Serebrovasküler Hastalıklar (Cva/Svo)

Serebrovasküler Hastalıklar (CVA/SVO)

Serebrovasküler hastalık için strok ya da Appoplexy terimleri de kullanılmaktadır Beyin kan akımıyla doğrudan ya da dolaylı olarak ilişkili ani ortaya çıkan fokal nörolojik bozukluklardır CVA kilinikte
üç şekilde görülmektedir

a Tromboz
b Emboli
c Kanama

a Tromboz

Ateroskleroz nedeniyle arter lümeninin daralması söz konusudur

Etiyoloji

Diyabet
Hipertansiyon
Arterioskleroz
Temporal arteritis
Periarteritis nodosa
Sistemik lupus eritematozus gibi kollagen doku hastalıkları
Orak hücreli anemi
Trombositopeni

Tromboz Belirtileri ve Bulgular

Hastanın zaman zaman el, kol ve bacağında gelip geçici uyuşma­lar,
Hemipleji, Afazi, Hemianopsi
Vertebral baziller yetmezlikte tabloya baş dönmesi, denge bozuk­luğu, beyin sapının hastalandığını gösteren bulgular, parazi, parali-zi ve kafa çiftlerine ilişkin bulgular ortaya çıkar

Tanı

Serebral anjiografi ile kesin tanı konur Yaşlılarda damar bütünlü­ğü bozulduğu için gençlere göre daha sakıncalıdır Bilgisayarlı tomografi ile nekrotik alanları tespit etmek mümkün­dür
BOS basıncı 200 mm H2O üzerindedir BOS proteinleri yükselmiştir Serum kolesterolü ve trigliseridler yükselmiştir

Tromboz Tedavisi ve Hemşirelik Bakımı

Trombüs ana bir arterde ve taze ise embolektomi yapılır Gelip geçici iskemik atakları önlemek ve strokun gelişimini gecik­tirmek için antikoagülan tedavi uygulanır Ancak antikoagülan teda­vi sosyal kontrendikasyonu olan ilaç grubudur Bu nedenle protrom- bin zamanına baktıramayacak hastalara hastane dışında uygulan­maması gerekir
Serebral vazodilatör ilaçların verilip verilmeyeceği konusu tartış­malıdır Buna karşın geçici iskemik ataklara neden olmaktadır Bu­nun için kullanımı tartışmalıdır
Hasta ve ailesinin hastalık, tedavi ve beslenme konularında eğitil­mesi son derece önemlidir Az kolesterollü diyet, düzenli kontroller ve önemi, gelişebilecek komplikasyonların belirtileri yer almalıdır Aspirin-persantin kombinasyonu trombositlerin çökmesini önler Hastada tam tıkanma gelişmişse bilinçsiz hasta bakımı uygulanır

b Emboli

Serebral damarlardan birinin pıhtı, tümör, yağ, bakteri veya hava ile tıkanmasıdır

Etiyoloji

Ekstrasistoller, enfarktüs, subakut endokardit, atrial fibrilasyon ve
romatizmal kalp hastalıkları,
Kırıklara bağlı yağ embolileri,
Kalp ameliyatlarından sonra pıhtı veya hava embolisi,
Tümör embolisi olabilir

Emboli Belirtileri ve Bulgular

Hemipleji, Hemiparezi,
Hemianopsi,
Ani bilinç kaybı gibi değişik derecelerde nörolojik belirtiler görülür

Tanı

BT veya anjiyografi emboli tanısında kullanılan yöntemlerdir Hemoraji gelişmiş ise BOS kanlı olabilir Septik embolilerde BOS da lökosit sayısı yükselir

Emboli Tedavisi ve Hemşirelik Bakımı

Tedavi olarak acil antikagülasyona başlanır, Tedavinin yan etkileri izlenir Bilinçsiz hasta bakımı uygulanır Emboliye neden olan faktör tedavi edilir
Sekel kalmışsa rehabilitasyon uygulanır Rehabilitasyonun dört te­mel amacı vardır Bunlar;
1 Akut devredeki komplikasyonları önlemek,
2 Deformiteleri düzeltmek,
3 Hastanın maksimum bağımsızlığını kazanmasını sağlamak,
4 Sosyal ve fiziksel uyumu sağlamaktır
Koruyucu olarak aspirin-persantin kombinasyonu uygulanabilir
Trombositlerin bir araya toplanarak çökmesini (agregasyonunu)
engeller

c Kanamalar

Serebral damarların rüptürü sonucunda gelişir

Etiyoloji

Anevrizma, hipertansiyon, diyabet, travma, kollajen doku hastalığı

Kanama Tipleri

1İntraserebral kanama-beyin içine olur Genellikle hipertansif ve arteriosklerotik yaşlılarda görülür Hastada yüz kırmızıdır, hırıltılı solunum vardır, hasta koma halindedir Baş ve gözler kanama olan hemisfer tarafına doğru çevrilmiştir
2 Subaraknoid kanama; Subaraknoid mesafeye olur, genellikle genç ve orta yaşlılarda görülür En sık nedeni anevrizmadır, şiddetli baş ağrısı, irritabilite, tüfek tetiği manzarası, kusma ve çift görme vardır
3 Epidural kanama; Duramater ile kemik arasındaki kanamadır Genellikle kafa travmasından sonra gelişir Göz dibinde staz, kanama görülür Tentoryal herniasyon gelişebilir
4 Subdural Hematom; Subdural hematomda kan dura ile araknoid arasında toplanır, epidural kanama hızlı ilerlersubdural kanama ise daha yavaş ilerler

Belirtiler

Epidural hematom belirtileri gibidir, ancak daha yavaş ilerler

Tanı

Anjiyografi ile kesin tanı konur; ayrıca tomografi, sintigrafi de yapıla­bilir

Kanamalarda Tedavi ve Bakım

Anevrizma kanamaları dışında kanamaların özel bir tedavisi yoktur Serebral kanamalarda stres ülserleri ve buna ilişkin akut mide ka­namaları oldukça sık görülür Hemşire, ülser ve kanama belirtilerini gözlemeli,
Serebral kanaması olan hastalarda antikoagülanlar kontrendikedir, aspirin kullanılmaması gerekir
CVA nedeni ne olursa olsun hastada KİBAS gelişebilir, hastanın Kİ-BAS yönünden de izlenmesi ve bakımının buna göre planlaması ge­rekir
CVA'da kafa için basıncını artırmamak için gereksiz aşırı hareketler engellenir ve boyun çevresinde sıkan giysiler varsa gevşetilir CVA'da hastaya bilinçsiz hasta bakımı aynen uygulanır Pozisyon değişikliği her iki saatte bir yapılması ancak hemiplejik tarafa 2C da­kikadan uzun süre yatırılmaması gerekir
Bilinçsiz hastaya uygulanan her işlemin mutlaka anlatılması ve sü­rekli hastayla iletişim içinde olunması gerekir