Epikür

(MÖ 341 - 270) Yunan filozofu Samos'da doğan Epiküros, Aristippos'un hazcı ahlakını geliştirip bunu Demokritos'un atom öğretisiyle birleştirerek kendi öğretisini (Epikürosçuluk) kurdu Midilli (MÖ 306-30) ve Lampsakos'da ders verdikten sonra Atina'ya yerleşti ve satın aldığı bahçede öğrencileriyle birlikte yaşadı Epikurosçuların bu bahçede bir araya geldiği söylenir Bu yüzden bunlara "bahçe filozofları" da denir Bahçenin girişinde şu sözlerin yazılı olduğu bir tabela olduğu da söylenir; "Ey yabancı! Burada mutlu olacaksın Burada haz en üstün iyiliktir"

Doğanın atomların birleşmesinden oluştuğuna inanan Epikuros'un ahlak anlayışı insanın mutluluğa varmasını amaç alır Mutluluğa zevklerin akıllıca ve zorunlu zevklere yönelmesi, doğal ama zorunlu olmayan zevkleri benimsemesi, doğal ve zorunlu olmayan zevklerden de vazgeçmesi gerekmektedir

Demokritos'un "ölümden sonra bir hayat yoktur, çünkü insan ölünce ruh atomları dört bir yana dağılır" sözlerinden etkilenen Epikuros, gayet basit bir şekilde "ölüm bizi ilgilendirmez" diyordu "Biz var olduğumuz sürece, ölüm yoktur; ölüm olunca da, biz artık yokuz" Epikurosçular Stoacıların tersine politika ve toplumsal yaşamla fazla ilgilenmediler

Epiküros'un öğüdü "gizli yaşa!" idi Epikuros kendi kurtuluşcu felsefesini "dört ilaç" adını verdiği şu dört noktada özetledi: Tanrılardan korkmamız gerekmez Ölümden kaygı duymamız gerekmez İyiyi elde etmek kolaydır Korkunç olana katlanmak kolaydır

Epicuros (Epikür, Epiküros) Kimdir?

Epikuros (ya da Epikür), Helenistik felsefenin en önemli düşünürlerinden birisidir Sisam adası olarak bilinen Samos'da doğdu

Epikuros, Septisizm de ve Stoacılıkta olduğu gibi, pratik felsefeye yani ahlak felsefesine yönelmiş ve bu alanda etkinlik göstermiştir Aristoteles'in ölümünden sonra gelişen iki ana okuldan birisini kurmuştur Bu okullar Stoacılık ve Epikürcülük olarak adlandırılabilir Hem ahlak felsefesinde hem de bilgiye yaklaşımında kuşkuculuğun izleri/etkileri belirgin olarak görülür Epikuros çok uzun zaman etkili olmuş bir filozoftur, neredeyse ondan sonra 4 yüzyıla kadar etkili olmuş bir filozof ortaya çıkmamıştır Epikuros, Demokritosçu filozoflardan dersler almış ve özellikle onların atomcu teorilerinden etkilenmiştir Öte yandan Septiklerden şüpheciliği öğrenmiş, özellikle Pyrrhon'un şüpheciliğinden etkilenmiştir Daha sonra Atina'da bir bahçe satın alan Epikuros, burada okulunu kurmuştur Epikuros'un pek çok şey yazdığı söylenmektedir, ancak bunlardan fazla bir şey kalmamıştır geriye Bilinen bir kaç mektubudur yalnızca, ancak bu mektuplar felsefesinin anlaşılmasında önem taşımaktadır

Epicuros (Epikür, Epiküros) Felsefesi

Epikuros bir ahlak felsefesi geliştirmiştir ve felsefenin ana düşüncesi mutluluktur (eudaimonia) Temel amacın mutluluğa ulaşmak olduğunu belirtir Felsefenin görevi de buna göre belirlenmiştir, insanın mutluluğa giden yolunu araştırmak Klasik felsefenin soyut tartışmalarıyla Epikuros bu hedefin dışında ilgilenmemiştir Mantık da, doğru yaşama ulaşmak için gerekli olan bilginin üretilmesini sağlayan bir araçtır Doğru bilgi olmadan doğru eylemlilik olmayacaktır; doğru bilginin ölçütü ise ikili bir temele sahiptir, ilki duyu verileri ikincisi ise haz ve acı duyumlarıdır

Epikuros'a göre; insan, tanrı ve ölüm korkusundan kurtulmalıdır Kuruntulardan ve önyargılardan arınarak buna ulaşılabilir Bu noktada Epikuros'un felsefesine Demokritos'un atomcu teorisinin etkileri karışır Doğadaki her şey atomların mekan içindeki hareketlerinden meydana gelmektedir Yalnızca bu hareket mekanik bir zorunlulukla meydana gelmez Bu doğa düşüncesiyle Epikuros Tanrı kavramını dışta bırakmaya çalışır Tanrının varlığı yokluğunu değil dünyaya karşı ilgisizliğini belirtir

Ayrıca ruh konusunda da maddi bir açıklama öne sürer, ona göre insan ruhu maddi bir niteliğe sahiptir, başka türlü var olabilmesi söz konusu olamaz Ruhun maddi varlığını açıklamak üzere Epikuros onun dört öğeden meydana geldiğini belirtir Ateş, soluk, hava ve adlandırılamayan dördüncü bir öğe İlk üçü bedensel kısmı meydana getirir, dördüncü öğe ise ruhsal kısmı oluştururİnsan ölünce bu öğeler dağılır, yani birliklerini kaybederler Dolayısıyla ölümsüzlük ya da ruh-göçü diye bir şey olamaz

Ölüm konusunda bir anlamda Epikurosculuğun ünlenmesinde etki etmiş olan yaklaşım, Epikuros'un bir sözüne dayanır;

"Ölümden korkmak anlamsızdır; çünkü yaşadığımız sürece ölüm yoktur, ölüm geldiğinde ise artık biz yokuzdur"

Epicuros (Epikür, Epiküros) Bilgi Anlayışı

Sokratesçiler gibi Epikuros için de, sağlam bir bilgi olmadan doğru eylem olamaz Bu sağlam bilginin, doğru’nun ölçüsü (kriteriumu) nedir? Bu ölçü, Epikuros’a göre, teorik alanda: doğrudan doğruya edindiğimiz etkenlerdir; yani düşünceyi işe karıştırmadan edindiğimiz duyu verileri ile bunların birçok defalar ortaya çıkmasından, yinelenmesinden doğan genel tasavvurlardır (prolepsis) Doğrudan doğruya verilmiş olan rüya görüntüleriyle kuruntular da bu genel tasavvurlar arasında yer alırlar Doğru’nun pratik alandaki ölçüleri ise, haz ve acı duygularıdır (pathe)

Teorik ölçülerin konusu, nesnelerin kendisi olmayıp, bunlardan gelen kılıklar, yansılardır (eidola) Bunlar duyu organlarına gelirken bir takım değişikliklere uğramış olabilirler, dolayısıyla algılar relatif niteliktedirler, yani nesnelere tam uygun değiller Her türlü bilginin temeli, kriteriumların doğrudan doğruya verilmiş olan apaçıklığında (enargeia) aranmalıdır Ama bu ölçülerde, insanın mutluluğunu sağlayacak bir dünya görüşü için yetersizdir Bundan başka bir de, beklenilen için, algı ile hiç kavranamayacak ya da pek iyi kavranamayacak için bir “görüş” gerekir Ancak, bu görüş, bize doğrudan doğruya verilmiş olana bizim tarafımızdan eklenmiş bir şey olduğundan, artık apaçıklık niteliğini taşımaz, yalnız bir sanı (doxa)dır; doğruluk değeri de, olsa olsa, bize araçsız olarak verilmiş olan duyu algılarına uygun olup olmadığına göre ölçülür Apaçıklık ile sanı’yı da (enargeia-doxa) ancak bilge birbirinden ayırabilir

Epicuros (Epikür, Epiküros) Psikoloji Anlayışı

Epikuros’un fiziği gibi psikolojisi de materyalisttir Psikolojinin ödevi, insanı ölüm korkusundan kurtarmaktır Ruh da maddidir, cisimseldir, çünkü ancak maddi olan varlık etkin ve edilgin olabilir Ruh dört öğeden kurulmuştur: Ateş gibi, soluk gibi, hava gibi birer cisimden, bir de kesin olarak adlandırılamayan bir cisimden İlk üç öğe, ruhun bütün bedene yayılmış olan ve içinde aklın bulunmadığı (alogon) bölümünü meydana getirirler

Bu bölüm pek psişik bir şey değil, fizyolojik yönü canlının, can’a karşılık Ruhun dördüncü öğesi (logikon), korkuyu ve sevinci duyduğumuz göğsümüzde bulunur, burada yerleşmiştir; ruhi ve tinsel hayatın asıl taşıyıcısı da bu ölünce ruhu kuran bu dört öğe birbirinden ayrılır, yani ruh çözülür, dağılır Bu yüzden ne ölümsüzlüğün, ne de ruh-göçmesinin sözü olabilir; böylece de bu iki düşünceye bağlı olan bütün korkularımız, ürkmelerimiz de ortadan kalkar Ölüm bizi korkutamaz, çünkü yaşadığımız sürece ölüm yoktur, ölüm geldiğinde de artık biz yokuz

Epicuros (Epikür, Epiküros) Erdem Anlayışı

Erdem öğretisi de Epikuros’un “doğru yaşamak” ölçüsüne göre ayarlanmıştır Erdemler, ancak, doğru bir yaşayış için araçlardır; erdemlerin anlam ve değerleri buradadır; başlı başına bir değerleri yoktur; ancak mutluluğa yaramaları, hizmet etmeleri bakımından değerli şeylerdir erdemler İnsanın için ana erdem olan bilgili (bilge) olmanın (phronesis = akıllıcagörüş) değeri de bu yüzdendir; bilgelik sayesinden insan, öteki erdemlerin de zorunlu olduğunu anlar Onun için bilgelik, “en yüksek iyi” (megiston agaton)dir Bu erdem sayesinde insan, hazları sonuçları bakımından tartabilir; çeşitli etkilerini, gereksemelerini gidermenin genel tutumu bakımından değerlendirebilir; beklemelerinin, korkularının doğru ölçüsünü bulur; kuruntuya dayanan tasavvurlardan, duygulardan, isteklerden kurtulabilir; hayatı ölçülü olarak tatmakla da şen bir gönül düzenine ulaşabilir

Epicuros (Epikür, Epiküros) İstenç Özgürlüğü Kavramı

İstenç özgürlüğü sorununun Epikuros için büyük bir önemi var Bir indeterminizm olarak istenç özgürlüğü, Yunan felsefesinde ilkin Epikuros’ta tam bir açıklıkla ortaya çıkmıştır Felsefenin tek amacını insanı mutluluğa ulaştırmada bulan Epikuros’un öğretisinin, insanın kör bir zorunluluğun elinde bir oyuncak olmadığı, onun kendi kaderini kendisinin belirleyebileceğini tanıtlamaya girişeceği pek tabiidir Onun için, Epikuros, insanın istenç eyleminin pek çok iç ve dış koşullara bağlı olduğunu doğru bulmakla birlikte, insanın bu etkilere mutlak şekilde bağlı olmadığını, hatta bunlara karşı da karar verebileceğini, nedensiz de seçebileceğini söyler

Epicuros (Epikür, Epiküros) Ahlak Anlayışı

Epikuros, tek amaç olarak mutluluğa ulaşmayı hedeflemesine bağlı olarak, istenç özgürlüğü fikrinin savunucusu olmuştur İnsan mutlak ve kaçınılmaz bir zorunluluğun kölesi olamaz, o kendi kaderini belirleyebilir ve felsefenin görevi, insana bunun kanıtlanmasıdır

Elbette insan iradesi bir çok içsel ve dışsal koşul tarafından belirlenmektedir; ancak insan bunlara rağmen kendi kararını verebilmekte, hatta içinde bulunduğu koşullar hakkında da kararlar alabilmektedir ve bu anlamda koşullarına mutlak anlamda bağlı değildir Ayrıca Epikuros yasaların bu kararları etkilemesine izin vermememiz gerektiğini de anlatır Bunu şu sözleriyle açıkça belirtmiştir; "Kural insan için bir hapishanedirÇünkü insanı hapseder ve onun özgürlüğünü elinden alır" der Bütün bunlar Epikuros'un ana yönelimi olan ahlak felsefesinin genel yapısını gösterir Etik temeldir Epikuros'ta, çünkü insana neyin doğru neyin yanlış, yani mutluluğa ulaşmak için neyin yapılması neyin yapılmaması gerektiğini gösteren, etiktir

Burada bir tür hazcı düşüncenin, özellikle Kirene Okulu'nun doğrultusunda bir tür hedonizmin geliştirilmesi söz konusudur Haz, bu bağlamda, canlı bir varlığın her tür gayret ve isteminin doğal bir sonucudur Ancak temel bir farklılık vardır Epikuros'un hazcılığında Haz Epikuros'ta, acıdan kaçınma eğilimi olarak negatif bir anlam boyutuna sahiptir

Onun erdem teorisi de bu yaklaşımlara bağlı olarak ortaya çıkar Erdem, doğru yaşamak düşüncesiyle bağlantılıdır; doğru yaşamaksa mutluluğu aramak ve ona ulaşmakla bağlantılıdır Bilgelik erdemdir sözü Epikuros'ta bu bağlamda şekillenir Onun toplum ve devlet üzerine düşünceleri, ahlak felsefesinden ayrılamaz; Epikuros bunları, bireyin korunması ve mutluluğa ulaşması bakımından önemser Epikurosçu felsefede asıl önemli olan kavram dostluk kavramıdır Ona göre bilgeliğe yaraşan insani ilişki biçimi dostluktur

Epicuros (Epikür, Epiküros) İstenç Özgürlüğü Kavramı

İstenç özgürlüğü sorununun Epikuros için büyük bir önemi var Bir indeterminizm olarak istenç özgürlüğü, Yunan felsefesinde ilkin Epikuros’ta tam bir açıklıkla ortaya çıkmıştır Felsefenin tek amacını insanı mutluluğa ulaştırmada bulan Epikuros’un öğretisinin, insanın kör bir zorunluluğun elinde bir oyuncak olmadığı, onun kendi kaderini kendisinin belirleyebileceğini tanıtlamaya girişeceği pek tabiidir Onun için, Epikuros, insanın istenç eyleminin pek çok iç ve dış koşullara bağlı olduğunu doğru bulmakla birlikte, insanın bu etkilere mutlak şekilde bağlı olmadığını, hatta bunlara karşı da karar verebileceğini, nedensiz de seçebileceğini söyler

Epicuros (Epikür, Epiküros) Felsefeye Etkileri

Epikuros, katı bir felsefe sistemi geliştirmiştir Önermelerini bir takım dogmalara dönüştürmesi ve sonradan bu dogmaların ezberlenmesini salık vermesi sözkonusudur Bilgeliğin bunların bilinmesiyle eş anlamlı değerlendirildiği dönemler olmuş ve bu çizgiye birebir uymayan düşünürlerin dışlanmaları ortaya çıkmıştır Epikurosçuluğun daha sonraki dönemler çok etkili olmamasının başlıca nedenlerinden birinin bu olduğu ileri sürülmektedir

Öte yandan ampirist ve materyalist düşünce geleneği, Epikuros'u öncüleri arasında değerlendirir ve onda pek çok önemli kavram bulurÖzellikle sonradan geliştirilecek ve sistemleştirilecek olan materyalist felsefe Epikuros'ta öncü ilkeleri bakımında çok şey bulacaktır