külliyatı gibi resmi nitelikli belgelerdir
Yararlı olabilmek dileği ile

BÖLÜM I

ANAYASAL DÜZENLEMELER

1 TEŞKİLATI ESASİYE KANUNU (ANAYASA)

Kanun Numarası: 85
Kabul Tarihi: 20 Ocak 1921(1337)
(Yasama ve yürütme ile ilgili maddeler)

Madde 1- Hâkimiyet bila kaydü şart milletindir İdare usulü; halkın mukadderatını bizzat ve bilfiil idare etmesi esasına müstenittir
(Madde 1- Egemenlik kayıtsız koşulsuz ulusundur Yönetim biçimi, halkın kendi yazgısını doğrudan ve fiilen yürütmesi esasına dayanır)
Madde 2 - İcra kudreti ve teşri selahiyeti, milletin yegâne ve hakiki mümessili olan Büyük Millet Meclisi'nde tecelli ve temerküz eder
(Madde 2- Yürütme erki ve yasama yetkisi, ulusun tek ve gerçek temsilcisi olan Büyük Millet Meclisi'nde belirlenir ve toplanır)
Madde 3- Türkiye Devleti, Büyük Millet Meclisi tarafından idare olunur ve hükümeti "Büyük Millet Meclisi Hükümeti" unvanını taşır
(Madde 3- Türkiye Devleti Büyük Millet Meclisi tarafından yönetilir ve hükümeti, "Büyük Millet Meclisi Hükümeti" unvanını taşır
Madde 4- Büyük Millet Meclisi, vilayetler halkınca müntehap azadan mürekkeptir
(Madde 4- Büyük Millet Meclisi, iller halkınca seçilmiş üyelerden oluşur)
Madde 5- Büyük Millet Meclisi'nin intihabı, iki senede bir kere için icra olunur İntihap olunan azanın, azalık müddeti iki seneden ibaret olup, fakat tekrar intihap olunmak caizdir
Sabık heyet, lahik heyetin içtimaına kadar vazifeye devam eder Yani intihabat icrasına imkân görülmediği takdirde, içtima devresinin yalnız bir sene temdidi caizdir Büyük Millet Meclisi azasının her biri kendini intihap eden vilayetin ayrıca vekili olmayıp, umum milletin vekilidir
(Madde 5 - Büyük Millet Meclisi'nin seçimi, iki yılda bir kez yapılır: Seçilmiş olan kurulun süresi iki yıl olup, ancak yeniden seçilebilmek olanaklıdır Eski kurul, yeni kurulun toplantısına kadar görevi sürdürür Yeni seçim yapılmasına olanak bulunmadığında, toplantı dönemi yalnız bir yıl uzatılabilir Büyük Millet Meclisi, üyelerinin her biri, kendisini seçen ilin ayrıca vekili olmayıp, tüm ulusun vekilidir)
Madde 6- Büyük Millet Meclisi'nin Heyeti Umumiyesi, Teşrinisani iptidasında davetsiz içtima eder
(Madde 6- Büyük Millet Meclisi'nin Genel Kurulu, ekim ayı başında çağrısız toplanır)
Madde 7- Ahkâmı Şer'iyenin tenfizi, tatili, feshi, muahede ve sulh akdi ve vatan müdafaası ilanı gibi hukuku esasiye, Büyük Millet Meclisi'ne aittir Kavanin ve nizamat tanziminde, muamelatı nasa erfak ahkâmı fıkhiye ve hukukiye ile adap ve muamelat esas ittihâz kılınır Hey'eti Vekilenin vazife ve mes'uliyeti, kanunu mahsus ile tayin edilir
(Madde 7- Şer'i hükümlerin uygulanması genel yasaların yapılması, değiştirilmesi ve kaldırılması ve antlaşma ve barış yapılması ve vatan savunması kararı gibi anayasal haklar Büyük Millet Meclisi'ne aittir Yasaların ve sair düzenlemelerin yapılmasında, zamana ve gereksinimlere göre en uygun fıkıh hükümleri ile ilgili usul ve işlemler esas alınır Bakanlar Kurulu'nun görevi ve sorumlulukları, özel yasa ile saptanır)
Madde 8- Büyük Millet Meclisi, hükümetin inkisam eylediği devairi kanunu mahsusu mucibince, intehap kerdesi olan vekiller vasıtası ile idare eder Meclis, icrai hususat için vekillere veçhe tayin ve ledelhace bunları tebdil eyler
(Madde 8- Büyük Millet Meclisi, hükümetin bakanlıklara ayrılması ile ilgili özel yasaları gereğince seçtiği vekiller (bakanlar) aracılığı ile yönetir Meclis, yürütme ile ilgili konularda, bakanlara yön verir ve gereğinde bunları değiştirir
Madde 9- Büyük Millet Meclisi Heyeti Umumiyesi tarafından intihap olunan reis, bir intihap devresi zarfında, Büyük Millet Meclisi Reisidir Bu sıfatla, Meclis namına imza vaz'ına ve Heyeti Vekile mukarreratını tasdike selahiyettardır İcra vekilleri heyeti, içlerinden birini kendilerine reis intihap ederler Ancak, Büyük Millet Meclisi Reisi, Vekiller Heyeti'nin de tabii reisidir
(Madde 9- Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu tarafından seçilen başkan bir seçim dönemi için Büyük Millet Meclisi'nin başkanıdır Bu kimlikle Meclis adına imza koymaya, Bakanlar Kurulu'nun kararlarını onaylamaya yetkilidir Bakanlar Kurulu içlerinden birini kendisine başkan seçer Ancak, Büyük Millet Meclisi Başkanı, Bakanlar Kurulu'nun da doğal başkanıdır)

AÇIKLAMA
Yukarıda, gerek aynı ile, gerekse bugünün dili ile önemli maddelerini açıkladığımız 1921 Anayasası; 23 Nisan 1920 tarihinde açılan Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin, yeni Türkiye devletinin kuruluşunu tescil eden en önemli devrim yasası olarak algılanmalıdır Ancak, kabul etmek gerekir ki, bazı noksanları vardır
Bu noksanlıkların en önemlileri, devletin başkentinin saptanmamış olması, Devlet Başkanlığı makamının belirtilmemesi, bakanların güven oylamasının, teker teker Meclis Genel Kurulu tarafından yapılması, yönetim sisteminin açıkça belirtilmemiş olmasıdır
Aslında, 1 maddede açıkça belirtildiği gibi, egemenliğin, kayıtsız-koşulsuz halka ait bulunduğunun belirtilmesi, yürütme ve yasama yetkisinin Büyük Millet Meclisi eliyle yürütülmesi ve bu Meclis'in, halkın oyu ile seçilmesi öğeleri, kuşkusuz yönetim biçiminin bir cumhuriyetten başka bir anlamı olamayacağını ortaya koyuyordu Ancak, o zamanki Meclis'i oluşturan üyelerin nitelikleri ve dünya görüşleri hesaba katılarak, bu anayasada sistemin cumhuriyet olduğunun açıkça beirtilmesine engel oluşturuyordu Bu belirleme zamana bırakılmıştı Kuşku yok ki, cumhuriyete giden yolda adım adım yürünecek ve bu noksanlıklar kısa bir süre sonra gerçekleşecekti