Bozlak Ne Demektir

Bozlak Ne Demektir

Orta Anadolu'da: Keskin, Kırıkkale, Kırşehir, Nevşehir, Yozgat, Niğde, Konya, Kayseri ve ayrıca Kastamonu ve Çorum'un güney kesimlerinde görülen bozlaklar ya da Bozlak adlandırmasına dayalı ezgiler, Türk Halk Müziğinin en yaygın uzun hava türlerinden birisi olarak önem taşır
Halk ağzında bozlak: bozalamak, feryad etmek anlamındadır Türkmen boylarının ve bu Türkmen boylarına bağlı aşiretlerin, özellikle de Abdal, Avşar (Afşar), Aydos gibi aşiret ve kollarına mensup halk sanatkarları arasında yoğun bir şekilde tesadüf edilen bozlaklar, yukarıda saydığımız alanlar dışında, bu toplulukların çeşitli iskan hareketlerine bağlı olarak birbirinden bağımsız yörelerde de sözgelimi Maraş'da da karşımıza çıkmaktadır

Farklı bölgelerin müzik karakterlerine göre kısmen şekillenen bozlak melodileri, genellikle 1 oktavlık bir ses sahasına sahip halk ağzı eserlerdir Ancak bunlar, tiz seslerde bol hançere oyunlarıyla seslendirilirler Yine çoğunlukla inici olarak seyreden bozlakların farklı yörelerde farklı dizi ve seyirde örneklerine tesadüf edilir Buna karşılık en çok rastladığımız seyirlerden biri, karar ekseninin 2 ve 6 derecelerinin bemolleştirilerek inici bir seyirle karara götürüldüğü seyirlerdir
Bazı bölgelerde farklı dizi ve seyirdeki bozlarlara, farklı adlar verildiği de görülür Sözgelimi Çukurova'ya, inildikçe bu çeşitliliğe daha çok rastlanır Bu bölgede rastladığımızTürkmeni/Türkmani, Çukurova, Karacaoğlan adı verilen ezgiler de, bozlarların çeşitliliğine örnektirler Orta Anadolu'da rastladığımız Aydosdenilen bozlak çeşidi de böyledir
Bunlar çoğunlukla karar ekseninin 10 derecesinden itibaren Aydos nidasıyla başlayan ezgilerini tiz seslerden okurlar ve çeşitli modülasyonlarla karar eksenine inerler
Yukarıda bozlakların farklı dizi ve seyirlerde oldukları belirtilmişti Gerçektende Klasik Türk Müziği makam anlayışına göre değerlendirirsek Rast, Eviç, Acemkürdi, Karciğar, Kürdi gibi farklı makamların belirgin seyirlerini ve karar tonlar gösteren ve adına bozlak denilen örneklere de tesadüf edilmektedir

Birçok bölgede görülmekle birlikte, özellikle İç Anadolu ve Güney Anadolu'da, Toroslar'da yaygın olan Avşar ve Türkmen oymaklarına ait bir uzun hava türüdür

Bozlak kelimesinin kökeni hakkında çeşitli görüşler vardır Öztürkçe bir kelime olan "Bozlak"ın çeşitli anlamlan, çeşitli eserlerde şu şekilde belirtilmiştir

Divan-ı Lügat-it Türk'de "bozlak", "bozlamak" ses vermek bağırmak anlamına gelmektedir Dede Korkut'ta ise bozlatmak, böğürmek manasında kullanılmakta, Kırgızcada ise "botasın olgan tüyiidey bozlayı bozlayı kaldım men", "yavrusu kaybolmuş, çalınmış bir deve gibi bozlaya bozlaya, feryat içinde kaldım ben" denmektedir

Özet olarak, feryad etmek, haykırmak, ayrıca deve bağırması anlamına bozulamaktan, bozlamaktan gelen bir kelimedir

Bozlak, ayrıca bağlamada yapılan bir düzene (akord) de verilen addır Burada alt ve Orta teller "LA", üst tel "SOL" sesine çekilir Bu düzene "Abdal" düzeni de denmektedir

Bozlak ayrıca Kürdi makamındaki türleri belirten bir ayak adı olarak da "Bozlak Ayağı" şeklinde kullanılmaktadır

Zaten bozlaklarda türü belirleyen en önemli öge Kürdi dizisi içinde seslendirilmeleridir Bazı bozlaklarda Kürdü dizisinin yanı sıra "Acemkürdi" ve "Muhayyerkürdi" makamları, bazen de bu makamların Sol veya Fa diyez üzerine aktarılmış şekilleri kullanılır Az da olsa, Toros Türkmenlerinde bu tip bozlaklar görülmektedir

Dağ ve Oymak havalarının karakterestik bir türü olan bozlak, çoğunlukla bir erkek tarafından söylenir, ancak Teke yöresinde Yörüklerin hep birlikte söylediklerine de rastlanmıştır

Bozlakların konularını, yöresel ve çeşitli toplumsal olaylarla ilgili konular oluşturur En önemli özelliklerimizden olan yiğitlik ve kahramanlık bu konuların başında gelmektedir

Dizileri çoğunlukla 11 ve 14 heceli olan bozlakların sözleri anonim olabileceği gibi saz şairlerine ait de olabilir Bozlakların birkaç türü vardır Vurguladıkları konulara göre yiğitleme, güzelleme, yanık, ağıtlama ve kerem bozlağı gibi adlar alırlar

Yiğitleme bozlağı; sözleri saz şairlerimizden Dadaloğlu'na ait olan aşağıdaki bozlak örnek olarak verilebilir

Kalktı göç eyledi Avşar elleri
Ağır ağır giden eller bizimdir
Arap atlar yakın eder ırağı
Yüce dağdan aşan yollar bizimdir

Bozlakların ses genişliği 8'li, 10'lu hatta 12'li olabilir Dizi kullanılırken tiz seslerden başlanır, karar sesinin sekizlisi ve yedilisinde belirgin biçimde görüldükten sonra karar perdesine inilerek uzun hava bitirilir Bozlaklar çalgı eşliği olmaksızın söylendiği gibi cura ve bağlama eşliğinde de söylenirler

Kırşehir' li mahalli sanatçılar bozlak çalarken genellikle bağlamanın RE perdesini karar sesi olarak kullanırlar Yani bozlağı RE üzeri çalarlar Bozlakların çalınışı ve söylenişinde sert bir ifade vardır

Bozlaklar Avşar ve Türkmen ağzı ile seslendirilirler
Bozlakların usta seslendiricilerine, Kırşehir'li Hacı Taşan, Muharrem Ertaş, Neşet Ertaş, Çekiç Ali gibi yöresel sanatçıları örnek verebiliriz