İzlanda'daki Yahudilerin Tarihi

İzlanda'daki Yahudiler Hakkında - İzlanda'daki Yahudi Tarihi - İzlanda Yahudileri

İzlanda'daki Yahudilerin tarihi 17 yüzyılda başlamasına rağmen gerçek anlamda göç 1930'lara kadar gerçekleşmemiştir

Dil


İzlandalılar, Yahudiler ile ilgili ilk bilgileri İncil'den aldı ve onlar için Gyðingar terimini kullandı Bu terim 11 yüzyılda kullanılmaya başlanıp Guð (Tanrı)'nın indirgenmiş halidir Gyðinga Saga (Yahudi [Viking] destanı), 13 yüzyılda yazıldı Bu kitap Makkabilerin ilk kitabının tercümesi ve Flavius Josephus'un yazılarından parçaları ihtiva ediyordu


Yahudiler için kullanılan Júði (çoğul: Júðar) deyişi eskiden tarafsız olarak kullanılmaktayken bugün aşağılayıcı bir terimdir

Erken tarih


İzlanda'ya gelen ilk Yahudiler tüccardılar Bir Polonya Yahudisi olan Daniel Salomon Hristiyanlığa geçip 1625'de İzlanda'ya geldi


Bir Hollanda Sefarad Yahudisi olan ve Kopenhag'da yaşayan Jacob Franco, İzlanda ve Faroe Adalarının tütün ihracatı işlerinin başına getirildi 1710'da Abraham Levin ve Abraham Cantor'a benzer sorumluluklar verildi Cantor'un ardından yerine 1731'de oğlu Isak geçti


1815'de Kopenhag Yahudisi Ruben Moses Henriques bir gemi kiralayıp İzlanda'ya vardı


1853'te, İzlanda parlamentosu Altingi, Danimarka kralının, Danimarka kanunlarında olduğu gibi Yahudilerin ülkeye yerleşme izni verilmesi talebini reddetti İki yıl sonra ise bu talebi kabul eden meclis Danimarka Yahudilerine ve diğer Yahudilere kapılarını açtı Altingi, Yahudilerin girişimci tüccarlar olduğunu ve başkalarını kendi dinlerine çekmeye çalışmadığını bildirdi Fakat, bu teklifi kabul eden bir Yahudinin olduğu bilinmemektedir


Ticaretin büyük kısmı İzlanda yerlileri tarafından icra ediliyordu, 19yy'ın sonlarında Danimarka Yahudilerinin, sahibi olduğu az sayıda ticaret acenteleri açıldı


Altingi'nin 1874'teki bin yıl kutlamalarında, sonradan WZO'nun kurucularından ve bu örgütün başkanı olacak olan, Macar Yahudisi gazeteci Max Nordau'dan bahsedildi


1906'da Fritz Heymann Nathan, Danimarka'dan gelip kısa bir sürede varlıklı bir tüccar haline geldi 1913'te, Reykjavik'te Nathan & Olsen'i kurdu 1917'de evlendikten sonra İzlanda'da bir Yahudi yaşamının idame ettirilemiyeceğini anlayıp Kopenhag'a geri dündü Şirket, İzlanda hükümeti 1930'larda kısıtlamalar getirene kadar büyük başarı elde etti


Nathan, 1916'da, Reykjavik'in 5 katlı ilk büyük binasını inşa etti Şık olarak kabul edilen bina Guðjón Samúelsson tarafından tasarlandı Bu, elektrikle çalışan ışıkları olan ilk binaydı

1930'ların sonları


Ekonomik Bunalım sırasında, bir Alman ve İskandinav mültecinin bir Yahudiye kıyasla, İzlanda'da çalışma ve yerleşme izni alması daha kolaydı İzlanda'nın göç politikası genelde Danimarka'nın politikasını takip etti Mayıs 1938'de, Danimarka kapılarını Avusturya Yahudilerine kapatınca birkaç hafta sonra İzlanda da aynı kuralı uyguladı


1930'ların sonlarında Hilfsverein der Juden in Deutschland (Alman Yahudilerine Yardım Kurulu) Reich'te Auswanderberater'e bir rapor gönderip, Yahudi göçmenlerin İzlanda'ya göç olasılıklarını ve bunun imkansızlığını bildirdi


1930'ların sonlarında bazı Yahudiler ülkeden kovuldu İzlandalı yetkililer kovulmaların devam edeceğini, eğer Danimarka otoritesi bu İzlanda'dan kovulan Yahudilerle ilgilenmezse Almanya'ya üstüne para vererek gönderileceğini duyurdu


Leipzig'li Otto Weg, savaş sırasında İzlanda'da kalmasına izin verilen az sayıdaki Yahudiden biriydi Tam bir İzlanda'lı olmak isteyip, Yahudiliği bıraktı ve ismini Ottó Arnaldur Magnússon'a değiştirdi Jeoloji ve matematikten doktorası olmasına rağmen hiçbir zaman akademik bir iş bulamadı ve inşaat işlerinde çalışıp sonradan el-cebir ve Latin dersleri verdi


1930 nüfus sayımları hiçbir Yahudinin varlığından bahsetmezken, 1940 nüfus sayımı, 6'sı erkek 3'ü kadın 9 Yahudinin mevcut olduğunu gösterdi

IIDünya Savaşı


1940-1941


10 Mayıs 1940'ta, Britanya güçleri Reykjavik'e vardı, askerler içinde Yahudiler de bulunmaktaydı Hiçbir sinagog bulamadılar fakat oraya önceden varmış Yahudilerle karşılaştılar


Aynı yıl Yom Kipur'da, İngiltere, İskoçya ve Kanada'dan 25 Yahudi asker, sekiz Yahudi mülteci ve Hendrik Ottósson ile bir araya geldi Yahudi bir kadınla evlenen Ottósson Gabaylık görevini üstlendi İzlanda yetkilileri, ibadethane için Reykjavik'in eski mezarlığından bir şapel teklif etti Ottósson, bu teklifi aşağılayıcı buldu ve Yeşilay lojmanlarından bir hol kiraladı Şehirde bulunan tek Tora'yı ödünç aldı Bu, ülkede 940 yıl aradan sonra gerçekleşen ilk gayri-Hristiyan dini töreniydi


Sonuç olarak İzlanda'da ilk Yahudi cemiyeti resmi olarak kuruldu Deri ticaretiyle uğraşan Viyanalı Arnold Zeisel cemiyetin ilk başkanı oldu Ada İngilizlerden Amerika'nın eline geçene kadar cemaat düzenli aralıklarla bir araya geldi


Matsaların geç ulaşmasına rağmen, İzlanda'da ilk bar mitsva, 1941'de Pesah'a denk gelen bir Şabat günü yapıldı Cemaat, İngiliz güçlerinin İzlanda'ya bir haham göndermemesine rağmen ayakta kalmaya devam etti

1941-1944


1941-42'de Amerikan güçleri adaya varınca, Yahudi yaşamı hareketlendi İzlanda'ya 1941'in sonunda Amerikalı bir haham geldi Cemaat yeteri nüfusa ulaşınca yeni bir bina ihtiyacı doğdu


Amerikan askerlerinin oluşturduğu cemaatin yanı sıra bir de Ortodoks cemaat vardı Oluklu saçtan yapılmış barakayı ayinleri için kullanıyorlardı


Amerika'nın İzlanda üssüne yerleştirilen haham Yahudi mültecilerle temaslarda bulundu Almanca konuşan Yahudiler, Almanya ve Avusturya'dan alışık olduklarının aksine Amerikan hahamın liberal görüşlü Reformist Yahudiliğini tercih ettiler


1944'te Keflavik Donanma Hava Üssünde Roşaşana ayinine 500 Yahudi katıldı ve ABD'den bir Tora tomarı getirtildi


Bu zamandan 1950'lerin ortasına kadar İzlanda'da iki Yahudi cemaati bulunmaktaydı 1944'te, tahmin edildiğine göre İzlanda'ya getirilen 70,000 askerin 2000'i Yahudiydi ve haham birkaç yıl boyunca Keflavik üssünde kaldı

IIDünya Savaşı sonrası


1955'te, yazar Alfred Joachim Fischer ülkeyi ziyaret edip buradaki Yahudiler hakkında yazı yazdı Fischer'ın dediğine göre buraya gelen Yahudilerin hemen hemen hepsi naturalize olup yasalar gereği İzlandaca isimler edindiler


Savaş sonrası dönemde Yahudilerin çoğu dikkatleri üzerilerine çekmemeye özen gösterdiler Çoğu dindar olmayıp içine kapanıktı Bazı durumlarda, Yahudiler kökenlerini gizli tutmayı tercih ettiler

Holokost


İzlanda, 2000'de Stockholm'daki Holokost konferasına katılıp, okullarda Holokost'un öğretilmesi gerektiğini belirten Avrupa Konseyi bildirgesine imza attı Gerçekte ise İzlanda eğitim sisteminde Holokost'un öğretilmesi için fazladan bir çaba sarfedilmedi

Bugün İzlanda'daki Yahudiler


İzlanda'da Yahudi cemaati bugün neredeyse kalmamıştır Dini görüş fazla liberal olup cemaat el yazısı yerine baskılı Tora kullanmaktadır Son yıllarda Reykjavik'te 4 adet bar ve bat mitsva töreni düzenlendi Yahudi cemaati bir dini örgüt olmak için kayıt olma işlemini kendi aralarında tartıştı fakat yeterince ilgi toplamadı


İzlanda'daki lagunlara gelen Yahudi turistler için Şabat servisleri sunulmaktadır Yahudilerin Reykjavik'teki eski mezarlığa gömüldüğüne dair bilgiler mevcuttur ve mezar taşlarında Davud'un Yıldızı kullanılmaktadır Fakat masonlar da mezar taşlarında Davud Yıldızı kullandıklarından, her yıldızın olduğu mezarın Yahudi mezarı olduğu anlamına gelmemektedir


İzlanda'da az sayıda Yahudi bulunmasına rağmen ülkenin Başbayanı Dorrit Moussaieff isimli bir Yahudidir Kendisi İsrailli bir Buhara Yahudisidir Ayrıca Moussaieff, Yahudi kültürünü İzlanda toplumuna olumlu bir şekilde tanıtmıştır