Ülkeler Coğrafyası

KAFKAS ÜLKELERİ

AZERBAYCAN - Bakü – Azeriler- Azerice-İslam-Manat

Hazar Denizi ile batıda Gürcistan arasında yer alan ülke, Kafkas ülkeleri içinde en geniş alan kaplayanıdır Ülke topraklarında Dağlık Karabağ ve Nahcivan Özerk Cumhuriyetleri vardıroğuz boylarındandır

Tarihi: Ülke, önemli göç yolu üzerinde olduğu için çeşitli toplumlar yaşamıştır 7yy da Müslüman Arapların hakimiyetinde kalan ülke İslamiyet’i kabul eder Harzemşahlar, Moğollar, Timur, Karakoyunlular, Akkoyunlular, Safevi devletlerinin yönetiminde kamışlar, Perslerle Türkler arasında el değiştiren ülkeye 1700 lerde Ruslar girmeye başlamıştır 1917’de devrimden yararlanarak bağımsızlıklarını ilan ettiler fakat 1920’de Kızıl ordu ülkeyi işgal etmiş, SSCB bloğuna giren Azerbaycan, 1936’da federal bir cumhuriyet oldu 1991 yılında Sovyet Rusya’dan ayrılarak bağımsız olmuştur

Yüzey Şekilleri: Kuzeyde Büyük Kafkaslar, güneyde Küçük Kafkaslar, orta bölümünde iki dağlık kütle arasında Aras ve Kura ovaları(alüvyal dolgu alanı) yer alır

İklim ve Bitki Örtüsü: Karasal iklim görülür Hazar Denizi kıyılarında kışın ılık, yazın serin geçer Yüksek yerlerde iğne yapraklı orman, alçak olan Aras-Kura oluğunda bozkırlar vardır

Nüfus Yerleşme: % 80’ den fazla Müslüman Azeriler Rus ve Ermeniler de yaşar En büyük şehri Hazar kıyısında Apşeron Yarımadasında yer alan Bakü’dür Gence, Astara, Agdam, Fuzuli, Lenkeran ve Sumgait önemli şehirlerdir

Ekonomi: Tarıma dayalıdır Pamuk, tütün, tahıl, üzüm, çay, turunçgil yetiştirilir Hazar denizi kıyısında balıkçılık yapılır Mersin balığı yumurtasından elde edilen Havyar önemli gelir kaynağıdır Petrol varlığı ile dünyanın sayılı ülkelerindendir % 80’i Hazar Denizinden çıkarılır(Bakü petrolleri) Ulaşımı iyi

Türkiye ile ilişkileri iyidir Bakü-Ceyhan petrol boru hattı en büyük projemizdir Gıda ve çeşitli makineler satar, pamuk, alüminyum ve bakır alırız

GÜRCİSTAN- Tiflis-Rus-Azeri-Oset-Abhazlar-Gürcüce-Hıristiyan -Lari

Kafkas ülkeleri içinde Karadeniz’e tek kıyısı olan ülke Ülke topraklarında üç özerk bölge vardır Acaristan(Türkiye sınırında olup Türkleşmiş Gürcülerdir), Abhazlar kuzeyde, Güney Osetya(Farsça konuşan halk)

Tarihi: 4 yy da krallık olan Gürcistan’da Bizans etkisiyle Hıristiyanlık yaygınlaşmış, ülke Araplar(7yy) ve Büyük Selçuklular(11 yy) ve İranlılar el değiştirmiş 16 ve 18 yy da Osmanlı Rus mücadele sahası haline gelen ülke, 1917’de bağımsızlığını ilan etti 1922’de Kızıl ordu ülkeye girdi, 1936’da federal bir cumhuriyet oldu 1991 yılında Sovyet Rusya’dan ayrılarak tam bağımsız oldu 1993’de üç özerk kısma ayrıldı

Yüzey Şekilleri: Kuzeyde Büyük Kafkaslar, güneyde Küçük Kafkaslar, orta bölümünde iki dağlık kütle arasında Kura alüvyal dolgu alanı yer alır

İklim ve Bitki Örtüsü: B Kafkaslar, kuzeyden gelen soğuk hava kütlelerini engellediği ayrıca Karadeniz’den gelen sıcak ve nemli hava, orta kesimindeki doğal oluk sayesinde iç kesimlere kadar sokulur Bu nedenle büyük bölümünde nemli ve ılıman iklim etkilidir Doğusunda karasal iklim etkili olur Batısında ormanlar, doğusunda bozkırlar yaygıdır

Nüfus Yerleşme: % 70 Gürcü Abhazlar, Osetler, Acarlar, Rus ve Azeriler yaşar Nüfus ülkede yükseltinin az, iklimin elverişli olduğu orta kesimde toplanmıştır Önemli şehirleri Tiflis, Suhumi, Kutais

Ekonomi: Tarım ve sanayiye dayalıdır Çay, turunçgil, üzüm, tütün, şeker pancarı, meyve üretilir Turizm potansiyeli(Karadeniz kıyıları, termal kaynak alanları ve Kafkas Dağları) yüksektir Ulaşım ağı gelişmiştir Dünyadaki Manganez rezervlerinin önemli bir bölümü yer alır Kömür, petrol, doğal gaz da bulunur

Sarp sınır kapısı Türkiye-Gürcistan arasındaki ticaret, turizmin gelişmesinde önemli adım olmuştur Gıda maddeleri ve çeşitli makineler satar, demir-çelik ürünleri ve madenler alırız

ERMENİSTAN-Erivan-Ermenice- Ermeniler-Hıristiyan-Ruble

Kuzeydoğu komşumuz, Kafkas ülkelerinin en küçüğüdür Ortalama yükseltisi fazladır Genç bir araziye sahip olduğu için depremler sık görülür

Tarihi: Bulundukları topraklar birçok devletin egemenlinde kalmıştır 3 yy da Hıristiyanlığın etkisinde kalan Ermenistan’a, Arapların eline geçmesiyle (7yy da) özerklik verilmiştir 11-13 yy da Büyük Selçuklu daha sonra Moğol ve Tatarların eline geçen ülke, 15 yy da(1473) uzun yıllar Osmanlı ve İran yönetiminde kalmış 1800’lü yıllarda Çarlık Rusyası yönetimine girmiş, 1917’de Azerbaycan, Gürcistan ile Transkafkasya Federasyonu kuruldu 1920’de Kızıl ordu ülkeyi işgal etti Kurtuluş Savaşı sırasında Türk topraklarını Ruslarla birlik olarak işgal ederler, katliam yaparlar Kazım Karabekir komutasındaki Türk ordusu, Karsı kuşatıp Erivan’a yaklaşınca ateşkes isterler ve 13 Ekim 1921’de Kars Antlaşması imzalanır Günümüzde sınırımız belirlenmiştir 1922’de SSCB’ye dahil olur 1936’da Sovyetler Birliği içinde bağımsız cumhuriyet oldu 1991’de birliğin dağılmasıyla tam bağımsız oldu 1993’de Azerbaycan’ın Dağlık Karabağ Bölgesinde çatışma oldu İşgal edip % 20 sini ele geçirmişlerdir 1995 de Rusya müdahale etti iki ülkede askeri üs kurdu

Yüzey Şekilleri: K Kafkaslar üzerinde yer alan ülkede, derin yarılmış vadiler, volkanik dağlar ve bunların meydana getirdiği lav platoları ve bu engebeli alanlar arasında Gökçe(Sevan) gölü, buradan çıkan Razdan ırmağı ve Aras’ın doldurduğu Ararat Ovası yer alır

İklim ve Bitki Örtüsü:Karasal iklim % 10 orman, bozkırlar yaygın

Nüfus Yerleşme: % 90 Ermeni, Ararat Ovası ve alçak vadilerde yaşarlar Kafkas ülkeleri içinde şehirli nüfusun en fazla olduğu ülke Erivan, Karakilise, Razdan, Gümrü önemli şehirleridir

Ekonomi: Tarıma dayalı, tarım ürünleri sanayisi gelişmiştir Üzüm, pamuk, şekerpancarı, tütün, tahıllar ekilir Dağlık olmasına rağmen ulaşımı gelişmiş ve nükleer enerji üretimi yapmaktadırlar Molibden, bakır, boksit madenleridir

Türkiye’ye karşı olumsuz politikaları(soykırım ve Azerbaycan’a karşı saldırgan tutumları nedeniyle ilişkilerimiz gelişmemiştir

İRAN-Tahran-Farsça-İranlılar,Arap,Türk,Moğol,-İslamiyet-İran Riyali

Hazar Denizi, Basra Körfezi ve Umman Denizi arasında yer alan, Suudi Arabistan’dan sonra Ortadoğu’nun alan bakımından en büyük ikici ülkesidir

Tarihi: Persler olarak bilinen İran tarihi çok eskiye dayanır MÖ Asur, Medler, Persler, Sasani ve Romalılardan sonra ülke 7 yy da Müslüman Arapların etkisinde kaldı 11 yy da Selçuklular yönetiminde kalan İran 12 yy da Cengiz Han, 14 yy da Timur orduları tarafından işgal ediliyor 16 yy da Şah İsmail Safevi Devletini kuruyor, siyasal bütünlüğü sağlıyor Osmanlı ile sık sık savaşıyorlar 1921’de General Rıza Pehlevi ile 1925’e kadar monarşik bir şah dönemi 1979’a kadar sürdü ve 1979’da şahlık yıkıldı Pehlevi ülkeyi terk etti, Fransa’da sürgün olan Humeyni ülkeye dönerek İran İslam Cumhuriyetini kurdu 1980’de Irak’ın İran’a saldırması ile 1988 de savaş sona erdi 1989 da Humeyni’nin ölmesiyle devlet adamları seçimle iş başına geldi 1997’den beri Hatemi ılımlı politika izlemektedir

Yüzey Şekilleri: Kuzeyde volkanik yapıda olan Elbruz Dağları yer alır en yüksek yeri Demavent Tepesi(5600m) olup bu dağlar Kuzey Anadolu Dağlarının devamıdır Elburzları yararak Hazar’a dökülen Kızıluzun nehri yer alır Kuzeydoğuda Kopet Dağları, batıda Khuzistan Dağları yer alır Güneyde Toroslar’ın devamı olan, birbirine paralel iki sıra halinde Zagros Dağları uzanmakta olup, 200km genişliğinde duvar gibidir Zagrosları yararak geçen Karun nehri Şattül Arap’a karışır Ortada kurak, çıplak ve aşınmış bir kütle olan İran Platosu ile platonun kuzeyinde Deşti Kebir, güneyinde Deşti Lut çölleri yer alır Ayrıca ülkenin KB daki geniş çöküntü havzasında Urmiye Gölü bulunur

İklim ve Bitki Örtüsü: Şiddetli karasal iklim Kışın Sibirya YB, yazın da Basra AB etkilidir Yıllık yağış çok azdır Sıcaklık farkı fazladır Hazar Denizi ve Basra Körfezi kıyıları yağışlı ve ılıktır Buralarda ormanlar ve çalılar, diğer alanlarda bozkırlar yaygındır

Nüfus Yerleşme: Çoğu İranlı Arap, Türk ve Moğollar da bulur % 98 i Müslüman, % 93 ü Şii Nüfus dağılışı dengesiz Hazar kıyıları, Zagros D etekleri ve batıdaki tarımsal alanlarda yoğun nüfus vardır Nüfus artış hızı yüksektir Tahran, Tebriz, Şiraz, İsfahan, Abadan, Meşhed önemli şehirlerdir

Ekonomi: Tarım alanları az, kuraklık olmasına rağmen ekonomisi büyük ölçüde tarıma dayalıdır Hazar kıyısında çeltik, çay, tütün, vahalarda hurma, platolarda pamuk, şeker pancarı, üzüm, kavun, karpuz, haşhaş üretilir Üretilen tarım ürünleri iç tüketimi karşılamaz Gıda maddelerinin bir bölümünü dışardan karşılar Hayvancılık önemlidir Halı ve ipekli dokuma gelişmiştir Karakul cinsi koyunlar ve havyar önemlidir Dünyanın belli başlı Petrol üreticilerindendir Doğalgaz rezervleri dünyada ilk sıralarda gelir Sanayi petrole dayalıdır

Komşularımızdan en fazla ticaret yaptıklarımızdandır Çeşitli gıda maddeleri, canlı hayvan, demir-çelik ürünleri, kağıt, iplik satmakta ve ham petrol, ham deri ve bazı madenler almaktayız

IRAK – Bağdat-Arapça-Arap-İslamiyet-Irak Dinarı

Güneydoğu komşumuz Irak, Ortadoğu’nun merkezi üzerinde olup, Mezopotamya toprakları üzerinde kurulmuştur

Tarihi: Irak toprakları dünyanın en eski yerleşim yerlerindendir MÖ Pers ve Makedonların egemenliğinde kalan ülke, 7 yy dan itibaren Müslüman Arapların eline geçti 13 yy da Abbasilerin elinde kalan ülke, 16 yy da Osmanlıların eline geçti ve I Dünya Savaşı’nda İngiliz işgaline uğrayan ülkeye 1920 lerde İngilizler iyice yerleşmeye başladılar 1932’de Arap milliyetçilerinin (Kral Faysal) harekete geçmesiyle bağımsız Irak krallığı kuruldu 1945’de Arap Teşkilatına girmesiyle darbeler oldu 1958’de darbeyle sosyalist cumhuriyete döndü Fakat istikrarsızlık devam etti 1979’da Saddam Hüseyin yönetimi eline geçirdi 1980-1988 arasında İran ile(Irak’ın Basra Körfezine bağlantı sağladığı Şatül Arap su yolunun İran tarafından kontrol edilmesinden dolayı sıkıntı içindeydi, İran iç karışıklıklarından faydalanarak saldırdı) 8 yıl savaştılar 1990 yılında da uluslar arası petrol fiyatlarını düşürdüğü gerekçesiyle Kuveyt’i işgal etti 1991’de BM müdahalesi ile bir ay süren(Körfez Savaşı ile) savaş ile Kuveyt’ten çıkarıldılar 1998’de BM komisyonu araştırmalarını engelledikleri gerekçesiyle ABD ve Birleşik Krallık tarafından bombalandılar 2002 yılında ABD ve diğer güçler Amerika’daki ikiz kulelerin bombalanmasından sorumlu Ladin’in Irak’ta olduğu ve Nükleer silahlarının olduğunu bahane ederek Irak’ı işgal etti

Yüzey Şekilleri: Yüzey şekilleri bakımından sadedir KD daki dağlık alan, Musul ve Kerkük’ün kuzeyinden başlar, plato görünümünde olan bölge akarsular tarafından derince yarılmıştır Burada Zagrolar üzerindeki Ravanduz kütlesi ülkenin en yüksek yeri Mezopotamya, Dicle ve Fırat’ın alüvyal dolgu alanıdır ve ülkenin yaklaşık yarısını oluşturur İki nehir Basra Körfezine 180km kala birleşir ve Şatül Arap adıyla dökülür Batı ve Güneybatı Irak, alçak ve yarı kurak plato görünümündedir Batı kesimi çöllerle kaplıdır % 35 kadarını çöller kaplamaktadır

İklim ve Bitki Örtüsü: Karasal iklimin etkisi altındadır Yüksek dağlık alanlarda, kuzeyde yağış; 750-1000mm iken, güneyde 100mm ye kadar düşer İklim özelliklerinden dolayı kuzeydeki dağlık alanlar ve platolarda meşe ormanları, alçak sahalarda bozkır, çöl alanlarında kurakçıl bitkiler ile akarsu boylarında ağaçlar görülür

Nüfus Yerleşme: % 70 Araplar, kuzeyde Türkmenler, Kürtler(%15), az miktarda da Ermeni ve Yahudiler yaşar Mezopotamya’nın sulanan alanları yoğun nüfusludur Etnik gruplar 20milyon kişi kadardır Nüfusun % 70 i kentlerde yaşar Bağdat, Musul(Adı muslins denilen kaliteli pamuktan gelir), Kerkük, Basra, Erbil, Süleymaniye, Samara, Amare ve El Kut önemli şehirleridir

Ekonomi: Halkın çoğu geçimini tarımdan sağlar Hurma, çeltik ve pamuk yetiştirilir Dünya hurma üretiminin % 70ini sağlar Petrolden elde edilen gelirin büyük kısmı, tarımı modernleştirmede kullanılır Petrol üreticileri arasında önde gelir Dünya rezervlerinin % 10 una sahip ülke, petrolü Doğu Akdenizdeki limanlar ile Kerkük-Yumurtalık boru hattı ve Basra Körfezi’ndeki istasyonlardan ihraç eder Savaş sonrası ambargo uygulanmıştır Ulaşıma ağı gelişmiştir

Ambargo nedeniyle ilişkilerimiz durdu Türkiye, gıda, konfeksiyon, demir-çelik ürünleri satar, ham petrol alır

SURİYE -Şam-Araplar-İslamiyet-Suriye Lirası

Doğu Akdeniz ülkesi Suriye, ülkemizin en uzun kara sınırına sahiptir

Tarihi: Fenike, Filistin, İbrani, Arap yarımadasından gelen göçebe halkların egemenliğinde kaldıktan sonra Mısır, Hitit, Asur, Pers, Roma İmparatorluğu ve Bizans egemenliğinde kalan dünyanın ilk yerleşim alanlarındandır 7 yy da Müslüman Arapların, Emevi, Büyük Selçuklu, Eyyubi ile 13-16 yüzyıllar arası Memluk Sultanlığının eline geçmiştir 1516 da Osmanlı hakimiyetine giren ülke, 1833 yılında Mısırlıların eline geçmiştir I Dünya Savaşı’ndan sonra gizli antlaşma ile Fransızların elinde kaldı 1945 de milliyetçilik hareketleri başladı, 1961 yılında tam bağımsız oldu 1970’de Hafız Esat ölümünden sonra 2000’de oğlu Başer Esat başa geçti Batı yanlısı Başer, reformlar yapmaya başlamış, ilişkilerini geliştirmeye çalışmaktadır

Yüzey Şekilleri: Kıyı şeridi ve çöllerden oluşur Kıyı kuşağındaki Ensariye dağları(1000m) dağları Akdeniz kıyısına paralel uzanan Lübnan ve gerisinde Anti Lübnan dağları yer alır Bu dağlar arasında Asi ırmağının geçtiği çöküntü yer alır Bu çöküntü alanı dünyanın en uzun kırık hattı üzerindedir Ülkenin güneyi çöllerle kaplıdır Fırat ile kolları ve Asi önemli akarsularıdır

İklim ve Bitki Örtüsü: Kıyıda Akdeniz iç kesimlerde karasal iklim etkilidir Kıyıda makiler ve kızıl çam yer alırken, iç kesimlerde bozkırlar, çöllerin bulunduğu güneyde ise seyrek kurakçıl otlar yer alır

Nüfus Yerleşme: % 75 Arap 300 bin kadar Filistinli Şam, Halep, Hama, Humus, Lazkiye önemli yerleşim birimleridir Su ülkede en önemli sıkıntıdır Şam vaha üzerinde olduğu için çok nüfusludur

Ekonomi: Topraklarının yarısından fazlası tarım ve hayvancılık için elverişlidir Ama su problemi vardır Tarım alanları Akdeniz kıyısı, Asi ve Fırat vadi boylarıdır Tahıl, pamuk, üzüm, zeytin şekerpancarı yetiştirilir Fosfat(Humus’da) en önemli yer altı kaynağıdır Az miktarda petrol çıkarılır Sanayisi gelişmemiştir Dış ticaretinde açık verir Ham petrol, pamuk ihraç eder

İlişkilerimiz gelişmemiştir Çeşitli konularda ülkemize karşı olumsuz siyasi tavırları, Hatay Meselesi ve su meselesi nedenleriyle ilişkilerimiz pek gelişmemiştir 2000’den beri gelişme yolundadır Gıda maddeleri, demir-çelik ürünleri, makineler, yağ satarız Deri, pamuk tohumu, petrol, fosfat alırızOsman Bey’in dedesi Süleyman Şah’ın türbesi Fırat Nehri kenarındaki Caber Kalesi’ndedir Türkiye ye ait olan burada Türk askeri nöbet tutar, bayrağımız çekilidir