Osmanlida Edep

Osmanlıda Edep:

Osmanlı'da sadaka taşları varmış ihtiyacı olan sadaka taşının üzerindeki keseden (yabancı elçilerin de şehadetleriyle) sadece ihtiyacı kadarını alırlarmış Aynı şey yolların üzerinde vakıflar tarafından kurulan konaklarda da uygulanır yolcu eğer ihtiyacı varsa yatağının başucundaki keseden alabilirmiş Bineğine ücretsiz bakılır ücretsiz üç gün yemek verilirmiş
Eskiden "Kapıyı kapat!" denilmezmiş Allah (cc) kimsenin kapısını kapatmasın diye düşünülürmüş "Kapıyı ört ya da sırla" denilirmiş Kapının kapanmadan yavaşça örtülmesi edebdenmiş

“Lambayı söndür” demezlermiş Allah (cc) kimsenin ışığını söndürmesin "Lambayı dinlerdir" derlermiş Lamba yakılmaz uyandırılırmış

Uyuyan birisi uyandırılmak İçin sarsılmaz veya adı ile çağırılmazmış "Agâh ol eren­ler" derlermiş Nezaket incelik edeb her işin başı imiş de ondan Ona eren uyanık olurmuş İnsanların sözü kesilmez işaret ve işmar edilmez fısıltılar gizli konuşmalar hoş karşılanmazmış

Hanımlar beylerine "Efendi" derlermiş "siz" derlermiş Hanımefendiliklerini gösterirlermiş

Gezerken yere yumuşak basılır ses çıkarmamaya çalışılırmış Yerdeki haşerata basmamaya özen gösterdiği için adı "Karınca basmaz Efendi” ye çıkan insanlar varmış

Kapıdan çıkarken arkasını dönmemek geri geri çıkmak edebdenmiş
Kapı eşiğindeki misafirlere ait ayakkabılar dışarıya doğru değil içeriye doğru çevrilirmiş "Git bir daha gelme!" der gibi değil de "Gitsen de ayağının yönü buraya dönük olsa" dercesine dizilirmiş

Canlı cansız her şeyin bir hatırı varmış Bediüzzaman kendisine arkadaşlık eden vefa gösteren eski elbisesinden bir parçayı koparıp alırmış Yumurtayı ucundan çok az kırar fazla kırmayı tahrip olarak düşünür tahribin hiçbir türünü sevmezmiş
Eskiler hayatı o kadar nurani o kadar temiz o kadar manâlı yaşarmış

Üstad Necip Fazıl bu hali “Komşuya hatır soran sıra sıra terlikler
Ölçülü uzaklıkta yakın beraberlikler" diye tarif eder

Eskiler "Edeb Ya Hu!" derler O'nu görüyor gibi yaşamaya çalışırlarmış O (cc) varken başkasına bakmaz Onu unut­muş gibi hallere girmezlermiş Ezel ve Ebed Sultanı'nın huzurunda nasıl hareket edilmesi gerekiyorsa öyle hareket et­mek isterlermiş "Bizi takip eden her halimizi perdesiz engelsiz gören şu anda bizim durumumuza bakan Allah var!" der gibi o mânâyı hatırlatmak için her yere "Edeb Ya Hu!" yazarlarmış "Allah'ın huzurunda edeb" demekmiş bu

İnsan nerede olursa olsun Allah'ın huzurunda değil midir?

alinti