Atatürk Ve İnönü

Atatürk ve İnönü - Taha Akyol Yazıları

İSMET İnönü’nün kızı Özden Toker telefonda; Atatürk’le İnönü arasında, 25 ve 26 Temmuz 1938’de yazılan iki mektubu anlattı, sordum “Kamuoyuna ilk defa açıklıyoruz” dedi

Olay şu:


Bu iki silah ve inkılap arkadaşının arası 1937’de açılmış ve 19 Eylül’de Atatürk, İnönü’yü başbakanlıktan uzaklaştırarak, Celal Bayar’ı getirmiştir

Çünkü ekonomi politikalarında ve ‘hükümet etme’ tarzında ciddi görüş ayrılıkları olmuştur İnönü Cumhurbaşkanı oluncaya kadar ‘evine çekilmiş’ bir hayat yaşayacak, hatta suikasta uğrayacağı kaygıları bile ortaya çıkacaktır

Malum, Lozan 24 Temmuz 1923’te imzalanmıştı 1938’de Lozan’ın yıldönümünde İsmet Paşa’nın adı geçiyor diye kimse Lozan’dan bahsetmemiştir! İşte İnönü’nün günce olarak tuttuğu Defterler’ine o gün yazdığı not:

“Lozan gününde kimseye bir kelime yazdırmadılar!”

CNN Türk’te pazar akşamı Eğrisi Doğrusu programında tarihçi Ahmet Demirel ve Mehmet Alkan’la bunları konuşmuştuk Sayın Özden Toker Hanımefendi telefonla aradı, Atatürk’le İnönü arasında 25 ve 26 Temmuz 1938 günü Lozan konusunda yazılan mektuplardan bahsetti Rica ettim gönderdi Ben de okurlarımın ve tarihçilerin dikkatine sunuyorum

Atatürk’ten İnönü’ye:

Dolmabahçe’de hasta yatan Atatürk’ün, Ankara’da evinde hasta yatan İnönü’ye ulaştırılmak üzere, Genel Sekreter Hasan Rıza Soyak’a yazdırdığı 25 Temmuz 1938 günlü mesajın aslı:





Mesajın, parantezler benim olmak üzere, okunuşu şöyle:

257938

DBahçe Saat 1700

HRıza Soyak:

Esas hastalık tekrar yürümeye başlamıştır 12-13 gündür (ateşi) 39’a çıktıktan, Marmara ve Karadeniz’e seyahatten sonra, dün kavga gürültü, koltukla saraya naklettik Şimdi 37 derecedir

Bugün kendine gelince:

“Lozan Günü idi; kendisini büyük takdirle, muhabbetle düşünüyorum Tebrik ederim O da ben de rahatsız, fena günler geçiriyoruz O günü hatırlıyorum Mukabeleye (cevap vermeye) kalkışmasın, yorulmasın Vedit (Uzgören) arzetsin”

Evet, Atatürk yüksek ataşten kendine gelir gelmez Lozan’ı hatırlıyor, İnönü’ye takdir mesajı gönderiyor

İnönü’nün cevabı:

İnönü’nün hemen ertesi gün kendi yazısıyla Atatürk’e gönderdiği cevabi mektup:

Mektup matbu harflerle şöyle:



Büyük, Sevgili Atatürk

Lozan Günü vesilesiyle iltifatınızı söyletmek lütfunda bulundunuz Kendi ızdırabınızı unutarak bana yeniden sağlık, bahtiyarlık verdiniz Şükran ve minnetlerimi kabul buyurunuz

Velinimetim Atatürk,

Katiyen eminim ki bu hastalık günlerini geçireceğiz Siz bütün afiyet ve neşenizle ve şerefle daha çok uzun seneler millet ve memleketi idare buyuracaksınız

Derin tâzimle ve dayanılmaz bir özleyişle ellerinizden öperim velinimetim

26738

Zarf: Büyük Reisi Cumhur Atatürk, Yüce huzuruna

Yüksek ateşle yatan Atatürk, kendine gelir gelmez “Lozan günü”nü hatırlaması, İnönü’ye takdir ve tebriklerini yazdırması son derece önemlidir

Peki İnönü’nün adı geçmesin diye, yıldönümünde Lozan’dan bahsetmeyenler kimlerdi?

Bu evvela o zamanki basın için kötü bir siyasi ahlak notudur!

İkincisi, İnönü Defterler’indeki notlardan; bunu yaptıranın İçişleri Bakanı Şükrü Kaya olduğu anlaşılıyor Hem İnönü’ye hem Karabekir ve Rauf Bey’e ‘derin’ suikast şüphelerinin yaşandığı bir dönemin İçişleri Bakanı’dır Şükrü Kaya

Ayrıntılar için İnönü’nün Defterler’ini okumanızı tavsiye ederim (Yapı Kredi Yayınları)

Taha AKYOL