İlk Amerikalılar - Kızılderililer

İlk Amerikalılar - Kızılderililer


Buzul Çağı'nın en şiddetli döneminde, MÖ 34000 - MÖ 30000 yıllarında, dünyadaki suyun önemli bir bölümü büyük kıtasal buz katmanları halindeydi Bunun sonucunda, Bering Denizi bugünkü düzeyinden yüzlerce metre daha aşağıdaydı ve Asya ile Kuzey Amerika arasında, adına Beringia denilen, bir kara köprüsü oluştu Beringia’nın en geniş döneminde 1500 kilometre kadar olduğu sanılıyor Nemli ve ağaçsız bir tundra olan bölge, otlar ve diğer bitkilerle kaplıydı ve bu da ilk insanların yaşamak için avladıkları büyük hayvanları çekiyordu
Kuzey Amerika'ya ilk erişen insanlar, yeni bir kıtaya ayak bastıklarını muhtemelen tahmin bile edemezlerdi Atalarının binlerce yıldır yaptığı gibi Sibirya kıyılarında av peşinde koşmaya devam etmişlerdir
MS ilk yüzyıllarda, bugünkü Arizona'da Finiks kentinin bulunduğu yöreye yakın yerleşim birimlerinde, top oynamak için alanların ve Meksika'da bulunanlara benzeyen piramit biçimli kümbetlerin yanı sıra kanal ve sulama sistemleri kuran Hohokumlar yaşıyordu


Hohokumlar’ın Temsili Yaşantısı



















İlk yerleşimciler Seminoller, Çerokiler ve Mişuki kabileleri ile karşılaştılar İspanyol kaşifler ise Kaliforniya'da Soson, Payitu, Kahula, Mevuk ve diğer bazı kabilelerle karşılaşmışlardır 19 yüzyılda, Avrupalı kaşifler batıya doğru göç ederken Kızılderili kabileleri kendi topraklarından sürmüşlerdir Bu dönem batıda Apaçi, Siyu ve Komançi ve diğer kabilelerle yapılan utanç verici savaşlar dönemidir Bu savaşlardan geriye kalan çok az sayıda yerli ise, Rezervasyonlar (kızılderililer için ayrılmış araziler) olarak bilinen küçük bir alanda yaşamaya mecbur edilmişlerdir Yani bu halkın büyük bir kısmı soykırım'a uğradı
Bugün ABD'de hükümet tarafından resmen tanınan 554 Kızılderili kabilesi vardır


Seminol’ler









Cherokee Gazileri (1903)










Apaçiler (Apaches)






Kızılderililer 1952 yılına kadar Rezervasyon denilen toplama kamplarında yaşamaya zorlanmışlardır Kizilderililerin halen önemli miktardaki kısmı bu bölgelerde yaşamaktadır
1626 yılında Hollandalıların satın aldığı New York'ta günümüzde 85000'den fazla Kızılderili yaşamaktadır
2007 yılının Aralık ayında, en önemli Kızılderili kabilelerinden biri olan Lakota Siyuları ABD vatandaşlığından çekildiklerini ve kendi devletlerini kuracaklarını ilan etmişlerdir Toprakları beş ayrı ABD eyaletinin sınırları içerisinde olan Lakotalar'ın bu girişiminin sonuçları henüz kesinleşmemekle birlikte, Kızılderililerin büyük soykırımdan bu yana ilk bağımsızlık girişimleri olarak tarihe geçmiştir



Siyular (Sioux)










Komançiler (Comanches)







Toplama Kampları


Amerika'da ilk kızılderili yerleşim bölgeleri, 1840'lı yıllarda oluşturuldu O yıllarda, Avrupa kökenli Amerikalılar, ülkenin batı bölgelerine yerleşmek için kızılderili kabilelerini de önlerine katarak ilerliyordu Kızılderililer, doğup büyüdükleri toprakları terk etmek ve “rezervasyon” adı verilen, anavatanlarından çok daha küçük bölgelere yerleşmek zorunda bırakıldı

Günümüz ABD'sinde Kızılderililerin yaklaşık % 85'i rezervasyonların dışında yaşamaktadır ve her büyük kentin kendi Kızılderili toplumları vardır Amerika’da 300’den fazla kızılderili yerleşim bölgesi bulunmaktadır


Indian Vision - Chirapaq - Native America

Choctaw Kabile Üyeleri




Ekonomi


ABD'de ekonomik olarak 3 büyük kabile bulunmaktadır: Mississippi Choctawlar (5 bin kişi kumarhane, hoparlör işleri yapıyor) Oklahoma Choctawlar (35 bin kişi Kumarhane, benzin istasyonu ve oteller zincirleri var) ve Oklahoma Chickasawlar (200 bin kişi)
Amerikan Bayanlar Ulusal Basketbol Birliği'nde (WNBA) tek bağımsız takım, sahibi bir Kızılderili kabilesi olan Connecticut San Connecticut eyaletinin Mohegan Kabilesi 2003'te Orlando Miracle kulübünü satın aldı ve Connecticut'a taşınan takım artık maçlarını Mohegan Sun adlı devasa kumarhane ve eğlence kompleksindeki salonda oynamaya başladı O zamana kadar her WNBA profesyonel takımı bir NBA kulübüne aitti
Rezervasyon bölgeleri dışındaki ilk yatılı okulda 1879'dan 1918'e kadar okuyan yaklaşık 10000 Kızılderili çocuk; medenileştirilme hedefi ile kendi yerli dillerini konuşan ve kültürlerinin diğer yönlerini korumaya çalışan öğrencilerin cezalandırmaya dayandığı bir ortamda yetiştirilmişlerdir
Kanadalı araştırmacı Ethel G Stewart, 250 bin nüfuslu Navaho kabilesinin Orta Asya Türkleri'nin konuştuğu Atabaşkan dilini konuştuğunu gösterdi







Şükran Günü'nün Anlamı


1620'lerde Avrupa'dan yerleşim için ilk kez May Flower (Mayıs Çiçeği) gemisiyle ABD’ye gelen Pilgrimler (yerleşimci ve hacı) ilk geldiklerinde aylarca süren yolculuklarından dolayı yorgun, hasta ve açtırlar Kızılderililer onları karşılar ve yiyecek verir, hindi avlamasını, mısır ekmesini öğretirler Üç yıl sonra İngiliz Vali William Bradford büyük bir yemek hazırlar ve Kızılderililer’i çağırır Kızılderililerin şefi Massoit 90 kişiyle bu törene katılır
O günden sonra her hasat sonrasında yemek geleneği sürer 1863’de Başkan Abraham Lincoln Şükran Günü'nün ulusal bayram olmasını önerir, ancak bu öneri Kongre’de 1941'de karara bağlanır ve her yılın Kasım ayının son Perşembesi Şükran Günü olarak ulusal bayram ilan edilir





Siyular (Sioux)













Koloni Dönemi ve Kızılderililer


Avrupalı kaşifler Amerika'ya geldiğinde, Amerika'da yüzlerce farklı kabile bulunmaktaydı Bu kabilelerden bir çoğu ortak bir dili ve kültürü paylaşıyorlardı Önce İspanyol asıllı denizciler İspanyol Kraliçesi adına bu topraklara ayak basmış daha sonra başta İngiltere olmak üzere diğer Avrupa sömürgeci devletleri de aynı rotayı izleyerek Amerika'ya askerlerini, kaşiflerini göndermişlerdir Avrupalı beyaz adamın şiddet düşkünlüğünden haberdar olmayan yerliler onları sevinçle karşılamış, ellerindeki altın vs gibi şeyleri onlarla paylaşmak istemişler ancak sömürge güçlerinin baskısı hatta katliamı altında soykırıma uğramışlardır

13 Haziran 2008'de Kanada Başbakanı Stephen Harper, Kanada Parlamentosunda düzenlenen bir törende Kızılderililerden resmen özür dilemiştir




ABD yayılmacılığı altında yok olan kabilelerin ürünlerde yaşayan isimleri


ABD'liler ise tüm dünyaya pazarladıkları ürünlerinden birkaçına Kızılderili kabileleri isimleri vermiştir Örnek olarak;

• Cherokee: Chrysler tarafından üretilen bir Jip
• Apache: ABD Hava Kuvvetleri tarafından üretilen bir Helikopter markası, bir bilgisayar donanım ürünleri üreten marka, bir server ismi,
• Comanche: ABD Hava Kuvvetleri tarafından üretilen bir Helikopter Markası, Chrysler'in ürettiği bir kamyonet modeli
• Chevrolet: Dünyanın önde gelen spor otomobil üreticilerinden bir ABD firması
• Corvette: Chevrolet markasının bir modeli
• Pontiac (Ünlü Kızılderili Şefi): 80’li yılların ABD kaynaklı en meşhur spor araba markalarından biri
• Chayanne: Porsche’nin ilk kez ürettiği Jip’e verdiği isim
• Fox: ABD’de bir TV kanalı
• Kentucky: Kökeni; Iroquois Kızılderililerinin kullandıkları dilde “ken-tah-ten” sözcüğünden gelen ve “Yarının Ülkesi” anlamına gelen kelime Aynı zamanda tüm dünyaya yayılmış bir restoranlar zincirinin ismidir (Kentucky Fried Chicken)
• Tahoe: Chevrolet'in ürettiği SUV

Kızılderili Şefleri




Oturan Boğa

Oturan Boğa (Yerli dilinde: Tatanka Iyotake) (1831 – 15 Aralık 1890), ABD ordularına karşı savaşan son kızılderili kabile şefi Siyuların Lakota grubunun Hunkpapa kolunun reisi ve 25 Haziran 1876'de 7 Amerikan Süvari Birliği'ni yenen 3500 savaşçının lideri
Soykırım korkusuyla kabilesini Kanada'ya göç ettirdi ve 1881'e kadar orada yaşadı Montana'daki bir ABD birliğine saldırınca yakalandı, ancak Amerikan hükümeti tarafından affedildi
Hayatının geri kalan kısmını, Vahşi Batı Sirki ile dolaşarak geçirdi Büyük ilgi odağı olan Oturan Boğa, seyircilere kendi dilinde küfür ederken, halk kendisine gülmüştür
Aslında alakası olmadığı halde Hayalet Dansı hareketinin liderliği ile suçlandı ve kendisini tutuklamaya gelen polislerle çatışarak hayatını kaybetti İronik bir şekilde, tutuklamaya gelen polisler, zamanında Oturan Boğa'yla birlikte beyazlara karşı savaşan, fakat sonradan beyazların yönetimine girerek yerli polisi olan kızılderililerdir





Oturan Boğa'nın beyazlar üzerine yaptığı bir konuşmadan kesit:

() Sahip olma isteği onlarda bir hastalık olmuş Bu insanlar, zenginlerin bozabileceği ama fakirlerin bozamayacağı birçok kural koymuşlar Yönetici olan zenginleri güçlendirmek için fakirlerle güçsüzlerden vergiler alıyorlar Bizim annemizin, toprağın, kendilerinin olduğunu söylüyor, baharda yatağından taşarak, komşularını çitler yaparak kendilerinden uzaklaştırıyorlar; toprağı binalarıyla ve diğer süprüntüleriyle çirkinleştiryorlar Bu ulus yoluna çıkan her şeyi yok eden bir ırmağa benziyor ()




Geronimo (Gokhlayeh)



Geronimo (Gokhlayeh) , (d 16 Haziran 1829 – ö 17 Şubat 1909) Kızılderili lideri Beyazlara karşı mücadele veren kahraman ve son kızılderili olarak tanınmıştır Kendi adı öz dilinde Gokhlayeh olarak biliniyor,


Apaçilerin Şefi Geronimo ve Savaşçıları - 1886




Red Cloud (Kızıl Bulut)



Red Cloud (Kızıl Bulut) (Mahpiu-luta), (1822–1909) Kızılderili Sioux (Lakota) kabilesinin bir boyu olan Oglala'ların şefidir1866-1868 yıllarında Amerikan ordusuyla önemli savaşları olmuştur




Quanah Parker



Quanah Parker (1840 - 23Şubat1911), Quahadi Komançilerinin son şefleri idi Babası Komançi Şefi Peta Nocona ve annesi Avrupa-Amerika melezi Cynthia Ann Parker'di





Crazy Horse (Tashunca-uitco)



Crazy Horse (Tashunca-uitco) Tashunkewitko, (1849 - 1877) Oglala-Sioux kabilesine mensuptur Crazy Horse geleceği görme gücüne sahip bir liderdi Lakota halkının gelenek ve değerlerinin yaşamasına çok önem vermişti

Genç bir erkekken dahi ünlü bir savaşçıydı 13 yaşından daha önce düşmanları Crow kızılderililerinden ilk atını çaldı (Kızılderililerde düşmana sezdirmeden yanaşabilmek iyi bir savaşçı olmanın ilk şartıydı) 1865-1868’de Oglala şefi Red Cloud ile Amerikalı yerleşimcilere karşı Wyoming’de savaştı 1867’de J Fettermen’ın birliklerinin Fort Phil Kearny’ de yenilmesinde kilit rolü oynadı Crazy Horse gözüpekliği ve cesaretiyle haklı bir üne sahipti ama bu özellikleri yanında inançlarına sıkı sıkıya bağlılığıyla da tanınırdı Örneğin fotoğrafının alınmasını her zaman şiddetle reddetmişti


Hükümet Lakota kamplarına rezervasyonlara dönmelerini emrettiği zaman onlara karşı büyük bir direniş başladı Crazy Horse bu direnişin lideri idi İlk evliliğini bir Cheyenne kadınıyla yaptı 1200 Lakotalı ve Cheyenne ile büyük bir güç oluşturdu Custer’ın Sitting Bull’un kabilesine yaptığı saldırıya bir karşı saldırı yapıp Custer’ın yedinci süvari alayını bozguna uğrattı Crazy Horse Amerikalıları kuzeyden ve batıdan, Şef Gall’ın önderliğindeki Hunkpapa savaşçıları ise güney ve doğudan kuşattı
Lakotalıların Little Bighorn’daki zaferinden sonra Sitting Bull ve Gall Kanada’ya geçti General Nelson Miles tarafından Lakotalılar ve onlarla birlik olan yerlilere karşı acımasız bir takip sürdürdü 1876-77 Bu amansız takip ve buffalo nüfusunun sürekli azalması Crazy Horse’u 6 Mayıs 1877de teslim olmak zorunda bıraktı
Yenilgiye rağmen o hep özgür ruhunu korudu Hasta karısını ailesinin yanına götürmek için rezervasyonu izinsiz terkederken General George Crook onu tutukladı Bu Crazy Horse için yeniden mücadelenin başlangıcı oldu Tutuklamaya başlangıçta itiraz etmeyen Crazy Horse ilk fırsatta yeniden mücadeleye başladı Bir askerin süngüsüyle öldüğü zaman silahsızdı