Türkiye Tarihi, Moğollar Ve Diğer Türk Devletleri

Türkiye Tarihi, Moğollar Ve Diğer Türk Devletleri
A- TÜRKLERİN ANADOLUYU YURT EDİNMELERİ

1- Anadoluya Türk akınları:
Anadoluya ilk Türk akınları, 4 yüzyılda Hunlar, 6 yüzyılda Sibirler tarafından yapıldı Bu akınlar, Anadoluya yerleşme amacıyla yapılmamıştır
Anadoluyu yurt edinmek amacıyla gelen ilk Türkler ise Oğuzlardır Oğuzların Anadoluya akınları Çağrı Bey zamanında başlatıldı Büyük Selçuklu Devletinin kurulmasına kadar sürdü Bu akınlar, keşif yaparak yeni bir yurt arama amacına yönelikti

PASİNLER SAVAŞI
Selçuklu Devletinin Sultanı Tuğrul Beyin komutanlarından Musa Yabgunun oğlu Hasanın, Bizans kuvvetleri tarafından tuzağa düşürülerek şehit edilmesi üzerine İbrahim Yinal ile Kutalmış Anadoluya sefer yapmakla görevlendirildi Türk ve Bizans ordusu Pasinler ovasında karşılaştı
Sonuç:
• Bizanslılar bozguna uğratıldı
• Selçukluların Bizansa karşı kazandığı ilk büyük zaferdir

TUĞRUL BEY VE ALPARSLAN ZAMANINDA ANADOLUYA YAPILAN AKINLAR
Pasinler Savaşından sonra Anadoluya akınlar devam etti Tuğrul bey zamanında Sivasa kadar olan yerlerde Bizansın savunma gücü kırıldı
Alp Arslan Azerbaycana geldi Van şehrini aldı, Gürcistanı fethettikten sonra Kars yakınlarındaki Ani kalesini ele geçirdi
Selçuklu Türkleri zamanında 1071e kadar Anadoluya yapılan bu akınlar keşif hareketi niteliğindeydiBu akınlar Bizansın direncini yıpratmış Türklerin Anadoluyu yakından tanımalarını sağlamıştır

2- Malazgirt Meydan Savaşı(1071)
Nedenleri:
• Bizans imparatoru Romanos Diogenesin , Türklerin akınlarını durdurmak istemesi
• Türklerin Anadoluya yerleşmesine engel olmak istemesidir
Sonuçları:
• Anadolunun kapıları Türklere açıldıTürkler Anadoluya yerleşmeye başladılar
• Türkiye Tarihinin başlangıcı kabul edildi
• Anadoluda ilk büyük beylikler kuruldu

3- Anadoluda Kurulan İlk Türk Beylikleri
Anadolunun fethine katılan beyler burada aldıkları yerlere yerleştiler ve beylik kurdular Kurulan bu ilk Türk devletleri, Anadolunun Türkleşmesine katkıda bulunmuşlardır

DANİŞMENTLİLER (1071-117
Sivas, Tokat, Çorum, Yozgat ve Malatya dolaylarında kurulmuştur Kurucusu Danişmed GazidirSelçuklu Sultanı II Kılıç Arslan, Danişmentliler Beyliğine son verdi

SALTUKLULAR (1072-1202)
Anadoluda kurulan ilk Türk Devletidir Erzurum ve çevresini ele geçiren Ebülkasım tarafından kurulmuşturBeyliğin en güçlü hükümdarı İzzettin Saltuk oldu Anadolu Selçuklu devleti Erzurumu alarak bu beyliğe son verdi

MENGÜCEKLİLER (1072-1277)
Alp Arslanın komutanlarından Mengücek Gazinin Erzincan ve çevresinde kurmuş olduğu bir beyliktir Anadolu Selçukluları tarafından yıkılmıştır

ARTUKLULAR (1102-140
Selçuklu komutanlarından Artuk Beyin oğulları tarafından Doğu ve Güneydoğu Anadoluda kurulmuştur Bu beylik üç kola ayrılmıştır
• Hasankeyf Artukoğulları: Eyyubiler bu kola son verdiler
• Mardin Artukoğulları-Karakoyunlular bu kola son verdiler
• Harput Artukoğulları : Anadolu Selçukluları tarafından ortadan kaldırılmıştır

B- ANADOLU SELÇUKLU DEVLETİ (1075-130
1- DEVLETİN KURULUŞU

Devletin kurucusu Süleyman Şah (1015-1086) tır

Süleyman Şah;
• Anadoluyu fethetmekle görevlendirilen Büyük Selçuklu komutanlarındandırBizanslılar ın iç karışıklığından yararlanarak İzniki aldı ve Anadolu Selçuklu devletini kurdu
• Melikşahın üzerine gönderdiği Komutan Porsuku yendi
• Anadolu Selçuklu Devletinin sınırlarını Fırata kadar genişletti
• Suriye Selçuklu sultanı ile yaptığı savaşta yenildi ve öldü
I Kılıç Arslan;
• Melikşahın ölümünden sonra Anadoluya geldi ve babasının kurduğu devletin başına geçtiBaşkenti İznikten Konyaya taşıdı
• Birinci Haçlı Seferleri sırasında Haçlılarla mücadele etti
I Mesut;
• Bizanslılarla ve II Haçlı seferleri sırasında Haçlılarla savaştı
II Kılıç Arslan
• Döneminin en önemli olayı Miryokefalon Savaşıdır

MİRYAKEFALON SAVAŞI
Nedeni: Haçlıların Anadoluda yarattığı huzursuzluktan yararlanıp Türkleri Anadoludan atmak istemeleridir
Sonuç:
• Bizanslılar Türkleri Anadoludan atma düşüncesinin hayal olduğunu anladılar
• Bu zafer Anadolunun Türk yurdu olduğunu ve hep böyle kalacağını kesinleştirdi

2- DEVLETİN YÜKSELİŞİ
I Gıyaseddin Keyhüsrev ile gelişme dönemi başlar
I Gıyaseddin Keyhüsrev;
• Antalya Şehrini ele geçirdi

I İzzettin Keykavus
• Trabzon Rum İmparatorluğundan Sinopu aldı Burada bir tersane yaptırdı

Alaaddin Keykubat zamanı devletin en parlak dönemidirBu dönemde:
• Anadolu Türk birliği sağlanmış
• Alanya fethedilerek burada bir tersane yaptırılmıştır
• Celaleddin Harzemşah ile 1230 yılında Yassı Çemen de karşılaşılmış ve Harzemşahlar yenilmiştir

I Alaaddin Keykubat zehirlenerek öldürülünce yerine oğlu II Gıyaseddin Keyhüsrev sultan oldu
3- ANADOLU SELÇUKLULARI VE HAÇLILAR
Haçlı Seferlerinin Nedenleri:
A Dini nedenler: Hıristiyanların başta Hz İsanın doğum yeri olan kutsal toprakları geri almak istemeleridir
B Ekonomik nedenler: İslam ülkelerine göre fakir olan Avrupalılar zengin İslam ülkelerini ele geçirmek ve rahat etmek istiyorlardı
C Siyasi neden: Selçuklu Türkleri Anadolunun büyük bir bölümünü ele geçirmişlerdi Bunun üzerine Bizans İmparatoru Papaya başvurarak yardım istemiş, İstanbul Türklerin eline geçerse Avrupanın da tehlikeye gireceğini bildirmişti

Karadan ve denizden sekiz Haçlı Seferi yapılmıştır En önemli olanları birinci, üçüncü ve dördüncü olanlarıdır
Haçlı Seferlerinin Sonuçları:
a) Siyasi Sonuçları
• Avrupada derebeylik rejimi zayıfladı Krallar güçlendi
• Anadoludaki Türk ilerleyişi bir süre durdu
b) Dini sonuçlar
• Avrupada din adamlarına ve kiliseye güven sarsıldı
c) Ekonomik sonuçlar
• Akdenizde ticaret gelişti Akdeniz limanları gelişti
d) Teknik sonuçlar
• Haçlı Seferleri sonunda matbaa, pusula, kağıt, barut gibi birçok yenilikler Avrupalılar tarafından öğrenildi

4- ANADOLU SELÇUKLU DEVLETİNİN DAĞILIŞI

I Alaaddin Keykubatın ölümünden sonra başa geçen sultanlar devleti iyi yönetemediler
II Gıyaseddin Keyhüsrev zamanında Baba İshak adında bir Dervişin çıkardığı isyan zorla bastırıldıZamanında devlet iyice zayıfladı bu dönemde İranı alarak Anadoluya giren Moğollarla Kösedağ Savaşı (1243) yapıldı

Kösedağ Savaşının sonuçları:
Ø II Gıyaseddin Keyhüsrev Moğollara karşı yenildi
Ø Anadolu birliği bozuldu
Ø Anadolu Selçuklu Devleti üstünlüğünü kaybetti Moğollar Erzincan, Sivas ve Kayseriye geldiler

II Mesutun 1308de ölmesiyle Anadolu Selçuklu Devleti yıkılmıştır

C- ANADOLU TÜRK BEYLİKLERİ
Anadolu Selçuklu Devletinin Moğol baskısıyla dağılma dönemine girmesiyle sınırlardaki uç beyleri bağımsızlıklarını ilan ettilerKurulan bu beyliklerin bazıları şunlardır:

Karamanoğulları: Konya-Karaman
Germiyanoğulları: Kütahya-Emet-Tavşanlı
Aydınoğulları: Aydın-Birgi-İzmir
Candaroğulları: Kastamonu-Sinop
Osmanoğulları: Söğüt-Domaniç
Karesioğulları: Balıkesir-Çanakkale
Hamitoğulları: Isparta-Burdur, Eğirdir-Antalya
Menteşeoğulları: Muğla
Ramazanoğulları: Adananın batısı ve İçel
Saruhanğulları: Manisa-Menemen ve Turgutlu
Dülkadiroğulları: Adana-Maraş-Elbistan
Eretna Devleti: Erzurum-Erzincan, Sivas ve Tokat

Beyliklerin ortak özellikleri:
§ Anadolu Selçuklu Devletinin yıkılması ve Moğol egemenliğinin Anadoluda sona ermesiyle kurulmuştur
§ Yıldırım Beyazıt döneminde bir çoğu Osmanlı egemenliğine girmiş Ancak Ankara Savaşından sonra tekrar kurulmuşlardır
§ Bu beyliklerin, yasal parçalanmaya neden olmalarına rağmen Anadoluda Türk kültür ve uygarlığına olumlu katkıları olmuş Anadolunun Türkleşmesine ve bulundukları yörelerin bayındır hale gelmesi için çalışmıştır

D- ANADOLU SELÇUKLU DEVLETİ VE BEYLİKLER DÖNEMİNDE TÜRK DENİZCİLİĞİ

Türk denizcilik tarihinde ilk donanma Çaka Bey tarafından oluşturuldu
Anadolu Selçuklu Devleti döneminde Antalya, Alanya ve Snopta tersaneler kuruldu
Anadolu Beylikleri döneminde Aydın, Menteşe, Karesi, Saruhan, Hamitoğulları, Candaroğulları beylikleri donanma kurmuşlardır
E- ANADOLU SELÇUKLU DEVLETİ VE BEYLİKLER DÖNEMİNDE KÜLTÜR VE UYGARLIK

DEVLET YÖNETİMİ:
Devletin başında Sultan ünvanı verilen bir hükümdar bulunurdu Devlet ve ülke hükümdar ailesini ortak malı sayılırdı Devlet işleri Divan denen kurulda görüşülürdü Divana vezir başkanlık yapardı
Ülke eyalet adı verilen bölümlere ayrılmıştıEyaletleri hükümdar ailesinden olan Melikler yönetirdi Eyaletlerde askerlik işlerine Subaşılar , adalet işlerine Kadılar bakardı

ORDU VE DONANMA
Anadolu Selçuklularda ordu, sultanın şahsına ait askerler (hassa ordusu) Türkmenler ve ikta
sahiplerinin besledikleri askerlerden oluşurduAnadolu Selçukluları donanmaya önem verdiler Akdeniz ve Karadeniz kıyılarında tersaneler kuruldu Oluşturulan donanma ile hem deniz ticareti geliştirildi hem de kıyıların güvenliği sağlandı

SOSYAL VE EKONOMİK HAYAT
Türklerin Anadoluyu yurt edinmeleriyle burada her bakımdan gelişmeler oldu
Halk şehirli, köylü ve göçebe olmak üzere üçe ayrılıyordu
Şehirlerde ticaretle uğraşanlar tarafından kurulan Ahi teşkilatları vardı Bu teşkilatın içinde zanaatkarların iş kollarına göre Loncaları olurdu Ahi teşkilatı şehirlerin güvenliğini sağlar yönetimde etkili olurdu
Ticaret yolları güvenceye alındıKervansaraylar yaptırıldı
Anadolu Selçuklularında topraklar, devlet malı olarak kabul edilir ve “Miri arazi” olarak adlandırıldı
Miri arazi; Has, ikta, mülk ve vakıf arazi olarak ayrıldı

YAZI, DİL VE EDEBİYAT
Anadolu Selçuklu Devleti döneminde halkın Türkçe konuşmasına karşı bilim dili Arapçaydı Edebiyat ve devletin resmi dili Farsça idi
Karamanoğlu Mehmet bey Anadolu Selçuklu Devletinin veziri olduğu sırada devletin resmi dilinin Türkçe olduğunu ilan etti
Mevlana Celaleddin Rumi, yunus Emre ve Hacı Bektaş Velinin Türk düşünce ve edebiyat hayatında önemli yerleri vardır

BİLİM VE SANAT
Anadolu Selçuklu sultanları bilim adamlarına, yazar ve şairlere çok değer verirlerdi Medreselerde dini bilgilerin yanında matematik, tıp, felsefe ve gökbilimiyle ilgili derslerde okutuldu
Türkler Anadolunun her tarafında saraylar camiler, mescitler, medreseler, imaretler, hastahaneler, kervansaraylar, hamamlar, köprüler, surlar, kaleler ve tersaneler yaptırdılar Bu eserler çok güzel çiniler, taş ve tahta oymalar, kabartma yazılar ve nakışlarla süslendi Halıcılık ve maden işçiliğinde de ileri gitmişlerdi

F- MOĞOLLAR VE DİĞER TÜRK DEVLETLERİ

1- MOĞOLLAR
Moğol devleti Cengiz Han tarafından kurulmuştur(1196) Moğolistanda kurulan bu devletin başkenti Karakumdu
Cengiz Hanın ölümünden sonra imparatorluk; Kubilay hanlığı, Altınorda Devleti, Çağatay Devleti ve ilhanlılar olmak üzere dörde ayrıldı

2- ALTINORDA DEVLETİ
Altınorda Devleti , Moğol İmparatorluğunun parçalanmasından sonra Karadenizin kuzeydoğusunda kuruldu(1227) Devletin kurucusu Batu Han başkenti Saray şehriydi
Timurun arka arkaya yapmış olduğu seferler bu ülkenin gücünü yitirmesine neden oldu Altınorda Devletinin topraklarında , Kırım, Kazan, Özbek ve Sibir Hanlıkları ortaya çıktı

3- TİMUR DEVLETİ
Devletin kurucusu Timurdur Belh şehrinde emir ilan edildi(1369)
Timur doğuda Hindistandan batıda Anadoluya güneyde Basra Körfezinden kuzeyde Ukraynaya kadar uzanan ülkelere egemen oldu Osmanlı Devleti Padişahı Yıldırım Beyazıtla yaptığı Ankara savaşını kazandı Ölümünden kurduğu devlet parçalanarak küçük beyliklere ayrıldı Özbekler, 1507 yılında Timur hanedanının hakimiyetine son verdiler

4- BABÜR DEVLETİ
Kuzey Hindistan ile Afganistanda kurulan bir Türk devletidirDevletin kurucusu olan Babür Timur ailesindendir
Babür devletinin bir diğer ünlü hükümdarı olan Şah Cihan Agrada dünyanın en güzel anıtlarından biri olan Taç Mahali yaptırdıBabür devleti Hindistanı sömürge haline getiren İngilizler tarafından yıkıldı(185

5- AKKOYUNLULAR
Devlet 15 yyda Doğu Anadoluda Kara Yülük Osman Bey tarafından kuruldu Akkoyunlu hükümdarlarından uzun Hasan Otlukbeli Savaşında Osmanlı Padişahı Fatihe yenildi
Uzun Hasanın ölümünden sonra ülke zayıf düştü Şah İsmail , Tebrizi alarak bu ülkeye son verdi

6- KARAKOYUNLULAR
Oğuz boyundan olan Karakoyunlular 14 yüzyılın ikinci yarısında Erzurumdan Musula kadar olan bölgede bir Türk devleti kurdular Kurucusu Bayram Hocadır
Akkoyunlular, Tebrizi alarak bu devleti yıktılar (1469)

G- MOĞOLLAR VE DİĞER TÜRK DEVLETLERİNDE KÜLTÜR VE UYGARLIK

DEVLET YÖNETİMİ
• Moğollar devlet yönetiminde Uygur Türklerine görev verdiler Moğol Devletinin başında çok geniş yetkilere sahip bir hükümdar bulunurduDevlet Cengiz Hanın koyduğu yasalara göre yönetilirdi
• Moğollarda hükümdarın başkanlığında toplanan devlet işlerinin görüşülüp karara bağlandığı bir kurultay bulunurdu
• Moğollar askerlik teşkilatında Türklerden öğrendikleri onlu sistemi esas almışlardır
• Altın Orda Devletinde yönetim anlayışı Moğollardaki gibidir
• Timur, hükümdarda bulunması gereken bütün yetkilere sahiptiEmir ünvanını kullanıyordu Yönetimde hem Cengiz yasaları uygulanıyor hemde Türk töresine bağlı hareket ediliyordu
• Timurun ordusunda fillerden yararlanılıyordu
DİN VE İNANIŞ
Moğollarda birden çok din ve inanç anlayışı olduğu bilinmektedir Totemizm , Şamanizm, Budizm ve Hıristiyanlık bunlar arsındaydı
Altın Orda Devleti zamanında Berke Han İslamiyeti kabul etti

SOSYAL VE EKONOMİK YAŞAM
Moğolların göçebe bir yaşam tarzı vardıDaha sonraları sanat ve ticaretle de uğraştılar
Moğollarda sosyal yapı dört gruptan oluşuyorduBunlar; han ailesi, noyanlar, askerler, halk ve köleler olarak sıralanırdı
Timur Devleti zamanında tarıma önem verildi Kanallar açıldı

YAZI DİL VE EDEBİYAT
Moğollar Uygur alfabesini kullandılar Dönemin en ünlü eseri “Moğolların Gizli Tarihi”dir
Çağatay edebiyatının en ünlü temsilcisi Ali Şir Nevai, Türk dilinin Farsçadan daha zengin olduğunu anlatmak için Muhakemetül-Lügateyn adlı eseri yazmıştır
Babür Şah , Babürname adlı eseri yazmıştır

BİLİM VE SANAT
Altın Orda Devleti zamanında tıp konusunda çalışmalar yapılmıştır
Babür Devleti zamanında mimari gelişmiş, Taç Mahal adlı türbe Şah Cihan tarafından eşi için yapılmıştır