Lydia Sanatı

Lydia Seramiği

Lydia’lıların seramik sanatı üzerinde oldukça belirgin bilgimiz vardırLydia bölgesinde genellikle iki çeşit seramik elde edilmiştir:

1-Özgün Lydia çanak çömleği

2- az veya çok Helen etkisi gösteren Lydia bölgesi kap kacak örnekleri

Lydia seramikçilerinin özgün bir yaratısı olan Lydia adlı küçük kap o zaman ki dünyanın en gözde kremi olan Lydia Myra için kullanıyordu Lydia seramiğinin bir özelliği dalgalı mermer ve cam kapları anımsatan çizgi öğeleriyle özeli oluşudurKapların hamuru ve fonu beyaz, sarı ya ad turuncu rengindeydiLaydia seramiğindeki figürler hellen etkisi sergilerler Bu satırların yazarı bayraklı ve daskylion kazılarında güzel örnekler çıkarmıştır dasklionunda şimdi başarılı çalışmalar yapan Tomris bakır akbaşoğlu yeni güzel buluntular elde etmektedir

Lydia hazinesindeki bir gümüş alabastron doğu hellen sanatının Lydia’lı temsilcisidir Nokta küçüklüğünde yuvarlıkçılarla bezeli , otlayan geyiklerin yakın benzerleri MÖ6 yy ın il yarısında yapılmış olan Klazomen lahitlerinde görülmektedir Bu nedenle Uşak Müzesi’nde albastromun 6yy’ın ikinci dörtlüğü sıralarında işlenmiş olduğu kanısındayız

Uşak Müzesi’ndeki Lydia Hazinesi’nde yer alan duvar resimleri Lydia’lıların MÖ5 yyda yani Pers egemenliği dönemde de yüksek düzeyde eserler ortaya koyduklarını açığa vurmaktadırOlağanüstü nitelikli bu duvar resimleri Thasoslu büyük ressam Polgnotos’un etkili olduğu dönemde Doğu Helen atölyelerinde yetişmiş İonalı ya da Lydialı bir usta MÖ457-450 sıralarında yapılmış olmalıdır





Lydialılarda Heykel ve Kabartma Sanatı



Lydia gömü kabartmalarında altın, gümüş ve bronz paralarda görülen tasvirler Helen etkisi gösterirler Lydia hazinesinde yer alan bir çok eser yüksek nitelikli Helen ürünüdür Özellikle bir gümüş Oinochoenin kulpunu oluşturan erkek figürünün uzun saçlarının açıkladığı gibi bu eser Anadolu İon sanatının karakteristik bir yaratısıdır Uzun saçın ilk örneğini Efes’te MÖ 570-560 tarihlerinde yapılmış olan bir rahibe fildişi figürcüğünde ve daha sonra Sisam’da MÖ6 yy’ın son dörtlüğüne ait bir bronz erkek heykelciliğinde bulunuruz Kanımızca Lydia hazinesindeki bu eser İtalya’ya göç etmiş olan bir İonalı sanatçı tarafından MÖ6 yy’ın son dörtlüğünde meydana getirilmiştir

Herodot’un anlatıldığına göre Lydia Kralı Kroisos Delphi’deki Apollon Tapınağı’na 5 kilo ağırlığında altından bir aslan heykelciği ve bir çok altın ile gümüşten yapılmış kaplarla ziynet eşyası hediye etmiştir Ne yazık ki figürlü tasvirler konusunda Herodot’un öykülediği roisos döneminde girebilecek pek az Lydia eseri gün ışığına çıkmıştır Bunlardan en önemlisi şimdi İstanbul Müzesi’nde bulunan fildişinden yapılmış bir heykel damgadan dolayı bu eser ay tanrıçasının kölesi olarak adlandırılmıştır Fildişi başın fiyıznomik özellikleri değişik bir tip gösterdiğine göre bu eserin bir Lydialı sanatçının yapıtı olduğu kanısındayız

Bir Başka önemli eser Sardes’te Bintepe Tümülüsünde bulunan ve Biritish Museum’da saklanan mermer kabartmadır Tümülüs mezar odasındaki bir mobilya eserinin parçası olması gereken bu kabartmadaki otlayan geyiklerle üç atlı birinci bize bu eserin MÖ6 yy’ın 2 Dörtlüğünde Helen etkisi altında üretilmiş bir Lydia yapıtı olduğu izlemini vermektedir

Sardest’te bulunmuş olan tarraktotta levhalari ise Larissa Asos ve Phokaia gibi kentlerde bulunmuş tapınak terrakotları gibi Helen sanatının taşralı temsilcileridir

Metropolitan Müzesi’nde geri gelen ve şimdi Uşak Müzesi’nde sergilenen altın ve gümüş eserler, Heroto’un öykülediği Delphi’deki hazinenin yapıldığı tarihten sonra bir döneme MÖ 252-450 sürecine, aittirler





Uşak Müzesi’ndeki hazinede bir oniochoe büyük bir olasıkla Anadolu’dan İtalya’ya göç etmiş olan Doğu Helenli bir ustanın eseridir Buna karşın birçok figürlü tasvir Helen sanatının taşralı örnekleridir Geri kalan değerli altın ve gömüş eserlerin büyük bölümü Pers kökenlidir





Paranın ( Sikkenin ) İcadı



Lydialıların bir de dünya tarihi bakımından çok önemli bir rolleri olduğu kabul edilir Nitekim Helen yazılarında göre madeni sikkeleri Lydialılar icat edilmişlerdi Ancak bu satırların yazarı bir devlet tarafından basılmış olan paranın alışveriş aracı olarak kullanılmasının daha çok Anadolulu Helenlerin becerisi olduğu düşüncesindedir Çünkü Lydialılar deniz ticaretinden yoksun olduktan başka güvenceli, ulaşımı kolay yollara sahip olmamaları nedeniyle Doğu ülkelerindeki ticaret ve kültür merkezleriyle sürekli bağlantı da kurulamamıştır Nitekim Lydia sanat eserlerinde Pers işgaline, yani 545 tarihine değin hiçbir Mezopotamya ya da Mısır etkisi görülmektedir Buna karşılık Anadolulu Doğu Helenler MÖ650 tarihlerinden başlayarak bir yüzyıl boyunca bütün Karadeniz çevresinde kurdukları kentler ve Akdeniz kıyılarında sahip bulundukları ticaret üsleri ile o zamanki dünya ticaretinde egemen durumundaydılar

Böylece paranın icadının Helenlerle Lydialıların ortak bir başarısı olarak akla yakın gelmektedir Beklide altın, gümüş ve bronz madenleri Lydialılar veriyor ve paranın da Anadolu Helen kent devletçikleri sağlıyorlardı Nitekim para üzerindeki aslan ve boa resimlerinin de Doğu Helen biçiminde olması bunu açığa vurmaktadır

Zaten madeni figürlü sikkelerin ortaya çıkışı da yıllar önce İngiliz arkeoloğu ESC Robindın’ın saptadığı ve bu satırların yazarının da belirttiği gibi MÖ630 tarihlerinde olagelmiştir Buda Milletos başta olmak üzere Anadolulu kent devletçiklerinin en parlak dönemine rastlanmakta ve paranın kullanılmasını gereken durumun ancak Anadolulu Helen işadamlarına yarayacağını kanıtlamaktadır

Kaynak